plik

2009-11-07

Koszty, nakłady a
wielkość produkcji

wielkość produkcji

Rachunek kosztów:

Rachunek kosztów jest procesem ustalania kosztów
prowadzenie działalności gospodarczej polegającej na
wytwarzaniu wyrobów, świadczenia usług i wykonywaniu
funkcji.

Przedmiotem rachunku kosztów są zawsze koszty
prowadzenia działalności gospodarczej wymagającej
wykorzystania zasobów majątkowych przedsiębiorstwa.

prowadzenia działalności gospodarczej wymagającej
wykorzystania zasobów majątkowych przedsiębiorstwa.

Podmiotem

rachunku

kosztów

jest

jednostka

gospodarcza prowadząca dana działalność gospodarczą
polegającą na wytwarzaniu wyrobów lub świadczeniu
usług.

Podstawowym

celem

rachunku

kosztów

prowadzonego systematycznie w przedsiębiorstwie jest
dostarczanie decydentom wieloprzekrojowych informacji
ekonomicznych o kosztach działalności.

Informacje generowane przez rachunek
kosztów potrzebne są do:

ustalenia kosztów wytworzenia wyrobów i
świadczenia usług,

obliczania uzyskiwanych wyników,

wartościowej wyceny zasobów,

ustalenia cen sprzedaŜy produktów,

oceny efektywności gospodarowania,

kontroli działalności,

podejmowania decyzji ekonomicznych.

Rodzaje nakładów:

nakłady pracy Ŝywej (nakłady siły roboczej)
są miarą ilości pracy ludzkiej wydatkowanej w
związku z daną działalnością gospodarczą,

nakłady środków trwałych (nakłady środków
pracy) są częścią tych środków, która została
zuŜyta w procesie gospodarczym,

zuŜyta w procesie gospodarczym,

nakłady materiałowe (nakłady przedmiotów
pracy) są ilością materiałów zuŜytych w danym
okresie do wytworzenia określonej ilości
wyrobów lub świadczenia określonej ilości usług,

nakłady pienięŜne są ilością środków
pienięŜnych danej jednostki wykorzystywanych z
powodu ponoszenia róŜnych opłat na istnienie i
funkcjonowania jednostki gospodarczej.

2009-11-07

Co to jest strata?

ZuŜycie czynników produkcji nieekwiwalentne, w
rezultacie którego nie powstają uŜyteczne efekty jest
stratą z działalności gospodarczej.

RównieŜ zmniejszenie zasobów majątkowych

RównieŜ zmniejszenie zasobów majątkowych
przedsiębiorstwa spowodowane zdarzeniami o
charakterze losowym (np. poŜarem, powodzią,
kradzieŜą, postępowaniem układowym lub
naprawczym) nie jest zaliczane do kosztów. Są to
straty nadzwyczajne.

Co to jest wydatek?

Wydatki są ponoszone równieŜ w celu
prowadzenie

normalnej

działalności

jednostki gospodarczej. Wydatek oznacza
kaŜdy rozchód środków pienięŜnych, z

kaŜdy rozchód środków pienięŜnych, z
kasy lub rachunku bankowego jednostki
gospodarczej, w związku z zapłatą za
określone dobra lub usługi oraz w związku
z

regulowaniem

róŜnych

zobowiązań

jednostki.

Układy kosztów:

układ rodzajowy,

układ kalkulacyjny,

według miejsc powstawania,

na stałe i zmienne,

układ funkcyjny.

Koszty w układzie
rodzajowym.

Podział

kosztów

według

rodzajów

słuŜy

przybliŜonego rozgraniczenia nakładów na pracę Ŝywą
i pracę uprzedmiotowioną (amortyzacja, materiały). W
przemyśle

polskim

obowiązuje

następujący

układ

rodzajowy:

płace,

składki z tytułu ubezpieczenia społecznego,

amortyzacja środków trwałych,

koszty materiałowe,

energia,

inne koszty materialne,

inne koszty niematerialne.

2009-11-07

Koszty w układzie
rodzajowym.

Koszty w układzie rodzajowym moŜna teŜ podzielić na
tzw. koszty osobowe (płace+ubezpieczenia) i koszty
rzeczowe ( amortyzacja, materiały, energia).

Rodzajowy

układ

kosztów

pozwala

badanie

Rodzajowy

układ

kosztów

pozwala

badanie

proporcji między poszczególnymi rodzajami kosztów w
określonych okresach. Rodzajowy układ kosztów jest
stosowany

planowaniu,

księgowości

sprawozdawczości finansowej.

Koszty w układzie kalkulacyjnym.

kalkulacje

wstępne

sporządzane

przed

rozpoczęciem

produkcji.

Zawierają

one

przewidywane zuŜycie (wraz z jego wyceną)
pracy Ŝywej oraz pracy uprzedmiotowionej w
środkach produkcji, przypadającą na jednostkę

środkach produkcji, przypadającą na jednostkę
wyrobu.

kalkulację wynikową, którą sporządza się po
wyprodukowaniu

kalkulowanych

wyrobów.

Opiera

się

ona

danych

faktycznych,

wynikających z ewidencji dokumentów.

Koszty pośrednie i koszty bezpośrednie.

Koszty bezpośrednie są to koszty, które moŜna
bezpośrednio odnieść do poszczególnych wyrobów na
podstawie źródłowych dokumentów.

Koszty pośrednie są to koszty, których nie da się

Koszty pośrednie są to koszty, których nie da się
rozliczyć na produkowane wyroby bezpośrednio, a
jedynie za pomocą „kluczy” podziału. Do kosztów
pośrednich zalicza się : koszty wydziałowe,
ogólnozakładowe itp.

Koszty według miejsc powstawania.

Podział

kosztów

według

miejsc

powstawania

umoŜliwia

ustalenie

odpowiedzialności

poszczególnych

komórek

(oddziałów)

wysokość

komórek

(oddziałów)

wysokość

określonych pozycji kosztów.

2009-11-07

Koszty w układzie
funkcyjnym.

Układ funkcyjny ma na celu grupowanie kosztów

zaleŜności

rodzaju

działań

przedsiębiorstwa, np. według podstawowych
funkcji i faz procesu gospodarczego. Badając

funkcji i faz procesu gospodarczego. Badając
koszty w układzie funkcyjnym, moŜna powiązać
je z wielkością i dynamiką uzyskiwanych efektów
procesów gospodarczych.

Koszty stałe i zmienne.

Koszty stałe nie ulegają zmianie przy
zmianie

rozmiaru

działalności

(np.

opłaty czynszowe lub amortyzacja).

Koszty

zmienne

zmieniają

się

proporcjonalnie do zmiany rozmiaru

proporcjonalnie do zmiany rozmiaru
działalności. Zachowują się jak liniowa
funkcja

względem

rozmiaru

(y=ax).

Jednostkowy koszt zmienny kz=a jest
wielkością stałą.

Uproszczony wzór kosztu całkowitego

Kc = Ks + kz Q

gdzie :

Kc- koszt całkowity

Ks- koszt stały

kz- koszt jednostkowy zmienny

Q –wielkość produkcji

Graficzna prezentacja PROGU
RENTOWNOŚCI (BEP)

Zysk operacyjny

Zysk

Przychody

całkowite

Przychody
Koszty

Koszty stałe

Koszty zmienne

Zysk

Koszty

całkowite

BEP

Strata

Produkcja/SprzedaŜ

2009-11-07

Kontrola kosztów

wzorcowe wartości kosztów - dzielą się na
koszty planowane i koszty normatywne.

pomiar rzeczywisty kosztu wytworzenia
powstaje w rezultacie prowadzenia działań
rachunkowości

powstaje w rezultacie prowadzenia działań
rachunkowości

porównanie kosztu rzeczywistego ze
wzorcem jest to istota kontroli kosztów

analiza przyczyn powstania odchyleń jest
pierwszą zasadniczą czynnością kontroli

Produkcja „nowego” dobra

Czy nas na to stać?

Czy mamy odpowiednie zasoby?

Czy potrafimy to zrobić?

Czy umiemy to zorganizować?

Decyzja o produkcji określonego
dobra wymaga więc rozwiązania
dwóch podstawowych problemów:
technicznego i organizacyjnego.

Funkcja produkcji określa maksymalne rozmiary
produkcji, jakie są moŜliwe do osiągnięcia przy
róŜnym poziomie nakładów. Funkcja produkcji jest
zbiorem

technicznie

efektywnych

metod

wytwarzania.

Rozmiary
produkcji

Nakłady kapitału

Nakłady pracy

produkcji

100

106

200

2009-11-07

Technika a technologia:

Technologia jest to określona metoda łączenia
czynników produkcji w procesie wytwarzania dóbr.

Technika to zbiór wszystkich znanych technologii.

Funkcja produkcji jest zbiorem wszystkich technicznie

Funkcja produkcji jest zbiorem wszystkich technicznie
efektywnych technologii.

Postęp techniczny to wynalazek lub udoskonalenie
organizacyjne, które pozwalają na wytwarzanie tej samej
wielkości produkcji przy niŜszym niŜ poprzednio
poziomie nakładów.

Minimalizacja kosztów a wybór
technologii.

Nakład

kapit.

Nakład pracy

Stawka z a

wynajem

maszyn

Stawka płacy

Koszt

kapitału

Koszt

pracy

Koszty

całkowite

maszyn

Technologia A

320

300

1280

1200

2480

Technologia B

320

300

640

1800

2440

Czynnikochłonność produkcji.

Nakład kapit. Nakład pracy Stawka z a

wynajem
maszyn

Stawka płacy Koszt kapitału Koszt pracy Koszty

całkowite

Technologia A

320

340

1280

1360

2640

Technologia A

320

340

1280

1360

2640

Technologia B

320

340

640

2040

2680

Czynnikochłonność produkcji.

Technologię wymagającą zastosowania
małej ilości kapitału i duŜej ilości pracy
określamy mianem technologii
pracochłonnej.

pracochłonnej.

Technologię wymagającą zastosowania
duŜej ilości kapitału i małej ilości pracy
określamy mianem technologii
kapitałochłonnej.

2009-11-07

Koszty całkowite i przeciętne w
długim okresie czasu.

Długi okres to czas niezbędny do dostosowania
do nowych warunków wszystkich rodzajów
czynników produkcji w przedsiębiorstwie.

Krótki okres to czas, w którym przedsiębiorstwo

Krótki okres to czas, w którym przedsiębiorstwo
jest w stanie tylko częściowo dostosować
czynniki wytwórcze do nowych warunków.

Przeciętne koszty produkcji są równe kosztom
całkowitym podzielonym przez wielkość
produkcji.

Krzywa skali produkcji

Wielkość produkcji

Korzyści
skali

Niekorzyści
skali

Korzyści i niekorzyści ze skali
produkcji.

Korzyści ze skali produkcji (inaczej rosnące przychody
ze skali) występują wtedy, kiedy długookresowe koszty
przeciętne spadają wraz ze wzrostem rozmiarów
produkcji.
Stałe przychody ze skali pojawiają się wówczas, gdy

Stałe przychody ze skali pojawiają się wówczas, gdy
długookresowe koszty przeciętne są stałe przy wzroście
produkcji.

Niekorzyści skali (inaczej malejące przychody ze skali)
występują wtedy, kiedy długookresowe koszty przeciętne
rosną wraz ze wzrostem produkcji.

Źródła korzyści skali:

Niepodzielność procesu produkcji – koszty
stałe.

Specjalizacja.

Zastosowanie lepszych maszyn.