Ratownik_medyczny_322[06]_Z1.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wymagania wstępne

Cele kształcenia

Materiał nauczania

4.1.

Podstawowe pojęcia, patofizjologia i rozpoznanie nagłego zatrzymania
krąŜenia

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2.

Algorytmy podstawowych i zaawansowanych zabiegów resuscytacyjnych

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3.

DroŜność dróg oddechowych i wentylacja w trakcie resuscytacji
krąŜeniowo oddechowej

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4.

Elektroterapia zaburzeń rytmu serca

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5.

Postępowanie resuscytacyjne w sytuacjach szczególnych

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy z zakresu resuscytacji krąŜeniowo-

-oddechowej

oraz

kształtowaniu

umiejętności

wykonywania

podstawowych

i zaawansowanych zabiegów resuscytacyjnych . W poradniku znajdziesz:
–

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

–

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

–

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do opanowania treści jednostki
modułowej,

–

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy juŜ opanowałeś określone treści,

–

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

–

sprawdzian postępów,

–

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi opanowanie
materiału całej jednostki modułowej,

–

literaturę uzupełniającą.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

322[06].Z1

Medycyna ratunkowa

322[06].Z1.01

Podawanie leków róŜnymi drogami

322[06].Z1.02

Prowadzenie resuscytacji

krąŜeniowo-oddechowej

322[06].Z1.03

Stosowanie procedur postępowania

ratowniczego w nagłych stanach

anestezjologicznych

322[06].Z1.04

Stosowanie procedur postępowania

ratowniczego w nagłych stanach

internistycznych

322[06].Z1.08

Stosowanie procedur postępowania

ratowniczego w nagłych stanach

neurologicznych i psychiatrycznych

322[06].Z1.05

Stosowanie procedur postępowania

ratowniczego w nagłych stanach

chirurgicznych

322[06].Z1.06

Stosowanie procedur postępowania

ratowniczego w nagłych stanach

pediatrycznych

322[06].Z1.07

Stosowanie procedur postępowania

ratowniczego w nagłych stanach

połoŜniczo-ginekologicznych

322[06].Z1.09

Stosowanie procedur postępowania

ratowniczego w ostrych zatruciach

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

posługiwać się podstawowymi pojęciami z zakresu anatomii i fizjologii człowieka,

–

charakteryzować budowę i funkcjonowanie poszczególnych układów narządów zaleŜnie
od płci i wieku,

–

analizować zmiany w funkcjonowaniu układów narządów spowodowane urazami
i schorzeniami,

–

oceniać podstawowe funkcje Ŝyciowe,

–

określać podstawowe pojęcia z elektrokardiografii,

–

udzielać pierwszej pomocy

w nagłych zagroŜeniach Ŝycia i zdrowia,

–

zakładać kaniulę do Ŝyły obwodowej,

–

charakteryzować działanie leków resuscytacyjnych,

–

przygotowywać i podawać leki róŜnymi drogami,

–

przeliczać dawki leków,

–

stosować środki ochrony osobistej w kontakcie z pacjentem,

–

komunikować się z pacjentem, jego rodziną, współpracownikami,

–

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

–

obsługiwać komputer,

–

współpracować w zespole.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

wyjaśnić pojęcie resuscytacji,

–

scharakteryzować mechanizmy oraz przyczyny zatrzymania krąŜenia i oddychania,

–

rozpoznać zatrzymanie krąŜenia,

–

podjąć decyzję o resuscytacji,

–

wykonać podstawowe zabiegi resuscytacyjne,

–

wykonać automatyczną defibrylację zewnętrzną,

–

wdroŜyć algorytm postępowania w przypadku ciała obcego w drogach oddechowych,

–

wykonać konikopunkcję,

–

przeprowadzić zaawansowane zabiegi resuscytacyjne,

–

zastosować bezprzyrządowe metody udraŜniania dróg oddechowych,

–

zaintubować pacjenta,

–

zastosować przyrządowe metody udraŜniania dróg oddechowych, alternatywne do

intubacji,

–

odessać drogi oddechowe,

–

zastosować worek samorozpręŜalny do wentylacji pacjenta,

–

zastosować urządzenia do mechanicznej wentylacji pacjenta,

–

podać tlen róŜnymi metodami,

–

rozpoznać zaburzenia rytmu wymagające elektroterapii,

–

wykonać defibrylację elektryczną,

–

zastosować urządzenia do uciskania klatki piersiowej, alternatywne do techniki

manualnej,

–

przygotować i podać leki stosowane w resuscytacji,

–

dobrać działania resuscytacyjne w zaleŜności od wieku i przyczyny zatrzymania krąŜenia,

–

podjąć współpracę w zespole resuscytacyjnym,

–

ocenić skuteczność podjętych działań,

–

zaopiekować się pacjentem po resuscytacji,

–

zastosować zasady etyki zawodowej w resuscytacji

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Podstawowe pojęcia, patofizjologia i rozpoznanie nagłego

zatrzymania krąŜenia

4.1.1. Materiał nauczania

Próby oŜywiania człowieka podejmowane były od najdawniejszych czasów, jednak

dopiero lata sześćdziesiąte dwudziestego wieku zaowocowały wypracowaniem znanych nam
metod,  technik  i  standardów  postępowania.  W  okresie  tym  skonstruowano  równieŜ  wiele
urządzeń  stosowanych  obecnie  w  działaniach  ratowniczych  m.in.  worek  samorozpręŜalny.
Termin  resuscytacji  krąŜeniowo-oddechowej  wprowadził  amerykański  uczony  prof.  Peter
Safar (1924–2003), propagując schemat ABC resuscytacji:
A – (airway) – udroŜnienie dróg oddechowych,
B – (breathing) – sztuczna wentylacja,
C – (circulation) – masaŜ pośredni serca.

Standardy wykonywania resuscytacji krąŜeniowo-oddechowej po raz pierwszy zostały

opublikowane  przez  Amerykańskie  Towarzystwo  Kardiologiczne  (AHA  –  American  Heart
Assosiation)  1974  r.  W  1992  r.  swoje  pierwsze  wytyczne  opublikowała  powstała  w  1989  r.
Europejska  Rada  ds.  Resuscytacji  (ERC  –  European  Resuscitation  Council).  Polska  Rada
Resuscytacji powstała w 2001 r. z siedzibą w Krakowie.

Resuscytacja (łac. resuscitatio – wskrzeszać, odnawiać) jest zespołem czynności

ratunkowych takich jak: wspomaganie oddychania, pośredni masaŜ serca, elektroterapia,
farmakoterapia, które mają na celu przywrócenie i utrzymanie transportu tlenu do tkanek
i komórek, do czasu powrotu spontanicznego oddychania i krąŜenia. Czynności te określamy
jako resuscytację krąŜeniowo-oddechową (CPR – cardio – pulmonary resuscitation).

Reanimacja (łac. reanimatio – powrót „duszy”) jest zespołem czynności ratunkowych

takich  jak  wspomaganie  oddychania,  pośredni  masaŜ  serca,  elektroterapia,  farmakoterapia,
które mają na celu przywrócenie i utrzymanie transportu tlenu do tkanek i komórek, do czasu
powrotu  spontanicznego  oddychania,  krąŜenia  oraz  czynności  ośrodkowego  układu
nerwowego  z  zachowaniem  wyŜszych  czynności  jak:  kojarzenie,  myślenie.  Czynności  te
określamy jako resuscytację krąŜeniowo-oddechowo-mózgową (CPCR – cardio – pulmonary
– cerebral resuscitation).

Kolejne działania ratownicze wykonywane u osób z nagłym zatrzymaniem krąŜenia

nazywamy  „łańcuchem  przeŜycia”,  którego  ogniwa  zawierają:  wczesne  rozpoznanie  stanu
nagłego,  wezwanie  pomocy,  wczesną  resuscytację  krąŜeniowo-oddechową,  wczesną
defibrylację  oraz  szybkie  wdroŜenie  zaawansowanych  zabiegów  resuscytacyjnych.
W większości przypadków nagłego zatrzymania krąŜenia od chwili wystąpienia zdarzenia do
czasu  przybycia  słuŜb  ratowniczych  upływa  co  najmniej  8  minut.  WdroŜenie  w  tym  czasie
przez  świadków  zdarzenia  trzech  pierwszych  ogniw  łańcucha,  zwiększa  szanse  przeŜycia
poszkodowanego.

Nagłe zatrzymanie krąŜenia jest jedną z głównych przyczyn śmierci w Europie. Osoby,

u których  wystąpiło,  wymagają  natychmiastowej  resuscytacji  krąŜeniowo-oddechowej,  która
moŜe  zapewnić  niewielki  ale  decydujący  o  przeŜyciu  przepływ  krwi  przez  mózg  i  serce.
Konsekwencją  braku  krąŜenia  jest  niedotlenienie.  Największa  wraŜliwość  na  niedotlenienie
cechuje  komórki  ośrodkowego  układu  nerwowego,  a  szczególnie  kory  mózgu,  które  juŜ  po
4–6 minutach od zatrzymania krąŜenia ulegają uszkodzeniu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Okres śmierci klinicznej to czas od momentu zatrzymania krąŜenia, w którym śmierć nie

uległa

jeszcze

utrwaleniu.

Przy

odpowiednio

wcześnie

podjętych

działaniach

resuscytacyjnych, moŜe to być stan odwracalny. W przypadku braku działań ratowniczych na
tym etapie, dochodzi do ustania czynności wszystkich komórek organizmu, które określamy
ś

miercią biologiczną. JeŜeli u poszkodowanego, chorego, dojdzie do nieodwracalnego ustania

czynności mózgu pomimo zachowanej czynności serca, mówimy o śmierci osobniczej, która
w świetle obowiązujących przepisów moŜe być powodem orzeczenia zgonu. Orzeczenie takie
podejmuje

niezaleŜna

komisja

lekarska

procedur

określonych

właściwymi

rozporządzeniami ministerialnymi. MoŜe ono stanowić podstawę pobrania organów do
transplantacji.

Zatrzymanie krąŜenia jest złoŜonym zespołem patologicznym. Wiele nagłych zaburzeń

bądź  urazów  zaburza  krąŜenie,  oddychanie  lub  czynność  ośrodkowego  układu  nerwowego.
NaleŜy  pamiętać,  Ŝe  ostre  stany  ze  strony  układu  oddechowego,  które  prowadzą  do
niedotlenienia,  zaburzają  tym  samym  czynność  serca.  Niewydolność  krąŜenia  w  krótkim
czasie  moŜe  spowodować  wystąpienie  dysfunkcji  układu  oddechowego.  JeŜeli  pierwotną
przyczyną  nagłego  zatrzymania  krąŜenia  jest  zaburzenie  układu  krąŜenia,  oddech  ustanie
w ciągu  kilku  sekund.  JeŜeli  pierwotną  przyczyną  jest  zaburzenie  w  zakresie  układu
oddechowego, serce zatrzymuje się po 6–8 minutach.

W nagłym zatrzymaniu krąŜenia stwierdza się następujące zaburzenia rytmu serca:

−

migotanie komór (Vetricular Fibrillation – VF),

−

częstoskurcz komorowy (Ventricular Tachykardia – VT),

−

rozkojarzenie elektromechaniczne (aktywność elektryczna bez tętna – PEA – Pulseless
Electrical Activity),

−

bezruch komór (asystolia).

Przyczyny nagłego zatrzymania krąŜenia ze strony układu sercowo-naczyniowego to

najczęściej:

−

choroba niedokrwienna serca i jej konsekwencje (zawał serca),

−

zaburzenia rytmu serca,

−

ostra i przewlekła niewydolność krąŜenia,

−

wady zastawkowe serca,

−

wstrząs hipowolemiczny i kardiogenny,

−

obrzęk płuc,

−

urazy duŜych naczyń,

−

tętniak rozwarstwiający aorty.

Najczęstszymi przyczynami ze strony układu oddechowego są:

−

niedroŜność dróg oddechowych,

−

urazy klatki piersiowej,

−

odma pręŜna,

−

choroby miąŜszu płuc i obturacyjne,

−

astma oskrzelowa i stan astmatyczny.

Ze strony ośrodkowego układu nerwowego przyczynami nagłego zatrzymania są

głównie:

−

urazy czaszkowo-mózgowe,

−

udary mózgowe,

−

zatrucia,

−

infekcje ośrodkowego układu nerwowego,

−

choroby metaboliczne,

−

guzy mózgu [1, s. 16].

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Objawy kliniczne nagłego zatrzymania krąŜenia:

−

utrata przytomności – 5–10 sekund od chwili ustania perfuzji mózgowej,

−

brak tętna na duŜych tętnicach (szyjne, udowe),

−

brak oddechu lub pojedyncze głośne, agonalne „westchnięcia”,

−

szerokie, bez reakcji na światło źrenice (efekt poraŜenia mięśnia rzęskowego –
60–90 sekund od ustania krąŜenia),

−

szarosine zabarwienie powłok skórnych,

−

utrata napięcia mięśniowego.

Najczęstszą przyczyną zatrzymania krąŜenia i zgonów u dorosłych jest choroba

niedokrwienna serca. U dzieci dominuje głównie niedotlenienie. Fakt ten powoduje
zróŜnicowanie postępowania w zakresie wzywania pomocy, jak i podstawowych
oraz zaawansowanych metod resuscytacji.

W przypadku stwierdzenia stanu nagłego zatrzymania krąŜenia naleŜy natychmiast

wdroŜyć działania resuscytacyjne. W działaniach tych wyróŜniamy:
1. Podstawowe metody podtrzymywania Ŝycia (BLS – Basic Life Support), które moŜna
określić jako ABC resuscytacji:
A – (airway) – udroŜnienie dróg oddechowych,
B – (breathing) – sztuczna wentylacja,
C – (circulation) – masaŜ pośredni serca.

MasaŜ pośredni serca: poprzez uciskanie klatki piersiowej następuje zwiększenie

ciśnienia wewnątrz klatki piersiowej, co generuje niewielki, ale istotny przepływ krwi przez
mięsień

sercowy

mózg,

zwiększając

szanse

przeŜycia

poszkodowanego

i prawdopodobieństwo skutecznej defibrylacji. Sztuczna wentylacja w trakcie resuscytacji ma
na  celu  utrzymanie  natlenienia  organizmu.  Czynności  te  wykonywane  są  bezprzyrządowo,
z wyjątkiem prostych dodatków typu maska twarzowa do wentylacji metodą usta – maska czy
rurka ustno-gardłowa.
2.  Zaawansowane  (specjalistyczne)  zabiegi  resuscytacyjne  (ALS  –  Advanced  Life  Support)
obejmują:
D – (drugs) – farmakoterapia,
E – (electrocardiography) – monitorowanie czynności elektrycznej serca,
F – (fibrillation treatment) – elektroterapia.
3. Postępowanie poresuscytacyjne:
G – (gauging) – późna ocena skuteczności resuscytacji,
H – (human mentation) – działania mające na celu powrót i utrzymanie prawidłowych funkcji
ośrodkowego układu nerwowego,
I – (intensive care) – intensywna terapia.

Większość osób, u których wystąpiło nagłe zatrzymanie krąŜenia, wykazuje niepokojące

objawy juŜ wcześniej, dlatego wczesne rozpoznanie i leczenie stanu zagroŜenia Ŝycia moŜe
zapobiec niektórym z tych przypadków. Ocenę pacjenta w stanie zagroŜenia Ŝycia moŜna
przeprowadzić według schematu ABCDE:

Postępowanie wstępne:

−

zastosowanie środków ochrony osobistej,

−

ocena wraŜenia ogólnego pacjenta,

−

sprawdzenie reakcji,

−

jeŜeli to moŜliwe podłączenie monitora EKG, pulsoksymetru, aparatu do pomiaru
ciśnienia tętniczego,

−

uzyskanie dostępu doŜylnego, pobranie próbki krwi do badań.

A – (airway) droŜność dróg oddechowych:

−

poszukiwanie objawów niedroŜności dróg oddechowych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

uzyskanie droŜności dróg oddechowych za pomocą prostych rękoczynów (odgięcie
głowy, uniesienie Ŝuchwy), odessania, prostych przyrządów (rurka ustno- lub nosowo-
-gardłowa), intubacji dotchawiczej,

−

podanie tlenu w wysokim stęŜeniu uŜywając maski z rezerwuarem tlenowym lub worka
samorozpręŜalnego.

B – (breathing) oddychanie:

−

„patrz, słuchaj, czuj” aby stwierdzić objawy świadczące o zaburzeniach oddechu,

−

policzenie częstości oddechów,

−

ocena toru i głębokości oddychania,

−

zwrócenie uwagi na deformacje klatki piersiowej, wypełnienie Ŝył szyjnych,

−

ocena dźwięków powstających w czasie oddychania,

−

opukiwanie pól płucnych,

−

ocena połoŜenia tchawicy,

−

ocena palpacyjna klatki piersiowej,

−

przy braku oddechu lub niewystarczającej częstości i głębokości uŜycie worka
samorozpręŜalnego z maską,

C – (circulation) krąŜenie:

−

kolor skóry,

−

ocieplenie skóry,

−

ocena nawrotu kapilarnego,

−

ocena wypełnienia Ŝył,

−

określenie częstości tętna,

−

porównanie tętna obwodowego i na duŜej tętnicy tętnicy,

−

wykonanie pomiaru ciśnienia tętniczego krwi,

−

osłuchanie tonów serca,

−

jeŜeli pacjent ma cewnik w pęcherzu moczowym ocena diurezy,

−

sprawdzenie czy nie występuje krwawienie zewnętrzne lub wewnętrzne,

−

uzyskanie jednego lub więcej dostępów doŜylnych, pobranie próbki krwi do badań,

−

zastosowanie płynoterapii,

−

regularne powtarzanie oceny pracy serca i ciśnienia tętniczego (co 5 min),

D – (disability) zaburzenia stanu świadomości:

−

ocena zachowania pacjenta, dokładny wywiad z pacjentem, jego rodziną lub innymi
ś

wiadkami zdarzenia,

−

ocena źrenic,

−

ocena stanu świadomości za pomocą skali AVPU lub GCS (Glasgow Coma Scale):
•

A (alert) – przytomny, świadomy, zorientowany,

•

V (vocal) – reaguje na głos (przytomny, ale splątany lub podsypiający),

•

P (pain) – reaguje na bodźce bólowe,

•

U (unresponsive) – nie reaguje na bodźce, bez odruchów.

W skali GCS (tab. 1) pacjent moŜe otrzymać maksymalnie 15 punktów. Punktacja 8
i poniŜej wymaga rozwaŜenia intubacji dotchawicze.:

−

oznaczenie poziomu glukozy za pomocą glukometru.

−

rozwaŜenie ułoŜenia w pozycji bocznej.

E – (exposure) ekspozycja:

Dokładne badanie wymaga niekiedy odsłonięcia wszystkich części ciała pacjenta. NaleŜy

pamiętać o zapewnieniu intymności i zapobieganiu utracie ciepła. [4, s. 9–13]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 1. Skala Glasgow (Glasgow Coma Skale) [4, s. 170]

Badana
reakcja

Stopień zaburzeń

Liczba
punktó
w

spontaniczne

na polecenie

w odpowiedzi na bodziec bólowy

otwieranie
oczu

brak reakcji

prawidłowa, pacjent jest w pełni zorientowany

odpowiada, ale jest zdezorientowany

uŜywa niewłaściwych słów

wydaje nieartykułowane dźwięki

odpowiedź
słowna

brak reakcji

na polecenie

potrafi umiejscowić bodziec bólowy

prawidłowa reakcja zgięciowa (wycofanie w odpowiedzi na bodziec bólowy)

nieprawidłowa reakcja zgięciowa (odkorowanie)

reakcja wyprostna (sztywność odmóŜdŜeniowa)

odpowiedź
ruchowa

brak reakcji

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie są róŜnice pomiędzy pojęciami resuscytacji i reanimacji?

Jakich działań dotyczą poszczególne ogniwa łańcucha przeŜycia?

Jakie są najczęstsze przyczyny nagłego zatrzymania krąŜenia?

Jakie objawy kliniczne świadczą o nagłym zatrzymaniu krąŜenia?

Jakie są kolejne etapy oceny pacjenta w stanie zagroŜenia Ŝycia?

Za pomocą jakich skal moŜna ocenić stopień utraty świadomości przez pacjenta?

Jakie czynności wchodzą w zakres podstawowych i zaawansowanych oraz
poresuscytacyjnych działań ratowniczych?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określ przyczyny oraz wyjaśnij mechanizm wystąpienia nagłego zatrzymania krąŜenia

u pacjentów w prezentowanych przez nauczyciela przypadkach zdarzeń.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat przyczyn oraz następstw
nagłego zatrzymania krąŜenia,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

dokonać analizy prezentowanych przez nauczyciela przypadków zdarzeń,

określić przyczyny i mechanizmy nagłego zatrzymania krąŜenia,

zapisać przy danym zdarzeniu przyczynę i wyjaśnienie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

papier formatu A4, flamastry,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Wykonaj ocenę stanu świadomości w skali GCS u 50 letniego męŜczyzny, który nagle

stracił przytomność w łóŜku, jęczy, nie moŜna zrozumieć artykułowanych dźwięków, Ŝywo
reaguje na bodziec bólowy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych tabelę 1 i dokonać jej analizy,

zanalizować treść polecenia.

ustalić punktację GCS,

zanotować punktację.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

przybory do pisania,

−

literatura zgodna z punkiem 6 poradnika.

Ćwiczenie 3

Przeprowadź ocenę pacjenta w stanie nagłego zagroŜenia Ŝycia z wykorzystaniem

schematu ABCDE.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych i zanalizować schemat badania ABCDE,

załoŜyć rękawiczki,

ocenić bezpieczeństwo,

ocenić wraŜenie ogólne pacjenta,

sprawdzić reakcję pacjenta,

kontynuować kolejne punkty schematu ABCDE, (naleŜy pytać nauczyciela o istotne
szczegóły stanu pacjenta, których nie moŜna upozorować),

udokumentować wyniki oceny.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

przybory do pisania,

−

manekin osoby dorosłej,

−

rodki ochrony osobistej,

−

zestawy ratunkowe (walizka, torba ratunkowa),

−

literatura zgodna z punkiem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 4

Będąc członkiem trzyosobowego zespołu ratunkowego przeprowadź ocenę pacjenta

w zainscenizowanej sytuacji. Wykorzystaj schemat oceny pacjenta ABCDE.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

załoŜyć rękawiczki,

ocenić bezpieczeństwo,

ocenić wraŜenie ogólne pacjenta,

sprawdzić reakcję pacjenta,

jeŜeli w inscenizacji uczestniczy Ŝywy model, powinieneś z nim rozmawiać,

kontynuować kolejne punkty schematu ABCDE,

pytać nauczyciela o istotne szczegóły stanu pacjenta, których nie moŜna upozorować,

udokumentować wyniki oceny.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

scenariusze sytuacyjne,

−

przybory do pisania,

−

manekin osoby dorosłej,

−

rodki ochrony osobistej,

−

zestawy ratunkowe (walizka, torba ratunkowa),

−

literatura zgodna z punkiem 6 poradnika.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wyjaśnić róŜnice między pojęciami reanimacji i resuscytacji?

wyjaśnić pojęcie resuscytacji krąŜeniowo-oddechowej?

wymienić działania wykonywane w ramach BLS?

wymienić działania wykonywane w ramach ALS?

wymienić główne aspekty postępowania poresuscytacyjnego?

wyjaśnić zmiany w organizmie zachodzące po ustaniu krąŜenia?

wymienić główne przyczyny zatrzymania krąŜenia?

rozpoznać stan nagłego zagroŜenia Ŝycia?

rozpoznać objawy kliniczne nagłego zatrzymania krąŜenia?

10)

ocenić stan świadomości z zastosowaniem skali AVPU i GCS?

11)

przeprowadzić ocenę stanu pacjenta zgodnie ze schematem ABCDE?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Algorytmy podstawowych i zaawansowanych zabiegów

resuscytacyjnych

4.2.1. Materiał nauczania

Algorytm jest uporządkowanym ciągiem czynności, koniecznych do wykonania danego

działania.  Europejska  Rada  Resuscytacji  opracowuje  algorytmy  działań  i  wytyczne
uwzględniające  w  postępowaniu  resuscytacyjnym  róŜnice  wieku.  Obecnie  przyjmuje  się,  Ŝe
dorosły  to  osoba  po  okresie  dojrzewania,  dziecko  –  od  1  roku  Ŝycia  do  okresu  dojrzewania,
niemowlę – dziecko do 1 roku Ŝycia.

Podstawowe zabiegi resuscytacyjne u osób dorosłych zawierają następujące

sekwencje postępowania:
1.

Ocena bezpieczeństwa oraz zapewnienie bezpieczeństwa ratowanemu i ratownikowi:
konieczne jest uzyskanie pewności, Ŝe ani ratownikowi, ani poszkodowanemu nic nie
zagraŜa. Konieczne jest równieŜ zastosowanie środków ochrony osobistej kiedy tylko jest
to moŜliwe.

Ocena  przytomności:  naleŜy  ostroŜnie  potrząsnąć  za  ramiona  i  głośno  zapytać  „czy
wszystko  w  porządku”?  JeŜeli  poszkodowany  reaguje  naleŜy  pozostawić  go  w  pozycji
zastanej,  zapytać  co  mu  dolega,  regularnie  oceniać  jego  stan.  JeŜeli  poszkodowany  nie
reaguje naleŜy wołać głośno o pomoc.

Wołanie o pomoc: głośne wołanie o pomoc, albo jeŜeli jest ktoś w pobliŜu poproszenie
aby zaczekał, gdyŜ będzie potrzebna jego pomoc.

UdroŜnienie dróg oddechowych: poszkodowanego naleŜy odwrócić na plecy jeśli nie
znajduje się w tej pozycji , a następnie wykonać rękoczyn odgięcia głowy i uniesienia
Ŝ

uchwy. Widoczne w jamie ustnej ciała obce moŜna usunąć „w zasięgu wzroku”. Przy

podejrzeniu urazu kręgosłupa osoba z wykształceniem medycznym moŜe wykonać
rękoczyn wysunięcia Ŝuchwy.

Ocena  oddechu:  utrzymując  droŜność  dróg  oddechowych  naleŜy  wzrokiem,  słuchem,
dotykiem ocenić czy  poszkodowany oddycha. Ocena oddechu nie powinna trwać dłuŜej
niŜ  10  sekund.  Osoba  z  wykształceniem  medycznym  moŜe  jednocześnie  badać  oddech
i tętno  na  tętnicy  szyjnej.  JeŜeli  klatka  piersiowa  poszkodowanego  nie  porusza  się,  nie
słychać  szmerów  oddechowych,  ratownik  nie  wyczuwa  ruchu  powietrza  na  swoim
policzku,  bądź  oddech  jest  agonalny  (pojedyncze  słabe  oddechy,  głośne,  przerywane
westchnięcia)  naleŜy  zadzwonić  po  karetkę  pogotowia.  JeŜeli  poszkodowany  oddycha,
naleŜy ułoŜyć go w pozycji bocznej i zadzwonić po pomoc.

Wezwanie pomocy: naleŜy zadzwonić pod numer 112 lub 999 oraz przynieść AED
(automatyczny defibrylator zewnętrzny) jeśli jest dostępny. Jeśli ratownik nie jest sam
moŜe poprosić obecną osobę o wezwanie pomocy oraz przyniesienie AED (w tym czasie
sam rozpoczyna resuscytację).

Uciskanie klatki piersiowej: ręce naleŜy ułoŜyć na „środku klatki piersiowej”. Wykonuje
się 30 uciśnięć mostka, na głębokość 4–5 cm, z częstotliwością 100/min. Okres uciskania
i zwalniania nacisku mostka powinien być taki sam.

Wykonanie oddechów ratowniczych: utrzymując droŜność dróg oddechowych, wykonuje
się  2  oddechy  usta–usta.  Wdech  powinien  trwać  1  sekundę  do  uniesienia  się  klatki
piersiowej. Objętość oddechowa nie powinna być większa niŜ 500–600 ml (6–7 ml/kg).
Nie naleŜy stosować zbyt duŜych objętości lub zbyt wielu oddechów – hiperwentylacja.
JeŜeli poszkodowany ma uszkodzone usta lub nie moŜna ich otworzyć naleŜy prowadzić
wentylację  usta–nos.  W  sytuacji  gdy  ratownik  nie  moŜe  lub  nie  chce  wykonywać
wentylacji, powinien tylko uciskać klatkę piersiową z częstotliwością 100 uciśnięć/min.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Kontynuowanie  resuscytacji  30  uciśnięć  klatki  piersiowej,  2  oddechy  ratunkowe.
Resuscytację moŜna przerwać tylko kiedy poszkodowany zacznie prawidłowo oddychać,
przybędzie  zespól  ratownictwa  medycznego,  lub  w  sytuacji  wyczerpania  ratownika.
JeŜeli w wyniku działań resuscytacyjnych powróci spontaniczny oddech i krąŜenie naleŜy
poszkodowanego  ułoŜyć  w  pozycji  bocznej,  regularnie  oceniać  funkcje  Ŝyciowe  do
przybycia pogotowia.

Powikłania czynności resuscytacyjnych:

−

związane z uciskaniem klatki piersiowej: złamanie mostka, złamania Ŝeber, uszkodzenie
płuc i opłucnej (moŜliwość powstania odmy), uszkodzenie wątroby (złamanie wyrostka
mieczykowatego),

−

Związane z wentylacją: hiperwentylacja, która moŜe być przyczyną rozdęcia Ŝołądka
(niebezpieczeństwo ulania treści Ŝołądkowej i aspiracji do płuc) lub szkodliwego wzrostu
ciśnienia w klatce piersiowej (zmniejszenie powrotu krwi Ŝylnej do serca, a tym samym
zmniejszenie rzutu serca).

Postępowanie z osobą dorosłą w sytuacji niedroŜności dróg oddechowych

spowodowanej ciałem obcym (zadławienie).

Ciało obce moŜe spowodować częściową lub całkowitą niedroŜność dróg oddechowych.

−

Objawy niedroŜności częściowej (kaszel efektywny): nagły początek, poszkodowany
moŜe mówić, kaszleć, oddychać.

−

Objawy niedroŜności całkowitej (kaszel nieefektywny): poszkodowany nie moŜe mówić,
nie moŜe oddychać, świsty oddechowe (stridor), cisza lub bezgłośny kaszel, sinica,
postępująca utrata przytomności.

Postępowanie w częściowej niedroŜności: upewnić się czy poszkodowany się zakrztusił,
naleŜy  zachęcać  do  kaszlu  i  nie  robić  nic  więcej.  Kaszel  generując  wysokie  ciśnienie
w drogach  oddechowych  moŜe  spowodować  usunięcie  ciała  obcego.  Poszkodowanego
naleŜy obserwować do uzyskania poprawy.

Postępowanie  w  całkowitej  niedroŜności:  jeŜeli  poszkodowany  jest  przytomny  naleŜy
wykonywać 5 energicznych uderzeń w okolicę międzyłopatkową i 5 uciśnięć nadbrzusza.
Rękoczyny  te  powodują  wzrost  ciśnienia  w  klatce  piersiowej,  co  moŜe  doprowadzić  do
usunięcia  ciała  obcego.  Poszkodowany  powinien  być  pochylony  do  przodu  aby  ciało
obce  mogło  przedostać  się  do  jamy  ustnej.  Kontynuujemy  je  do  uzyskania  poprawy  lub
utraty przytomności przez poszkodowanego. W takiej sytuacji naleŜy ułoŜyć go na ziemi,
wezwać fachową pomoc, następnie skontrolować jamę ustną rozpocząć 30 uciśnięć klatki
piersiowej.  Ponownie  skontrolować  jamę  ustną  i  wykonać  2  oddechy  ratownicze.
Działania  powinny  być  wykonywane  do  chwili  uzyskania  droŜności  dróg  oddechowych
lub przekazania poszkodowanego zespołowi ratownictwa.

Podstawowe zabiegi resuscytacyjne u dzieci (od 1 roku Ŝycia do okresu pokwitania):

Zapewnienie bezpieczeństwa ratowanemu dziecku i ratownikowi.

Ocena  przytomności:  naleŜy  ostroŜnie  potrząsnąć  dziecko  za  ramiona  i  głośno  zapytać:
„czy  wszystko  w  porządku”?  Nie  wolno  potrząsać  dzieckiem  z  podejrzeniem
uszkodzenia  szyjnego  odcinka  kręgosłupa.  JeŜeli  dziecko  reaguje  naleŜy  pozostawić  je
w pozycji  zastanej,  regularnie  oceniać  jego  stan.  Gdy  dziecko  nie  reaguje  naleŜy  wołać
o pomoc.

Wołanie o pomoc: głośne wołanie, albo jeŜeli jest ktoś w pobliŜu poproszenie aby
zaczekał, gdyŜ będzie potrzebna jego pomoc.

UdroŜnienie dróg oddechowych: dziecko naleŜy delikatnie odwrócić na plecy jeśli nie
znajduje się w tej pozycji , a następnie wykonać rękoczyn odgięcia głowy i uniesienia
Ŝ

uchwy. Przy podejrzeniu urazu kręgosłupa osoba z wykształceniem medycznym moŜe

wykonać rękoczyn wysunięcia Ŝuchwy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ocena  oddechu:  utrzymując  droŜność  dróg  oddechowych  naleŜy  wzrokiem,  słuchem,
dotykiem ocenić  czy  dziecko oddycha.  Ocena oddechu nie powinna trwać dłuŜej niŜ 10
sekund.  JeŜeli  dziecko  oddycha,  naleŜy  ułoŜyć  je  w  pozycji  bocznej  i  zadzwonić  po
pomoc. Gdy nie oddycha naleŜy wykonać 5 oddechów ratowniczych.

Wykonanie oddechów ratowniczych: skontrolować jamę ustną i delikatnie usunąć
widoczne ciała obce. Utrzymując droŜność dróg oddechowych, wykonuje się 5 oddechów
metodą usta–usta. Wdech u dzieci powinien trwać 1–1,5 sekundy do uzyskania uniesienia
się klatki piersiowej.

Ocena  układu  krąŜenia  dziecka:  poszukiwanie  oznak  krąŜenia  (ruch,  kaszel,  oddech).
Osoby  z  wykształceniem  medycznym  mogą  ocenić  tętno  na  tętnicy  szyjnej.  u  dziecka
w czasie nie dłuŜszym niŜ do 10 sekund. JeŜeli krąŜenie jest obecne, naleŜy kontynuować
wentylację do powrotu spontanicznego oddechu. Jeśli brak oznak krąŜenia albo tętno jest
wolne  (poniŜej  60/min),  czy  brak  pewności  Ŝe  jest  obecne  naleŜy  rozpocząć  uciskanie
klatki piersiowej.

Uciskanie  klatki  piersiowej:  u  dzieci  naleŜy  uciskać  jedną  trzecią  dolną  mostka.  NaleŜy
zlokalizować miejsce połączenia się łuków Ŝebrowych. Mostek powinien być uciskany na
szerokość  palca  powyŜej  tego  miejsca.  Wykonuje  się  30  uciśnięć  mostka,  na  głębokość
jednej trzeciej klatki piersiowej, z częstotliwością 100/min. Okres uciskania i zwalniania
nacisku  mostka  powinien  być  taki  sam.  Osoby  z  wykształceniem  medycznym  mogą
wykonywać 15 uciśnięć na minutę. U małych dzieci uciski mogą być wykonywane jedną
ręką, u większych przy uŜyciu obu rąk.

Wykonanie dwóch oddechów ratowniczych.

10.

Kontynuowanie resuscytacji 30 (lub 15) uciśnięć klatki piersiowej, 2 oddechy ratunkowe.

11.

Wezwanie  pomocy:  gdy  ratownik  jest  sam  u  dzieci  pomoc  wzywa  po  1  minucie
resuscytacji.  Wyjątkiem  jest  sytuacja  gdy  dziecko  nagle  straci  przytomność  (duŜe
prawdopodobieństwo  zaburzeń  krąŜenia  i  moŜe  być  konieczną  defibrylacja).  Jeśli
ratownik nie jest sam moŜe poprosić obecną osobę o wezwanie pomocy a sam rozpocząć
resuscytację.

12.

JeŜeli w wyniku działań resuscytacyjnych powróci spontaniczny oddech i krąŜenie naleŜy
dziecko ułoŜyć w pozycji bocznej, regularnie oceniać funkcje Ŝyciowe do przybycia
pogotowia.

Podstawowe zabiegi resuscytacyjne u niemowląt (do 1 roku Ŝycia) naleŜy prowadzić

wg sekwencji dla dzieci powyŜej roku z uwzględnieniem następujących istotnych faktów:

−

głowy niemowlęcia nie wolno bardzo mocno odginać do tyłu w trakcie udraŜniania dróg
oddechowych.

−

wentylację niemowlęcia prowadzi się metodą usta–usta–nos. Objętością wystarczającą do
uzyskania wychylenia klatki piersiowej moŜe być objętość powietrza zawarta w jamie
ustnej ratownika (wykonywanie tzw. „pufnięć”),

−

badanie tętna u niemowlęcia wykonuje się na tętnicy ramiennej. Brak tętna lub tętno 60
i mniej /min jest wskazaniem do uciskania klatki piersiowej,

−

uciskanie klatki piersiowej u niemowlęcia wykonuje się opuszkami dwóch palców. JeŜeli
jest dwóch lub więcej ratowników z wykształceniem medycznym, naleŜy uŜywać
techniki dwóch kciuków i dłoni obejmujących klatkę piersiową niemowlęcia,

−

nieprzytomne niemowlę z droŜnymi drogami oddechowymi i spontanicznym oddechem
moŜe być ułoŜone w pozycji bocznej, ale będzie wymagało podparcia pleców za pomocą
poduszki lub zrolowanego kocyka celem utrzymania stabilności tej pozycji.

Postępowanie z dzieckiem w przypadku niedroŜności dróg oddechowych

spowodowanej ciałem obcym:
1. U dzieci powyŜej roku, przytomnych sekwencje postępowania są podobne jak u

dorosłych. W całkowitej niedroŜności dróg oddechowych u dzieci przytomnych, aby

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wykonać  rękoczyny  uciśnięcia  nadbrzusza  naleŜy  stanąć  lub  uklęknąć  za  dzieckiem
(zaleŜnie  od  jego  wzrostu).  Gdy  dziecko  utraci  przytomność  wezwać  pomoc  po  czym
rozpocząć resuscytację zgodnie z algorytmem BLS dla dzieci zaczynając od 5 oddechów
ratowniczych.  MasaŜ  serca  rozpoczyna  się  bez  uprzedniej  oceny  krąŜenia.  UdraŜniając
drogi oddechowe przed kolejnymi oddechami ratowniczymi, naleŜy zawsze kontrolować
jamę ustną pod kątem obecności ciała obcego.

2. Postępowanie z niemowlęciem w przypadku niedroŜności dróg oddechowych

spowodowanej ciałem obcym:

W  całkowitej  niedroŜności  dróg  oddechowych  u  niemowląt  przytomnych  nie  wykonuje
się uciskania nadbrzusza ze względu na moŜliwość spowodowania dodatkowych obraŜeń
w obrębie  narządów  jamy  brzusznej.  Po  5  uderzeniach  w  okolicę  międzyłopatkową
naleŜy  5  razy  ucisnąć  klatkę  piersiową  techniką  jak  przy  pośrednim  masaŜu  serca  ale
z mniejszą częstotliwością. Gdy niemowle utraci przytomność wezwać lub wysłać kogoś
po  pomoc  jeśli  dotąd  nie  została  wezwana,  po  czym  rozpocząć  resuscytację  zgodnie
z algorytmem BLS zaczynając od 5 oddechów ratowniczych. MasaŜ serca rozpoczyna się
bez uprzedniej oceny krąŜenia.

W warunkach szpitalnych schematy postępowania resuscytacyjnego wymagają

modyfikacji  zaleŜnie  od  lokalizacji  zdarzenia  (pacjent  przebywa  na  oddziale  ogólnym,  czy
z moŜliwością  monitorowania  i  natychmiastowo  dostępnym  sprzętem  resuscytacyjnym),
stopnia wyszkolenia osób rozpoczynających resuscytację, liczby osób udzielających pomocy,
dostępnego  sprzętu.  Przed  podjęciem  działań  naleŜy  sprawdzić  własne  bezpieczeństwo  oraz
zastosować  sprzęt  ochrony  osobistej.  Kolejne  czynności  resuscytacji  wewnątrzszpitalnej
ilustruje rys

Algorytm zaawansowanych zabiegów resuscytacyjnych u dorosłych (ALS Advanced Life

Support) zawiera standardowe informacje dotyczące postępowania u pacjentów podczas
nagłego zatrzymania krąŜenia. ZaleŜne ono jest od rytmu serca w przebiegu nagłego
zatrzymania krąŜenia.

Zaawansowane postępowanie resuscytacyjne w przypadku rytmów do defibrylacji

(migotanie komór VF, częstoskurcz komorowy bez tętna VT):
1.

Wykonanie jednej defibrylacji energią 150–200 J (defibrylatory dwufazowe), 360 J
(defibrylatory jednofazowe).

Bezpośrednio  po  defibrylacji  (bez  ponownej  oceny  rytmu)  zabiegi  resuscytacji
krąŜeniowo-oddechowej  (RKO)  2  min  rozpoczynając  od  masaŜu  serca.  Po  tym  czasie
ocena  rytmu  i  jeśli  konieczna  –  ponowna  defibrylacja  150–360  J  (defibrylatory
dwufazowe).

Przed trzecią defibrylacją naleŜy podać 1 mg adrenaliny doŜylnie. Wykonać trzecią
defibrylację i bezpośrednio po defibrylacji (bez ponownej oceny rytmu) RKO 2 min.
Po tym czasie ocenić rytm.

Jeśli nadal utrzymuje się VF/VT podać 300 mg  amiodaronu doŜylnie,  wykonać  czwartą
defibrylację  i  ponownie  2  min  RKO.  W  przypadku  gdy  amiodaron  jest  niedostępny
podaje  się  100  mg  lidokainy  doŜylnie  (nie  wolno  podawać  jeśli  wcześniej  podano
amiodaron).

Tętno na tętnicach szyjnych oceniamy tylko gdy na monitorze obserwuje się
uporządkowany rytm.

Adrenalina powinna być podawana co ok. 3–5 min. bezpośrednio przed co drugą
defibrylacją.

W opornym na defibrylację VF podaje się siarczan magnezu 2 g w doŜylnym bolusie
jeŜeli u pacjenta istnieje prawdopodobieństwo hypomagnezemii (pacjent leczony
diuretykami).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

U monitorowanego pacjenta w przypadku zauwaŜenia VF/VT, jeŜeli nie jest natychmiast
dostępny

defibrylator,

moŜna

rozwaŜyć

wykonanie

pojedynczego

uderzenia

przedsercowego:  zaciśniętą  pięścią  silnie  uderzyć  w  dolną  połowę  mostka  z  wysokości
20 cm.
Zaawansowane  postępowanie  resuscytacyjne  w  przypadku  rytmów  nie  do

defibrylacji (aktywność elektryczna bez tętna – PEA, asystolia):
1.

PEA: rozpocząć RKO 30: 2, podać doŜylnie 1 mg adrenaliny, po dwóch minutach ocenić
rytm, przy braku tętna i oznak Ŝycia kontynuacja RKO przez kolejne 2 min, ponowna
ocena rytmu, podanie adrenaliny 1 mg. Adrenalina powinna być podawana co 3–5 min
(co drugą pętlę). W przypadku pojawienia się rytmu do defibrylacji przejść do algorytmu
z defibrylacją.

Asystolia lub PEA z wolnym rytmem (poniŜej 60/min): rozpocząć RKO 30: 2, podać
doŜylnie 1 mg adrenaliny, podać doŜylnie tylko jeden raz 3 mg atropiny (asystolia moŜe
być wywołana przez nadmierną aktywność nerwu błędnego – atropina wywołuje blokadę
nerwu błędnego) , kontynuacja RKO, po 2 min ocenić rytm, przy braku tętna i oznak
Ŝ

ycia kontynuacja RKO przez kolejne 2 min, ponowna ocena rytmu, podanie adrenaliny

1 mg. Adrenalina powinna być podawana co 3–5 min (co drugą pętlę). W przypadku
pojawienia się rytmu do defibrylacji naleŜy przejść do algorytmu z defibrylacją.
W trakcie działań resuscytacyjnych konieczne jest równieŜ:

Zidentyfikowanie i leczenie odwracalnych przyczyn zatrzymania krąŜenia takich jak:

−

Cztery H: hipoksja, hipowolemia, hipo/hiperkaliemia (hipoglikemia, hipokalcemia
i inne zaburzenia metaboliczne, ) hipotermia.

−

Cztery T: tamponada serca, odma opłucnowa z nadciśnieniem (tension
pneumothorax), zatrucie, naduŜycie leków (toxic overdose), zatorowość płucna lub
wieńcowa (tromboembolie).

Zapewnienie  droŜności  dróg  oddechowych:  najpewniejszym  sposobem  jest  intubacja
dotchawicza.  Po  zaintubowaniu  pacjenta,  prowadzi  się  uciskanie  klatki  piersiowej
z częstością  100/min  bez  przerw  na  wentylację.  Wentylację  naleŜy  prowadzić
z częstotliwością 10 oddechów na minutę z uŜyciem tlenu.

Zapewnienie drogi podawania leków:

−

dostęp do Ŝył obwodowych (powierzchniowe Ŝyły obwodowe na kończynach
górnych, Ŝyła szyjna zewnętrzna). Po podaniu leku obwodowo naleŜy podać co
najmniej 20 ml płynu i unieść kończynę na 10–20 sekund,

−

dostęp centralny,

−

droga  doszpikowa  gdy  uzyskanie  dostępu  doŜylnego  jest  trudne  lub  niemoŜliwe.
Niezbędny  jest  specjalny  zestaw  do  dostępów  doszpikowych.  Miejsce  wkłucia:
przednio  –  przyśrodkowa  część  kości  piszczelowej  2  cm  poniŜej  guzowatości
piszczeli. Droga ta jest preferowana u dzieci,

−

droga dotchawicza (przez rurkę intubacyjną): gdy nie moŜna uzyskać dostępu
doŜylnego. Tą drogą moŜna podać adrenalinę, atropinę, lidokainę ale w dawce 3–10
razy wyŜszej niŜ doŜylnie. Leki naleŜy rozcieńczyć w 10 ml 0,9 % NaCl.

Postacie leków resuscytacyjnych: adrenalina amp. po 1mg w 1 ml, atropina amp. po 1mg

w 1 ml, amiodaron amp. po 150 mg w 1 ml (300 mg naleŜy rozcieńczyć w 20 ml 5%
glukozy), magnez amp. 2g w 10 ml.

Urządzenia do prowadzenia RKO:

−

Aktywna kompresja – dekompresja (ACD – CPR Active Compression –
Decompression)- urządzenie wyposaŜone w przyssawkę, pomaga unieść klatkę piersiową
podczas fazy relaksacji po fazie ucisku, co moŜe poprawiać parametry hemodynamiczne
w porównaniu ze standardowym masaŜem serca,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

Load  Distributing  Band  (LDB  –  CPR)  –  jest  to  urządzenie  uciskające  klatkę  piersiową,
które  składa  się  z  pasa  ściskającego  i  deski,  zastępuje  manualne  wykonywanie  masaŜu
serca.
Główne  odmienności  zaawansowanej  resuscytacji  dzieci  (P-  ALS  –  pediatric

advanced life support) w stosunku do zabiegów resuscytacyjnych u osób dorosłych:
1.

U dzieci dominującym mechanizmem zatrzymania krąŜenia jest asystolia i PEA.

NaleŜy stosować sprzęt przystosowany dla dzieci.

Wentylacja u dzieci powinna być prowadzona z częstością 15–20 oddechów/min
(zaleŜnie od wieku dziecka). Hiperwentylacja jest szkodliwa.

MasaŜ serca: wykonuje się 15 uciśnięć klatki piersiowej.

Podawanie leków resuscytacyjnych: adrenalinę podajemy w dawce 10 µ g/kg mc. przy
podaniu doŜylnym, 100 µg/kg mc dotchawiczo; amiodaron w dawce 5 mg/kg mc.
Atropina w małych dawkach moŜe powodować u dzieci paradoksalną bradykardię.

Defibrylację przeprowadza się energią 4 J/kg dla wszystkich wyładowań.

Resuscytacja noworodków:

Noworodek  niewydolny  oddechowo  ale  z  akcją  serca  powyŜej  60/min  wymaga
wspomagania  wentylacji:  naleŜy  ułoŜyć  na  plecach,  pod  barki  umieścić  ręcznik
o grubości  2  cm  (co  pomoŜe  utrzymać  głowę  w  odpowiedniej  pozycji).  Po  delikatnym
udroŜnieniu  dróg  oddechowych  (odessać  wydzielinę  z  jamy  ustnej  tylko  gdy  jest  to
niezbędne)  naleŜy  wentylować  przez  ok.  30  sekund.  Pierwsze  oddechy  powinny  trwać
2–3  sekundy.  Jeśli  częstość  serca  wzrasta  ale  dziecko  nadal  nie  oddycha  naleŜy
kontynuować wentylację z częstością 30 oddechów/min.

JeŜeli częstość pracy serca spada poniŜej 60/min naleŜy zastosować uciski klatki
piersiowej: stosuje się technikę dwóch kciuków z częstością 120/min; stosunek uciśnięć
do wentylacji powinien wynosić 3 : 1.

Leki w resuscytacji noworodków: adrenalina 10–30 µg/kg mc (0,1–0,3 ml/kg mc); 4,2 %
NaHCO

w dawce 1–2 mmol/kg mc jeśli pH < 7,20. Leki moŜna podawać przez Ŝyłę

pępowinową.

−

opieka  poresuscytacyjna:  przywrócenie  spontanicznego  krąŜenia  jest  tylko
pierwszym  krokiem  powrotu  do  zdrowia  pacjenta  gdyŜ  w  następstwie  zatrzymania
krąŜenia  dochodzi  do  szeregu  zaburzeń  ogólnoustrojowych.  Na  końcowy  efekt
leczenia  wpływają  interwencje  okresu  poresuscytacyjnego  na  oddziale  intensywnej
terapii:

•

farmakologiczne leczenie mające na celu poprawę przepływu mózgowego,
zmniejszenie obrzęku,

•

wdroŜenie jak najszybciej umiarkowanej hipotermii: stosowanie wewnętrznych
i/lub zewnętrznych technik chłodzenia aby uzyskać temperaturę centralną
32–34

•

ustabilizowanie układu krąŜenia: płynoterapii, farmakoterapia, ciągły monitoring,

•

zapewnienie optymalnej wentylacji: wentylacja wspomagana lub kontrolowana,

•

zapobieganie hiper- i hipoglikemii,

•

rozpoznanie i leczenie powikłań resuscytacji.

−

zagadnienia etyczne resuscytacji:

•

sytuacje, w których nie podejmuje się resuscytacji:

♦

pacjenci umierający z powodu degradujących organizm chorób, których na
obecnym etapie wiedzy nie moŜna uratować,

♦

pacjenci, u których zgodnie z obowiązującymi przepisami stwierdzono śmierć
mózgu,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

♦

pacjenci z rozległymi obraŜeniami uniemoŜliwiającymi w najmniejszym
stopniu Ŝycie np. zmiaŜdŜenie klatki piersiowej z nieodwracalnym
uszkodzeniem serca czy płuc, rozległe zniszczenie tkanki mózgowej,

♦

występowanie pewnych znamion śmierci,

♦

gdy podjęcie resuscytacji zagraŜa Ŝyciu ratownika. [1, s. 42]

•

zaprzestanie resuscytacji: decyzję taką podejmuje doświadczony w tej dziedzinie
lekarz na podstawie całościowej analizy czynników powodujących nagłe
zatrzymanie krąŜenia, oceny potencjalnej zdolności do Ŝycia osoby ratowanej,
oceny skuteczności prowadzonej akcji resuscytacyjnej,

•

obecność krewnych pacjenta w trakcie resuscytacji:

♦

wielu  krewnych  oczekuje  moŜliwości  bycia  obecnym  w  czasie  resuscytacji
bliskich.  NaleŜy  krewnych  otoczyć  opieką  i  wsparciem.  Komunikacja
z  bliskimi  powinna  być  prowadzona  prosto  i  w  sposób  wspierający.  Często
konieczne  jest  poinformowanie  bliskich  o  śmierci  pacjenta.  Są  to  dla
ratowników bardzo trudne zadania, wymagające wielu ćwiczeń i empatii.

Rys. 1. Algorytm postępowania w wewnątrzszpitalnym zatrzymaniu krąŜenia [5, s. 48]

Utrata przytomności/pogorszenie stanu pacjenta

Zawołaj pomoc i oceń stan pacjenta

Oznaki

Ŝycia?

Tak

Nie

Wezwij zespół resuscytacyjny

RKO 30:2

z tlenem i przyrządami do udraŜniania

dróg oddechowych

Naklej elektrody

Wykonaj defibrylację jeŜeli wskazana

Zaawansowane zabiegi resuscytacyjne
po przybyciu zespołu resuscytacyjnego

Wykonaj badanie ABCDE

postaw rozpoznanie i lecz

Tlen, monitorowanie, dostęp i.v.

Wezwij zespół resuscytacyjny

jeŜeli konieczne

PrzekaŜ pacjenta zespołowi

resuscytacyjnemu

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 2. Algorytm ALS u dorosłych [5, s. 52]

Oceń

rytm

Defibrylacja
wskazana
(VF/VT bez tętna)

1 Defibrylacja
150-360J (dwufazowa)

lub 360 J (jednofazowa

)

Natychmiast

podejmij RKO 30:2

przez 2 min

Defibrylacja

nie wskazana

(PEA/asystolia)

Natychmiast

podejmij RKO 30:2

przez 2 min

W trakcie RKO

−

lecz odwracalne przyczyny
NZK

−

sprawdź połoŜenie i
przyleganie elektrod

−

wykonaj i sprawdź:

−

dostęp i.v droŜność dróg
oddechowych Tlenoterapia
nie przerywaj uciśnięć
klatki piersiowej po
zabezpieczeniu dróg
oddechowych

−

podawaj adrenalinę co 3-5
min

−

rozwaŜ amiodaron ,
atropinę magnez

Odwracalne przyczyny NZK

Hipoksja                                Odma z nadciśnieniem (Tension pneumothorax)
Hipowalemia                         Tamponada serca
Hipo/Hiperkaliemia               Zatrucie, naduŜycie leków(toxic overdose)
Hipotermia                             Zatorowość (thrombembolic obstruction)

RKO 30:2

do momentu podłączenia

defibrylatora/monitora

Nie reaguje?

UdroŜnij drogi oddechowe

Poszukaj oznak Ŝycia

Wezwij zespół
resuscytacyjny

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 3. Algorytm ALS u dzieci [5, s. 127]

Nie reaguje?

UdroŜnij drogi oddechowe

Wzrokiem, słuchem i dotykiem oceń

oddychanie

Wykonaj 5 oddechów

Poszukuj oznak Ŝycia

RKO 15: 2

Do momentu podłączenia defibrylatora/ monitora

Wezwij

Zespół

resuscytacyjny

Oceń

rytm

Defibrylacja nie
zalecana
(PEA/ asystolia)

Defibrylacja
zalecana
(VF/VT bez
tętna)

W trakcie RKO

−

lecz odwracalne przyczyny
NZK

−

sprawdź połoŜenie i
przyleganie elektrod

−

wykonaj i sprawdź:

−

dostęp i.v droŜność dróg
oddechowych tlenoterapia

−

nie przerywaj uciśnięć klatki
piersiowej po
zabezpieczeniu dróg
oddechowych

−

podawaj adrenalinę co 3-5
min

−

rozwaŜ amiodaron , atropinę
magnez

1Defibrylacja
4J/kg lub AED
przystosowane
dla dzieci

Natychmiast
podejmij RKO
15:2
przez 2 min

Odwracalne przyczyny NZK

Hipoksja                                 Odma z nadciśnieniem (tension pneumothorax)
Hipowalemia                          Tamponada serca
Hipo/Hiperkaliemia                Zatrucie, naduŜycie leków (toxic overdose)
Hipotermia                              Zatorowość (thromboembolic obstruction)

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie granice wiekowe obowiązują w aktualnych wytycznych resuscytacyjnych?

Jakie są sekwencje postępowania w podstawowych zabiegach resuscytacyjnych
dorosłych?

Jakie są sekwencje postępowania w podstawowych zabiegach resuscytacyjnych u dzieci?

Jakie są niebezpieczeństwa hiperwentylacji?

Jakie powikłania mogą powstać w wyniku prowadzenia masaŜu serca?

Jakie działania naleŜy podjąć w sytuacji niedroŜności dróg oddechowych spowodowanej
ciałem obcym u dorosłych i dzieci?

Jakie są sekwencje działań w zaawansowanych zabiegach resuscytacyjnych u dorosłych?

Jakie są sekwencje działań w resuscytacji wewnątrzszpitalnej?

Jakie są róŜnice w zaawansowanych zabiegach resuscytacyjnych u dzieci w stosunku do
osób dorosłych?

10.

Jakie jest postępowanie resuscytacyjne w przypadku noworodka?

11.

Jakie urządzenia mogą wspomagać prowadzenie resuscytacji?

12.

Jakimi drogami podajemy leki w trakcie resuscytacji?

13.

Na jakich działaniach opiera się opieka poresuscytacyjna?

14.

W jakich sytuacjach nie podejmuje się resuscytacji?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj podstawowe zabiegi resuscytacyjne u osoby dorosłej z uwzględnieniem

równoczesnego badania tętna i oddechu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje dotyczące sekwencji podstawowych
czynności resuscytacyjnych u osób dorosłych,

przeanalizować uwagi na temat techniki wykonania poszczególnych czynności,

załoŜyć rękawiczki, okulary ochronne,

ocenić bezpieczeństwo,

wykonać resuscytację zgodnie z algorytmem,

uwzględnić w postępowaniu jednoczesne badanie oddechu i tętna,

zastosować środki ochrony indywidualnej w trakcie wentylacji pacjenta (maska
kieszonkowa, chusteczka resuscytacyjna),

wykonać co najmniej dwa pełne cykle działań.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rodki ochrony indywidualnej: rękawiczki, maska twarzowa, chusteczka resuscytacyjna,

−

manekin resuscytacyjny osoby dorosłej.

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Wykonaj podstawowe zabiegi resuscytacyjne u dziecka powyŜej 1 roku Ŝycia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje dotyczące sekwencji podstawowych
czynności resuscytacyjnych u dzieci powyŜej 1 roku Ŝycia,

przeanalizować uwagi na temat techniki wykonania poszczególnych czynności,

załoŜyć rękawiczki,

ocenić bezpieczeństwo,

wykonać resuscytację zgodnie z algorytmem,

uwzględnić w postępowaniu modyfikacje dla osób posiadających wykształcenie
medyczne (badanie tętna, częstotliwość ucisków klatki piersiowej),

zastosować środki ochrony indywidualnej w trakcie wentylacji dziecka (maska
kieszonkowa, chusteczka resuscytacyjna),

wykonać co najmniej dwa pełne cykle działań.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rodki ochrony indywidualnej: rękawiczki, maska twarzowa, chusteczka resuscytacyjna,

okulary ochronne,

−

manekin resuscytacyjny dziecka,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 3

Wykonaj podstawowe zabiegi resuscytacyjne u niemowlęcia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje dotyczące sekwencji podstawowych
czynności resuscytacyjnych u niemowląt,

przeanalizować uwagi na temat techniki wykonania poszczególnych czynności,

załoŜyć rękawiczki, okulary ochronne,

ocenić bezpieczeństwo,

wykonać resuscytację zgodnie z algorytmem,

uwzględnić w postępowaniu modyfikacje dla osób posiadających wykształcenie
medyczne (badanie tętna, częstotliwość ucisków klatki piersiowej, technika dwóch
kciuków),

zastosować środki ochrony indywidualnej w trakcie wentylacji niemowlęcia (maska
kieszonkowa, chusteczka resuscytacyjna),

wykonać co najmniej dwa pełne cykle działań.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rodki ochrony indywidualnej: rękawiczki, maska twarzowa, chusteczka resuscytacyjna,

okulary ochronne,

−

manekin resuscytacyjny niemowlęcia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 4

Wykonaj działania ratownicze w niedroŜności dróg oddechowych spowodowanej ciałem

obcym u osoby dorosłej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje dotyczące sekwencji działań
w niedroŜności dróg oddechowych spowodowanej ciałem obcym u osób dorosłych,

przeanalizować uwagi na temat techniki wykonania poszczególnych czynności,

załoŜyć rękawiczki,

ocenić bezpieczeństwo,

wykonać działania zgodnie z algorytmem,

uwzględnić w postępowaniu niedroŜność łagodną i cięŜką,

zastosować środki ochrony indywidualnej w trakcie wentylacji pacjenta (maska
kieszonkowa, chusteczka resuscytacyjna).

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rodki ochrony indywidualnej: rękawiczki, maska twarzowa, chusteczka resuscytacyjna,

−

manekin resuscytacyjny osoby dorosłej,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 5

Wykonaj działania ratownicze w niedroŜności dróg oddechowych spowodowanej ciałem

obcym u niemowląt.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje dotyczące sekwencji działań
w niedroŜności dróg oddechowych spowodowanej ciałem obcym u niemowląt,

przeanalizować uwagi na temat techniki wykonania poszczególnych czynności,

załoŜyć rękawiczki,

ocenić bezpieczeństwo,

wykonać czynności zgodnie z algorytmem,

uwzględnić w postępowaniu modyfikacje dla osób posiadających wykształcenie
medyczne (częstotliwość ucisków klatki piersiowej, technika dwóch kciuków),

zastosować środki ochrony indywidualnej w trakcie wentylacji niemowlęcia (maska
kieszonkowa, chusteczka resuscytacyjna),

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rodki ochrony indywidualnej: rękawiczki, maska twarzowa, chusteczka resuscytacyjna,

−

fantom niemowlęcia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 6

Przygotuj 300 mg amiodaronu do podania w trakcie resuscytacji osoby dorosłej. Postać

leku: amp. 150 mg w 1 ml.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat podawania amiodaronu
w resuscytacji,

uwaŜnie przeanalizować treść zadania,

zastanowić się nad sposobem przygotowania leku,

przygotować lek do podania zgodnie z procedurami przygotowywania leków.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rodki ochrony indywidualnej: rękawiczki,

−

amiodaron amp, 5 % roztwór glukozy,

−

zestaw igieł i strzykawek,

−

rodek antyseptyczny,

−

pojemnik na zuŜyte igły i strzykawki.

Ćwiczenie 7

Przygotuj roztwór adrenaliny do podania niemowlęciu w trakcie resuscytacji. NaleŜy

uzyskać 10 µ g leku w 0,1 ml roztworu. Postać leku: adrenalina amp. 1 mg w 1 ml.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

uwaŜnie przeanalizować treść zadania,

wykonać przeliczenia,

zastanowić się nad sposobem przygotowania leku,

przygotować lek do podania zgodnie z procedurami przygotowywania leków.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rodki ochrony indywidualnej: rękawiczki,

−

adrenalina amp., 0,9 % roztwór NaCl,

−

zestaw igieł i strzykawek,

−

rodek antyseptyczny,

−

pojemnik na zuŜyte igły i strzykawki.

Ćwiczenie 8

Występując w roli kierującego trzyosobowym zespołem ratunkowym przeprowadź

resuscytację krąŜeniowo-oddechową osoby dorosłej, u której stwierdzono PEA (zgodnie
z proponowanym przez nauczyciela scenariuszem).

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje dotyczące sekwencji działań w PEA
u osób dorosłych,

dokładnie przeanalizować poszczególne elementy algorytmu,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

załoŜyć rękawiczki, okulary ochronne,

przydzielać zadania poszczególnym członkom zespołu,

podejmować szybko i pewnie decyzje,

wydawać dyspozycje w trakcie prowadzonych działań,

kontrolować sytuację,

kontynuować kolejne punkty schematu ALS zgodnie z zaprogramowanym scenariuszem,

pytać nauczyciela o istotne szczegóły stanu pacjenta, których nie moŜna upozorować,

10)

wspólnie z zespołem przeanalizować zapis komputerowy działań,

11)

wspólnie z zespołem ocenić prowadzone działania, wyciągnąć wnioski.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

manekin ALS, stanowisko komputerowe,

−

rodki ochrony osobistej,

−

zestawy ratunkowe (walizka, torba ratunkowa),

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

określić granice wiekowe w obecnych wytycznych resuscytacji?

wdroŜyć podstawowe zabiegi resuscytacyjne u dorosłych?

wykonać podstawowe zabiegi resuscytacyjne u dzieci w róŜnym
wieku?

wykonać działania ratownicze w zadławieniu dorosłych?

wykonać działania ratownicze w zadławieniu niemowląt?

określić dawki leków resuscytacyjnych dla dorosłych i dzieci?

scharakteryzować drogi podawania leków resuscytacyjnych?

przygotować i podać leki w trakcie resuscytacji?

scharakteryzować algorytm resuscytacji wewnątrzszpitalnej?

10)

wykonać zaawansowane działania resuscytacyjne u dorosłych?

11)

wyjaśnić modyfikacje zaawansowanych czynności ratowniczych
u dzieci?

12)

opisać powikłania czynności resuscytacyjnych?

13)

wymienić sytuacje zaniechania czynności resuscytacyjnych?

14)

wyjaśnić istotne aspekty opieki poresuscytacyjnej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. DroŜność dróg oddechowych i wentylacja w trakcie

resuscytacji krąŜeniowo oddechowej

4.3.1. Materiał nauczania

U pacjentów wymagających resuscytacji krąŜeniowo-oddechowej często występuje

niedroŜność dróg oddechowych, która moŜe być równieŜ pierwotną przyczyną nagłego
zatrzymania.

Przyczyny niedroŜności dróg oddechowych: przemieszczenie się języka, podniebienia

miękkiego i nagłośni, obrzęk języka i krtani, ciała obce w drogach oddechowych, wymiociny,
krew, zarzucenie treści Ŝołądkowej, urazy krtani, skurcz oskrzeli, obrzęk płuc.

Rozpoznanie niedroŜności dróg oddechowych: wzrokiem, słuchem, dotykiem ocenić

ruchy  klatki  piersiowej  i  brzucha  oraz  wysłuchiwanie  i  wyczuwanie  przepływu  powietrza
przy  ustach  i  nosie  poszkodowanego.  NiedroŜność  na  poziomie  krtani  lub  wyŜej  powoduje
wystąpienie  stridoru  wdechowego  lub  „piania”,  niedroŜność  dolnych  dróg  oddechowych
moŜe powodować słyszalne świsty wydechowe, bulgotanie sugeruje obecność treści płynnych
w  drogach  oddechowych,  chrapanie  jest  wynikiem  zapadania  się  języka  lub  podniebienia
miękkiego i nagłośni.

Podstawowe bezprzyrządowe techniki udraŜniania dróg oddechowych:

odgięcie głowy i uniesienie Ŝuchwy,

wysunięcie Ŝuchwy – w przypadku podejrzenia obraŜeń kręgosłupa głowa powinna być
stabilizowana osiowo przez osobę asystującą.
Proste przyrządy do udraŜniania dróg oddechowych:

Rurka  ustno-gardłowa  –  zapobiega  przemieszczeniu  się  ku  tyłowi  podniebienia
miękkiego i języka u osoby nieprzytomnej. Rurkę naleŜy stosować tylko u osób głęboko
nieprzytomnych,  gdyŜ  przy  obecnych  odruchach  moŜe  spowodować  wymioty  lub  kurcz
głośni. Rurki mogą być zakładane w róŜnych grupach wiekowych. Rurkę naleŜy usunąć
gdy wrócą odruchy z górnych dróg oddechowych.

Technika zakładania rurki ustno-gardłowej:

−

dobrać rozmiar rurki porównując długość rurki z odległością od siekaczy do kąta
Ŝ

uchwy lub z odległością dzielącą kącik ust i płatek ucha po tej samej stronie

ratowanego pacjenta,

−

otworzyć usta pacjenta,

−

upewnić się Ŝe w jamie ustnej nie ma ciał obcych (widoczne usunąć),

−

rurkę umieścić w jamie ustnej w pozycji odwrotnej, aŜ do miejsca połączenia
podniebienia miękkiego i twardego, a następnie odwrócić o 180

wsuwając głębiej,

−

ocenić oddychanie poszkodowanego.

Rurka  nosowo-gardłowa  moŜe  być  zastosowana  u  pacjentów,  którzy  są  nieprzytomni,
z urazami  twarzoczaszki  lub  szczękościskiem  (nie  moŜna  wtedy  załoŜyć  rurki  ustno-
-gardłowej).  Przeciwwskazaniem  do  jej  załoŜenia  moŜe  być  złamanie  podstawy  czaszki
oraz  niedroŜność  lub  urazy  jamy  nosowej.  Dla  dorosłych  stosuje  się  rozmiar  6  i  7  mm.
Technika  zakładania:  sprawdzić  droŜność  prawego  nozdrza,  naŜelować  rurkę,
wprowadzić, sprawdzić droŜność dróg oddechowych i wentylację.

Specjalistyczne metody zapewnienia droŜności dróg oddechowych.

1. Intubacja tchawicy – jest najskuteczniejszym sposobem zapewnienia droŜności dróg

oddechowych, umoŜliwia izolowanie dróg oddechowych od aspiracji wydzieliny z jamy
ustnej lub Ŝołądka, zapewnia moŜliwość skutecznej wentylacji. Intubacja dotchawicza
wymaga obecności wyszkolonego personelu oraz odpowiedniego sprzętu, pacjent musi
być głęboko nieprzytomny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zestaw do intubacji:

−

laryngoskop: róŜne rozmiary łyŜek (dla dzieci poniŜej 2 rŜ. preferowane łyŜki proste);
waŜne aby był sprawny, dodatkowe baterie zapasowe,

−

rurki dotchawicze: róŜne rozmiary (6–9 średnicy wewnętrznej dla dorosłych; dla dzieci
bez mankietu w rozmiarach 2,5–6 mm),

−

10 ml strzykawka do wypełnienia mankietu uszczelniającego,

−

prowadnica lub zgłębnik bougie,

−

kleszczyki Magilla,

−

el do posmarowania rurki,

−

worek samorozpręŜalny z tlenem, filtr oddechowy,

−

ssak z zapasem cewników do odsysania,

−

rurka ustno-gardłowa do zapobiegania przygryzieniu rurki dotchawiczej,

−

plaster, bandaŜ, gaziki, noŜyczki do umocowania rurki,

−

stetoskop, jednorazowy detektor CO

2 ,

do potwierdzenia połoŜenia rurki,

−

rękawiczki lateksowe, okulary, maska twarzowa – do ochrony osobistej.

Technika intubacji ustno-tchawiczej:

−

preoksygenacja workiem samorozpręŜalnym z maską przez 2–3 minuty,

−

ułoŜyć pacjenta na wznak z głową w pozycji „węszenia”, z małą poduszeczką pod
potylicę,

−

trzymając laryngoskop lewą ręką wprowadzić od prawego kącika ust tak aby koniec łyŜki
znajdował się między nagłośnią a podstawą języka,

−

przez  uniesienie  rękojeści  laryngoskopu  uwidocznić  wejście  do  krtani,  osoba  asystująca
moŜe  wykonać  uciśnięcie  chrząstki  pierścieniowatej  krtani  (manewr  Sellicka  –  pomaga
uwidocznić wejście do krtani i poprzez dociśnięcie odkręgosłupowo przełyku, zapobiega
biernemu  zarzuceniu  treści  Ŝołądkowej  do  oskrzeli.  Po  zlokalizowaniu  chrząstki
pierścieniowatej wykonuje się za pomocą palca i kciuka ucisk ku tyłowi z siłą 3 kg),

−

jeŜeli jest taka konieczność naleŜy odessać okolicę wejścia do krtani,

−

wprowadzić rurkę dotchawiczą od prawego kąta ust tak aby mankiet uszczelniający
znalazł się poniŜej głośni (na długość ok. 21–23 cm mierzona na poziomie siekaczy),

−

wypełnić mankiet powietrzem tak, aby podczas wdechu nie był słyszalny przeciek
powietrza (ok. 10 cm),

−

potwierdzić połoŜenie rurki poprzez osłuchanie nadbrzusza (wykluczenie wprowadzania
powietrza do Ŝołądka), osłuchiwanie płuc (w liniach pachowych środkowych);
zastosowanie detektora CO

(identyfikacja CO

w powietrzu wydechowym),

−

kontynuować wentylację, zastosować urządzenie zapobiegające przygryzieniu rurki
(moŜe to być rurka ustno-gardłowa), umocować rurkę tchawiczą za pomocą bandaŜa lub
plastra.

Powikłania intubacji: intubacja pojedynczego oskrzela, urazy struktur jamy ustnej,

zębów, nierozpoznana intubacja przełyku, bierne zarzucenie treści Ŝołądkowej do dróg
oddechowych, hipoksja (intubacja nie moŜe trwać dłuŜej niŜ 30 sekund).

2. Maska krtaniowa (Laryngeal Mask Airway – LMA) – umoŜliwia skuteczną wentylację,

pacjent musi być głęboko nieprzytomny, moŜe być zastosowana gdy niemoŜliwa jest
intubacja dotchawicza z powodu np. braku przeszkolonego personelu.

Potrzebny sprzęt:

−

maska krtaniowa odpowiedniego rozmiaru (zaleŜnie od wieku; u osób dorosłych dla
kobiet rozmiar 4, dla męŜczyzn 5),

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

el do posmarowania mankietu maski,

−

strzykawka do wypełnienia mankietu powietrzem (30–40 ml).

−

ssak, sprzęt do wentylacji płuc, stetoskop, filtr oddechowy,

−

rodki ochrony indywidualnej.

Technika zakładania maski krtaniowej:

−

dobrać maskę odpowiedniej wielkości,

−

upewnić się Ŝe mankiet jest całkowicie opróŜniony,

−

nanieść Ŝel na powierzchnię, która nie dotyka bezpośrednio krtani,

−

połoŜyć pacjenta na wznak z głowa w ustawieniu osiowym,

−

trzymając maskę jak pióro naleŜy wsunąć ją do jamy ustnej tak, aby otwór dalszy był
skierowany do nóg pacjenta. Gdy maska osiągnie tylną ścianę gardła wcisnąć ją w tył
i ku dołowi, do oporu,

−

wypełnić mankiet zalecaną przez producenta ilością powietrza,

−

skontrolować prawidłowość wentylacji, osłuchać klatkę piersiową,

−

zabezpieczyć przed przygryzieniem, umocować.

3. Rurka przełykowo-tchawicza Combitube – jest rurką o podwójnym świetle, którą

wprowadza  się  na  ślepo  wzdłuŜ  języka  do  gardła.  Wentylację  moŜna  prowadzić
niezaleŜnie  od  tego  czy  rurka  osiągnie  tchawicę  czy  Ŝołądek.  Pacjent  musi  być  głęboko
nieprzytomny,  moŜe  być  zastosowana  gdy  niemoŜliwa  jest  intubacja  dotchawicza
z powodu np. braku przeszkolonego personelu, bądź pacjent leŜy w nienaturalnej pozycji.

Potrzebny sprzęt:

−

Combitube (dla dzieci nie stosuje się),

−

el do posmarowania mankietu maski,

−

strzykawki do wypełnienia mankietów powietrzem (dostarczane przez producentów wraz
ze sprzętem),

−

ssak, sprzęt do wentylacji płuc, stetoskop, filtr oddechowy,

−

rodki ochrony indywidualnej.

Technika wprowadzania rurki Combitube:

−

pacjent ułoŜony na plecach, głowa i szyja w osi tułowia,

−

nanieść Ŝel na rurkę,

−

wprowadzić rurkę do momentu, aŜ zęby znajdą się między znacznikami na rurce
(ok. 24 cm),

−

wypełnić powietrzem najpierw bliŜszy mankiet (większy – gardłowy), potem dalszy
w ilości zgodnie z zaleceniem producenta,

−

w  pierwszej  kolejności  wentyluje  się  przez  kanał  przełykowy.  Po  potwierdzeniu
połoŜenia  rurki  (w  95%  załoŜenie  do  przełyku)  i  sprawdzeniu  wentylacji  kontynuacja
wentylacji przez ten kanał. Jeśli rurka jest umiejscowiona w tchawicy, naleŜy przejść do
wentylacji przez kanał tchawiczy.
Powikłania:  urazy  struktur  jamy  ustnej,  zębów,  wypełnienie  Ŝołądka  powietrzem  przy

wentylacji przez niewłaściwy kanał.

4. Rurka krtaniowa (Laryngeal Tube – LT) – rurka wyposaŜona w dwa mankiety (gardłowy

i przełykowy). Jest przyrządem nadgłośniowym do udraŜniania dróg oddechowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Konikopunkcja – nakłucie błony pierścienno-tarczowej krtani. Wskazania: poszkodowani

z rozległym, mechanicznym uszkodzeniem krtani, twarzy, obrzękiem krtani, zatkaniem
krtani przez ciało obce.

Potrzebny sprzęt:

−

kaniula doŜylna 2,0 lub większa lub specjalny zestaw do konikopunkcji,

−

łącznik Y, strzykawka, zestaw do tlenoterapii,

−

rodki ochrony indywidualnej.

Technika wykonania konikopunkcji:

−

pacjenta ułoŜyć na wznak z lekko odgiętą do tyłu głową,

−

po zlokalizowaniu miejsca wykonać pionowo nakłucie. O właściwym połoŜeniu igły
ś

wiadczy aspiracja powietrza strzykawką,

−

wentylację pacjenta prowadzi się zamykając palcem otwarte ramię łącznika Y na okres
sekundy lub do uniesienia klatki piersiowej. Otwarcie łącznika umoŜliwia wykonanie
wydechu.
Powikłania konikopunkcji: wprowadzenie kaniuli poza tchawicę, co moŜe być przyczyną

odmy podskórnej, krwotoku, perforacji przełyku.

Odsysanie wydzieliny z dróg oddechowych przeprowadza się celem usunięcia płynnych

treści oraz poprawienia oddychania i zapobiegania zapaleniu płuc. Odsysanie wykonuje się
z jamy ustnej (równieŜ przez rurkę ustno-gardłową), nosowej oraz oskrzeli (przez rurkę
intubacyjną i tracheostomijną).

Potrzebny sprzęt: sprawny ssak, worek samorozpręŜalny (przy odsysaniu z oskrzeli),

cewniki do odsysania, roztwór soli fizjologicznej, jałowe rękawiczki (przy odsysaniu
oskrzeli),środki ochrony osobistej.

Odsysanie wydzieliny z górnych dróg oddechowych naleŜy wykonywać bardzo ostroŜnie

jeŜeli pacjent ma zachowane odruchy aby nie sprowokować wymiotów czy kurczu głośni.

Odsysanie oskrzeli (toaleta oskrzeli):

−

załoŜyć maskę i okulary ochronne,

−

przed odsysaniem naleŜy natlenić pacjenta,

−

moŜna oklepać klatkę piersiową aby wspomóc ewakuację wydzieliny,

−

moŜna wlać do oskrzeli kilka ml jałowego roztworu 0,9% NaCl aby rozrzedzić bardzo
gęstą wydzielinę,

−

załoŜyć jałowe rękawiczki,

−

wprowadzić cewnik do tchawicy przez rurkę intubacyjną lub tracheostomijną przy
zamkniętym ssaniu do wyczucia oporu,

−

włączyć ssak i obrotowym ruchem wyciągnąć cewnik z oskrzeli (nie powinno trwać
dłuŜej niŜ 15 sekund),

−

wykonać 2–3 oddechy workiem samorozpręŜalnym celem rozpręŜenia płuc. W razie
konieczności odsysanie powtórzyć nowym jałowym cewnikiem,

−

w trakcie odsysania obserwować pacjenta, krzywą EKG na kardiomonitorze, tętno,
saturację. Po odsysaniu ocenić wentylację przez osłuchanie klatki piersiowej.
Udokumentować jakość, ilość wydzieliny i reakcje pacjenta.
Powikłania toalety oskrzeli: mechaniczne uszkodzenie tkanek, wprowadzenie zakaŜenia,

bradykardia w następstwie pobudzenia nerwu błędnego.

KaŜdy pacjent, który nie oddycha lub jego spontaniczny oddech jest niewydolny wymaga

sztucznej wentylacji.

Wentylacja powietrzem wydechowym ratownika: wyróŜnia się metody usta–usta, usta–

–nos, usta–usta–nos (u niemowląt), usta–tracheotomia. Ze względów estetyczno-sanitarnych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

naleŜy

stosować

specjalne

chusteczki

wentylacji

lub

maski

kieszonkowe

z jednokierunkową zastawką. StęŜenie tlenu w powietrzu wydychanym wynosi 16–17%.

Wentylacja za pomocą worka samorozpręŜalnego: moŜna wentylować z uŜyciem maski

twarzowej  lub  po  połączeniu  z  rurką  intubacyjną,  LMA,  Combitube.  Worek  pozwala  na
wentylację  powietrzem  atmosferycznym  oraz  z  uŜyciem  tlenu.  Zastosowanie  rezerwuaru
tlenowego  umoŜliwia  wentylację  ok.  100%  tlenem  przy  przepływie  12–15  l/min.
W zaleŜności  czy  pacjent  jest  dzieckiem  czy  osobą  dorosłą  naleŜy  zastosować  odpowiednią
wielkość  maski  twarzowej  oraz  pojemność  worka  (dla  dorosłych  worki  o  pojemności
1600 ml,  dla  dzieci  450–500  ml).  Worki  dla  dzieci  mogą  posiadać  zawór  bezpieczeństwa
35 cm  H

O. NaleŜy unikać zbyt duŜych objętości wentylacji. JeŜeli pacjent oddycha

spontanicznie, dostosować wentylację do jego spontanicznych oddechów. Aby zapobiec
przedostawaniu się powietrza do Ŝołądka moŜna stosować manewr Sellicka.

Wentylacja mechaniczna: respiratory posiadają moŜliwości regulacji częstości i objętości

oddechowej, moŜliwość wentylacji z uŜyciem tlenu, moŜna stosować z maską twarzową lub
rurką intubacyjną czy maska krtaniową. Wyjściowo ustawia się objętość oddechową
6–7 ml/kg mc, częstość oddechów 10/min.

Najczęstsze błędy podczas wentylacji:

−

niewłaściwe udroŜnienie dróg oddechowych,

−

zbyt mała objętość oddechowa, niewłaściwa technika wentylacji mogą przyczynić się do
hipowentylacji (niedostateczna podaŜ powietrza i tlenu),

−

zbyt duŜa częstotliwość, za duŜa objętość i ciśnienie.

Powikłania wentylacji: rozdęcie powietrzem Ŝołądka i ulanie się treści Ŝołądkowej do

jamy ustnej, hiperwentylacja, hipowentylacja, uraz ciśnieniowy płuc.

Tlenoterapia ma na celu wzbogacenie wdychanego powietrza tlenem dla ułatwienia

choremu  oddychania,  zwiększenie  ciśnienia  cząstkowego  tlenu  we  krwi  dla  uniknięcia
hipoksji.  W  stanach  zagroŜenia  Ŝycia  początkowo  podaje  się  tlen  w  moŜliwie  najwyŜszym
stęŜeniu.  W  tym  celu  stosuje  się  worki  samorozpręŜalne  i  maski  do  tlenoterapii  biernej
z rezerwuarem  tlenowym  oraz  przepływy  tlenu  10–15  l/min.  Pozwala  to  na  uzyskanie
w mieszaninie  wdechowej  blisko  100%  stęŜenie  tlenu.  Po  ocenie  saturacji  za  pomocą
pulsoksymetru lub wykonaniu badania gazometrycznego, naleŜy podaŜ tlenu zmodyfikować.

Ocena na jaki czas wystarczy zapas tlenu w butli:

ciśnienie w butli x pojemność butli

= czas dysponowania zapasem

przez przepływ

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie mogą być przyczyny niedroŜności dróg oddechowych?

Jakie objawy wskazują na niedroŜność dróg oddechowych?

Jakie są przeciwwskazania do zastosowania rurki ustno - gardłowej?

Kiedy stosujemy manewr Sellicka?

Jakie są powikłania intubacji dotchawiczej?

W jaki sposób moŜna sprawdzić połoŜenie rurki intubacyjnej?

Jakie są wskazania do zastosowania maski krtaniowej i rurki Combitube?

Jak moŜna wyjaśnić pojęcie konikopunkcji?

Jakie są kolejne czynności w przypadku odsysania oskrzeli ?

10.

Jakie są powikłania odsysania dróg oddechowych?

11.

Jakie są najczęściej popełniane błędy w trakcie wentylacji pacjenta?

12.

W jaki sposób uzyskać ok. 100% podaŜ tlenu w trakcie wentylacji pacjenta?

13.

W jaki sposób ocenić na jaki czas wystarczy zapas tlenu w butli?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj bezprzyrządowe udroŜnienie dróg oddechowych u pacjenta nieprzytomnego

dorosłego z podejrzeniem obraŜeń kręgosłupa.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje dotyczące sposobów udraŜniania dróg
oddechowych,

przeanalizować uwagi na temat techniki wykonania rękoczynu wysunięcia Ŝuchwy,

załoŜyć środki ochrony indywidualnej (rękawiczki, okulary ochronne),

ocenić bezpieczeństwo,

sprawdzić reakcje poszkodowanego,

wykonać rękoczyn wysunięcia Ŝuchwy,

poprosić osobę asystującą o ustabilizowanie osiowe głowy i szyi jeśli jest taka
konieczność,

ocenić oddychanie poszkodowanego.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rodki ochrony indywidualnej (rękawiczki, okulary ochronne),

−

manekin resuscytacyjny osoby dorosłej,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Wykonaj załoŜenie rurki ustno-gardłowej u pacjenta nieprzytomnego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje dotyczące sposobów udraŜniania dróg
oddechowych,

przeanalizować uwagi na temat zakładania rurki ustno-gardłowej,

załoŜyć środki ochrony indywidualnej (rękawiczki, okulary ochronne),

dobrać rozmiar rurki porównując długość rurki z odległością od siekaczy do kąta Ŝuchwy
lub z odległością dzielącą kącik ust i płatek ucha po tej samej stronie ratowanego
pacjenta,

otworzyć usta pacjenta,

upewnić się Ŝe w jamie ustnej nie ma ciał obcych (widoczne usunąć),

rurkę umieścić w jamie ustnej w pozycji odwrotnej, aŜ do miejsca połączenia
podniebienia miękkiego i twardego, a następnie odwrócić o 180

wsuwając głębiej,

ocenić oddychanie poszkodowanego.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rodki ochrony indywidualnej (rękawiczki, okulary ochronne),

−

manekin resuscytacyjny osoby dorosłej,

−

rurki ustno-gardłowe róŜnych rozmiarów,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Wykonaj wentylację pacjenta workiem samorozpręŜalnym z maską.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych uwagi na temat wentylacji workiem
samorozpręŜalnym,

załoŜyć środki ochrony indywidualnej (rękawiczki),

udroŜnić drogi oddechowe pacjenta,

podłączyć tlen do worka samorozpręŜalnego,

wentylować pacjenta 10/min, utrzymując droŜność dróg oddechowych oraz unikając
nadmiernych ciśnień i objętości oddechowych,

poprosić osobę asystującą o wykonanie ucisku na chrząstkę pierścieniowatą krtani.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rodki ochrony indywidualnej (rękawiczki),

−

manekin resuscytacyjny,

−

worek samorozpręŜalny z rezerwuarem tlenu, filtr oddechowy,

−

butla z tlenem 2,7 l i przepływomierzem 0–25 l/min,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 4

Oblicz na jak długo wystarczy zapasu tlenu w butli 2,7 l jeŜeli poszkodowany jest

wentylowany 15 l /min, a ciśnienie tlenu wynosi 100 atm.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeczytać w materiałach dydaktycznych fragment rozdziału dotyczący tlenoterapii,

odnaleźć w poradniku wzór obliczenia,

wykonać obliczenia,

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

przybory do pisania,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 5

Wykonaj intubację ustno-tchawiczą osoby dorosłej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych i przeanalizować uwagi na temat intubacji,

załoŜyć rękawiczki, okulary ochronne,

natlenić pacjenta workiem samorozpręŜalnym przez maskę przez 2–3 minuty,

ułoŜyć pacjenta na wznak z głową w pozycji „węszenia”, z małą poduszeczką pod
potylicą,

lewą ręką wprowadzić laryngoskop do jamy ustnej od prawego kącika ust tak, aby koniec
łyŜki znajdował się między nagłośnią a podstawą języka,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przez uniesienie rękojeści laryngoskopu uwidocznić wejście do krtani, osoba asystująca
moŜe wykonać uciśnięcie chrząstki pierścieniowatej krtani,

jeŜeli jest taka konieczność odessać okolicę wejścia do krtani,

wprowadzić rurkę dotchawiczą od prawego kąta ust tak, aby mankiet uszczelniający
znalazł się poniŜej głośni,

wypełnić mankiet powietrzem tak, aby podczas wdechu nie był słyszalny przeciek
powietrza (ok. 10 cm).

10)

potwierdzić połoŜenie rurki poprzez osłuchanie nadbrzusza (wykluczenie wprowadzania
powietrza do Ŝołądka), osłuchiwanie płuc (w liniach pachowych środkowych),
zastosowanie detektora CO

(identyfikacja CO

w powietrzu wydechowym)

11)

kontynuować wentylację, zastosować urządzenie zapobiegające przygryzieniu rurki
(moŜe to być rurka ustno-gardłowa), umocować rurkę tchawiczą za pomocą bandaŜa lub
plastra.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rodki ochrony indywidualnej (rękawiczki, okulary ochronne),

−

zestaw do intubacji,

−

manekin do wykonywania intubacji dotchawiczej,

−

worek samorozpręŜalny z rezerwuarem tlenu i podłączonym tlenem, filtr oddechowy,

−

ssak,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 6

Wykonaj załoŜenie maski krtaniowej osobie dorosłej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

załoŜyć rękawiczki, okulary ochronne,

dobrać maskę odpowiedniej wielkości,

upewnić się Ŝe mankiet jest całkowicie opróŜniony,

nanieść Ŝel na powierzchnię mankietu,

połoŜyć pacjenta na wznak z głową w ustawieniu osiowym,

trzymając maskę jak pióro wsunąć ją do jamy ustnej tak aby otwór dalszy był skierowany
do nóg pacjenta. Gdy maska osiągnie tylną ścianę gardła wcisnąć ją w tył i ku dołowi, do
oporu,

wypełnić mankiet zalecaną ilością powietrza,

skontrolować prawidłowość wentylacji, osłuchać klatkę piersiową,

zabezpieczyć przed przygryzieniem, umocować.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

maska krtaniowa odpowiedniego rozmiaru,

−

el do posmarowania mankietu maski,

−

strzykawka do wypełnienia mankietu powietrzem (30–40 ml),

−

worek samorozpręŜalny, stetoskop, filtr oddechowy,

−

rodki ochrony indywidualnej,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 7

Wykonaj załoŜenie rurki Combitube u osoby dorosłej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

załoŜyć rękawiczki, okulary ochronne,

nanieść Ŝel na powierzchnię rurki,

połoŜyć pacjenta na wznak z głową w ustawieniu osiowym,

wprowadzić rurkę do momentu aŜ zęby znajdą się między znacznikami na rurce
(ok. 24 cm),

wypełnić powietrzem najpierw bliŜszy mankiet (większy – gardłowy), potem dalszy
w ilości zgodnie z zaleceniem producenta,

w pierwszej kolejności wentylować przez kanał przełykowy. Po potwierdzeniu połoŜenia
rurki (w 95 % załoŜenie do przełyku) i sprawdzeniu wentylacji kontynuować wentylację
przez ten kanał. Jeśli rurka jest umiejscowiona w tchawicy, naleŜy przejść do wentylacji
przez kanał tchawiczy,

skontrolować prawidłowość wentylacji, osłuchać klatkę piersiową,

umocować rurkę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rurka Combitube,

−

el do posmarowania mankietu maski,

−

strzykawka do wypełnienia mankietu powietrzem (30–40 ml),

−

worek samorozpręŜalny, stetoskop, filtr oddechowy,

−

rodki ochrony indywidualnej,

−

manekin,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 8

Wykonaj konikopunkcję z uŜyciem kaniuli doŜylnej 2,0.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

ułoŜyć pacjenta na wznak z lekko odgiętą do tyłu głową,

zlokalizować na powierzchni szyi miejsce nakłucia,

wykonać pionowo nakłucie,

wentylować pacjenta zamykając palcem otwarte ramię łącznika Y na okres sekundy lub
do uniesienia klatki piersiowej. Otwarcie łącznika umoŜliwia wykonanie wydechu.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

kaniule doŜylne 2,0,

−

łącznik Y, strzykawka, zestaw do tlenoterapii,

−

rodki ochrony indywidualnej,

−

manekin ALS,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 9

Wykonaj odsysanie wydzieliny z oskrzeli u osoby zaintubowanej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych i przeanalizować uwagi na temat odsysania
oskrzeli,

załoŜyć maskę i okulary ochronne,

przed odsysaniem natlenić pacjenta,

załoŜyć jałowe rękawiczki.

wprowadzić cewnik do tchawicy przez rurkę intubacyjną przy zamkniętym ssaniu, do
wyczucia oporu.

włączyć ssak i obrotowym ruchem wyciągnąć cewnik z oskrzeli (nie powinno trwać
dłuŜej niŜ 15 sekund),

wykonać 2–3 oddechy workiem samorozpręŜalnym. W razie konieczności odsysanie
powtórzyć nowym jałowym cewnikiem,

ocenić wentylację przez osłuchanie klatki piersiowej,

udokumentować jakość, ilość wydzieliny i reakcje pacjenta.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rodki ochrony indywidualnej (rękawiczki, maska, okulary ochronne),

−

rękawiczki jałowe,

−

jednorazowe cewniki do odsysania,

−

ssak,

−

manekin do wykonywania intubacji dotchawiczej,

−

worek samorozpręŜalny z rezerwuarem tlenu i podłączonym tlenem, filtr oddechowy,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 10

Wykonaj wentylację poszkodowanego zaintubowanego z uŜyciem respiratora

transportowego i tlenu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych uwagi na temat wentylacji z zastosowaniem
respiratora,

załoŜyć środki ochrony indywidualnej (rękawiczki),

przygotować butlę tlenową z reduktorem i przepływomierzem, respirator transportowy,

ustawić parametry wentylacji: częstotliwość oddechów10/min, objętość oddechowa 6–7
ml/kg mc,

podłączyć respirator do rurki intubacyjnej,

wentylować poszkodowanego.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rodki ochrony indywidualnej (rękawiczki),

−

manekin resuscytacyjny,

−

respirator transportowy,

−

butla z tlenem 2,7 l i przepływomierzem 0–25 l/min,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

filtr oddechowy,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

rozpoznać niedroŜność dróg oddechowych?

wykonać rękoczyn wysunięcia Ŝuchwy?

zastosować rurkę ustno-gardłową?

zastosować u poszkodowanego rurkę Combitube?

zastosować u poszkodowanego maskę krtaniową?

zaintubować poszkodowanego?

wyliczyć powikłania intubacji dotchawiczej?

odessać wydzielinę z drzewa oskrzelowego?

wymienić powikłania odsysania oskrzeli?

10)

określić wskazania do konikopunkcji?

11)

wentylować pacjenta workiem samorozpręŜalnym?

12)

zastosować tlen do wentylacji poszkodowanego?

13)

obliczyć czas, na jaki wystarczy zapas tlenu w butli?

14)

podłączyć poszkodowanego do respiratora?

15)

wymienić błędy popełniane w trakcie wentylacji?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Elektroterapia zaburzeń rytmu serca

4.4.1. Materiał nauczania

Defibrylacja elektryczna jest kluczowym ogniwem w łańcuchu przeŜycia u osób

dorosłych. Im krótszy jest czas między wystąpieniem migotania komór a defibrylacją tym
większa szansa na przeŜycie pacjenta.

Defibrylacją nazywamy zadziałanie prądem stałym na mięsień sercowy w celu

wywołania  jednoczasowego  skurczu  wszystkich  komórek  mięśniowych.  Defibrylacja  ma  na
celu  wywołanie  jednoczasowej  depolaryzacji  miocytów.  W  wyniku  zadziałania  impulsu
istnieje  szansa,  Ŝe  sprawny  układ  bodźco-przewodzący  zapoczątkuje  synchroniczną  pracę
przedsionków i komór serca.

Defibrylatory AED (Automated External Defibillator) są skomputeryzowanymi

urządzeniami, które dzięki zaprogramowanym poleceniom głosowym i wizualnym
umoŜliwiają wykonanie defibrylacji równieŜ przez ratowników niemedycznych. AED moŜna
uŜywać u dzieci jeŜeli urządzenie jest do tego przystosowane.

Defibrylatory

manualne

posiadają

moŜliwość

wykonania

wyładowania

zsynchronizowanego i przezskórnej stymulacji. Osoba obsługująca musi posiadać
umiejętność analizy zapisu EKG.

Rytmy serca stanowiące wskazanie do defibrylacji:

−

migotanie komór (VF),

−

częstoskurcz komorowy bez tętna (VT).

Rytmy nie stanowiące wskazania do defibrylacji:

−

asystolia,

−

aktywność elektryczna bez tętna (PEA).

Rys. 4. Zapis EKG. Migotanie komór

Rys. 5. Zapis EKG. Częstoskurcz komorowy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 6. Zapis EKG Asystolia

MoŜliwości defibrylatora: monitorowanie i analizowanie rytmu serca, przygotowanie

określonej wielkości energii, bezpieczne wyzwolenie prądu przez elektrody, dokumentowanie
wykonywanych działań.

Dostarczenie prądu do serca zaleŜy od impedancji (oporności) klatki piersiowej. Na

impedancję klatki piersiowej wpływają: rozmiar elektrod, wybrana energia, Ŝel przewodzący,
przyleganie elektrod do klatki piersiowej (owłosienie skóry klatki piersiowej).

Wielkość stosowanej energii:

−

dorośli: defibrylatory jednofazowe 360 J, dwufazowe 150–360 J (zaleŜnie od moŜliwości
technicznych urządzenia, jeśli nie są znane, w pierwszym wyładowaniu naleŜy
zastosować 200 J),

−

dzieci: 4 J/kg mc dla pierwszego i następnych wyładowań,

Elektrody:

−

samoprzylepne lub klasyczne łyŜki, które wymagają uŜycia Ŝelu na klatkę piersiową lub
podkładek Ŝelowych,

−

siła ucisku łyŜek na ścianę klatki piersiowej: dorośli 8 kg, dzieci o masie poniŜej 10 kg –
siła 3 kg, dzieci większe – 5 kg,

−

rozmiary: dorośli średnica 8–12 cm, dzieci 4,5 cm niemowlęta, dzieci z wagą powyŜej
10 kg średnica do 8 cm,

−

miejsca  ułoŜenia:  standardowo  jedna  po  prawej  stronie  górnej  części  mostka  poniŜej
obojczyka,  druga  w  linii  środkowopachowej  na  wysokości  V6  EKG.  Inne:  jedna  po
prawej  druga  po  lewej  stronie  klatki  piersiowej  w  linii  środkowopachowej;  jedna
z przodu w lewej okolicy przedsercowej, druga z tyłu poniŜej lewej łopatki.

Zasady bezpieczeństwa defibrylacji:

−

usunąć z klatki piersiowej plastry z lekami oraz metalowe przedmioty,

−

jeŜeli klatka piersiowa jest mokra naleŜy ją wytrzeć przed przyłoŜeniem elektrod,

−

bardzo rzadko moŜe być konieczne zgolenie nadmiernego owłosienia w miejscach
przyłoŜenia elektrod,

−

usunąć maskę tlenową i wąsy tlenowe z twarzy pacjenta na odległość 1 metra. Jeśli
worek samorozpręŜalny lub respirator podłączony jest do rurki intubacyjnej moŜna ich
nie rozłączać,

−

wstrzymać podaŜ płynów na czas defibrylacji,

−

defibrylator wolno ładować tylko przy elektrodach umieszczonych na klatce piersiowej,

−

łyŜki nie mogą stykać się ze sobą np. przez nadmierną ilość Ŝelu,

−

przed ładowaniem i wyzwoleniem impulsu uprzedzić wszystkie obecne osoby,

−

przed wyładowaniem upewnić się, Ŝe nikt nie pozostaje w kontakcie z pacjentem,

−

nie wolno trzymać łyŜek defibrylatora w jednym ręku i w powietrzu w obecności innych
osób,

−

łyŜki odkłada się tylko na defibrylator,

−

el nakładać na klatkę piersiową (nie wolno pocierać łyŜek o siebie),

−

w przypadku rezygnacji z wyzwolenia impulsu moŜna bezpiecznie rozładować
defibrylator poprzez zmianę energii wyładowania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sekwencja uŜycia AED:

−

ocena bezpieczeństwa,

−

ocena świadomości,

−

jeśli osoba jest nieprzytomna i nie oddycha prawidłowo naleŜy wysłać kogoś po pomoc
i AED lub samemu wykonać te czynności,

−

prowadzenie resuscytacji do czasu przybycia AED,

−

uruchomienie AED, przyklejenie elektrod i stosowanie się dalej do poleceń głosowych,

−

podczas analizy rytmu nie dotykać i upewnić się Ŝe nikt nie dotyka poszkodowanego,

−

jeśli defibrylacja jest wskazana nie dotykać i upewnić się Ŝe nikt nie dotyka
poszkodowanego. Nacisnąć przycisk wyzwalający defibrylację zgodnie z instrukcją,

−

po defibrylacji podjąć RKO 30:2 przez 2 minuty,

−

dalej stosować się do poleceń urządzenia,

−

jeśli poszkodowany zacznie prawidłowo oddychać przerwać RKO, ale pozostawić
elektrody naklejone na klatce piersiowej.

Kolejność działań podczas wykonywania defibrylacji manualnej:

−

potwierdzić zatrzymanie krąŜenia,

−

nakleić na pacjenta elektrody, podkładki Ŝelowe lub posmarować Ŝelem miejsca
przyłoŜenia elektrod. Docisnąć łyŜki do klatki piersiowej,

−

ocenić rytm na ekranie kardiomonitora, defibrylatora,

−

wybrać energię defibrylacji,

−

upewnić się Ŝe tlen został odsunięty na odległość 1 m,

−

po ostrzeŜeniu zespołu naładować defibrylator,

−

uprzedzić zespół o wyładowaniu, potwierdzić wzrokowo, Ŝe nikt nie dotyka
poszkodowanego,

−

wyzwolić impuls. OdłoŜyć łyŜki na defibrylator,

−

przystąpić do RKO i dalej kontynuować zgodnie z algorytmem ALS.

Kardiowersja (defibrylacja synchronizowana) róŜni się tym od defibrylacji, Ŝe impuls

elektryczny  jest  synchronizowany  z  załamkiem  R  elektrokardiogramu.  Stosuje  się  energię
120–150  J  w  przypadku  defibrylatorów  dwufazowych  lub  200  J  dla  jednofazowych.
Wskazaniem  do  kardiowersji  są  szybkie  rytmy  komorowe  i  nadkomorowe,  powodujące:
utratę  przytomności,  wstrząs  kardiogenny,  ostrą  niewydolność  lewokomorową  lub  ostry  ból
stenokardialny. Defibrylatory stosowane w kardiowersji mają specjalną opcję synchronizacji.

PoniewaŜ zabieg ten jest nieprzyjemny, pacjent powinien być poddany krótkotrwałej

sedacji lub znieczuleniu ogólnemu (konieczna obecność anestezjologa).

Elektrostymulacja: stosowana jest w sytuacjach nieprawidłowego wytwarzania impulsów

przez układ bodźcoprzewodzący serca lub utrudnionego ich przewodzenia.

Rodzaje stymulacji:

−

Przezskórna – niektóre defibrylatory mają moŜliwość wykonania tego rodzaju stymulacji.
Elektrody przylepne umieszcza się w typowych miejscach na klatce piersiowej.
Częstotliwość stymulacji dla dorosłych wynosi 60–90/min.

−

Przezprzełykowa – elektrodę do stymulacji wprowadza się do przełyku.

−

Endokawitarna – wprowadzenie elektrody przez dostęp Ŝylny do prawego przedsionka
lub prawej komory.

−

Stymulatory stałe (rozruszniki) – są to generatory impulsów elektrycznych składające się
z miniaturowego układu elektronicznego i baterii. Impulsy przewodzone są do serca
przez elektrodę umieszczoną w prawym przedsionku lub komorze. Pacjenci mają ten
rodzaj stymulatora implantowany na stałe (jest on wyczuwalny przez skórę zwykle lewej

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

okolicy podobojczykowej). W razie konieczności defibrylacji elektrody naleŜy
umieszczać 10–15 cm od rozrusznika.

−

Kardiowertery – defibrylatory – implantowane na stałe; przypominają rozruszniki ale
w razie konieczności mogą wykonywać defibrylację.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie jest wyjaśnienie pojęcia defibrylacja?

Jakie rytmy pracy serca są wskazaniem do defibrylacji?

Od jakich czynników zaleŜy impedancja klatki piersiowej?

Jaką energią wykonuje się defibrylację u dorosłych a jaką u dzieci?

Jakie działania zapewniają bezpieczeństwo defibrylacji?

Jaka jest sekwencja uŜycia AED?

Jakie są kolejne działania w defibrylacji manualnej?

Jakie są róŜnice między defibrylacją a kardiowersją?

Jakie jest zastosowanie elektrostymulacji serca?

10.

Jakie są róŜnice w wykonaniu defibrylacji u pacjenta z rozrusznikiem?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj podstawowe zabiegi resuscytacyjne u osoby dorosłej z uŜyciem defibrylatora

AED .

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych i przeanalizować uwagi na temat podstawowych
zabiegów resuscytacyjnych i wykorzystania defibrylatora AED,

przeanalizować uwagi na temat bezpieczeństwa defibrylacji,

przeanalizować budowę i instrukcję obsługi urządzenia,

załoŜyć rękawiczki,

wdroŜyć algorytm BLS,

uruchomić AED, przykleić elektrody i stosować się do poleceń głosowych,

podczas analizy rytmu nie dotykać i upewnić się Ŝe nikt nie dotyka poszkodowanego,

jeśli defibrylacja jest wskazana nie dotykać i upewnić się Ŝe nikt nie dotyka
poszkodowanego. Nacisnąć przycisk wyzwalający defibrylację zgodnie z komunikatem
głosowym,

po defibrylacji podjąć RKO 30:2 przez 2 min,

10)

dalej stosować się do poleceń głosowych urządzenia,

11)

jeśli poszkodowany zacznie prawidłowo oddychać przerwać RKO ale pozostawić
elektrody naklejone na klatce piersiowej.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rodki ochrony indywidualnej,

−

defibrylator AED ćwiczeniowy,

−

manekin,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rysunek do ćwiczenia 1. Algorytm postępowania z uŜyciem AED [5, s. 24]

UdroŜnij drogi oddechowe
brak prawidłowego oddechu

Wezwij pomoc

RKO 30:2

Do momentu podłączenia AED

Wyślij kogoś lub
idź po AED
zadzwoń 112

AED

ocena rytmu

Defibrylacja

zalecana

Defibrylacja

nie zalecana

1Defibrylacja
150-360 J (dwufazowa)
lub 360 J (jednofazowa)

Natychmiast
podejmij RKO 30:2
przez 2 min

Kontynuuj dopóki poszkodowany nie zacznie
prawidłowo oddychać

Nie reaguje?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Stojąc w kolejce do kasy w centrum handlowym zauwaŜasz jak jeden z klientów (ok. 60

letni) zaczyna z trudnością oddychać, jest zdenerwowany, blady, spocony, próbuje rozluźnić
zapięcie  koszuli.  Po  chwili  mdleje.  Po  wykonaniu  wstępnej  oceny  stwierdzasz  brak
prawidłowego  oddechu.  Podejmujesz  kolejne  sekwencje  podstawowych  czynności
resuscytacyjnych.  Towarzysząca  męŜczyźnie  kobieta  twierdzi,  Ŝe  klient  ma  wszczepiony
rozrusznik. Poproszony o pomoc pracownik firmy ochroniarskiej informuje cię, Ŝe w centrum
jest defibrylator AED. Jakie będą kolejne działania podejmowane u poszkodowanego?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych i przeanalizować uwagi na temat podstawowych
zabiegów resuscytacyjnych i wykorzystania defibrylatora AED,

dokładnie przeanalizować opis zdarzenia,

wyodrębnić istotne fakty,

zaproponować kolejne działania u poszkodowanego,

podać uzasadnienie swojego wyboru,

zapisać swoje propozycje rozwiązania tej sytuacji,

dokonać prezentacji.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

przybory do pisania,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 3

Wykonaj defibrylację u osoby dorosłej z zastosowaniem defibrylatora manualnego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych i przeanalizować uwagi na temat
zaawansowanych zabiegów resuscytacyjnych i wykorzystania defibrylatora manualnego,

przeanalizować uwagi na temat bezpieczeństwa defibrylacji,

przeanalizować budowę i instrukcję obsługi urządzenia,

załoŜyć rękawiczki,

ocenić oddech i tętno równocześnie – potwierdzić zatrzymanie krąŜenia,

nakleić na pacjenta elektrody, podkładki Ŝelowe lub posmarować Ŝelem miejsca
przyłoŜenia, elektrod. Docisnąć łyŜki do klatki piersiowej,

ocenić rytm na ekranie defibrylatora,

wybrać energię defibrylacji,

upewnić się Ŝe tlen został odsunięty na odległość 1 m,

10)

po ostrzeŜeniu osób obecnych naładować defibrylator,

11)

uprzedzić osoby obecne o wyładowaniu, potwierdzić wzrokowo, Ŝe nikt nie dotyka
poszkodowanego,

12)

wyzwolić impuls, odłoŜyć łyŜki na defibrylator,

13)

przystąpić do RKO i dalej kontynuować zgodnie z algorytmem ALS.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rodki ochrony indywidualnej ,

−

defibrylator manualny ćwiczeniowy,

−

podkładki Ŝelowe, Ŝel do elektroterapii,

−

manekin ALS,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 4

Występując w roli kierującego trzyosobowym zespołem ratunkowym przeprowadź

resuscytację krąŜeniowo-oddechową osoby dorosłej, u której stwierdzono migotanie komór
(zgodnie z proponowanym przez nauczyciela scenariuszem).

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje dotyczące sekwencji działań
zaawansowanych zabiegów resuscytacyjnych,

dokładnie przeanalizować poszczególne elementy algorytmu,

odszukać treści dotyczące bezpieczeństwa i sposobu wykonania defibrylacji, wentylacji
workiem samorozpręŜalnym, stosowania leków w defibrylacji,

załoŜyć rękawiczki, okulary ochronne,

przydzielać zadania poszczególnym członkom zespołu,

podejmować szybko i pewnie decyzje,

wydawać dyspozycje w trakcie prowadzonych działań,

kontrolować sytuację,

kontynuować kolejne punkty schematu ALS zgodnie z zaprogramowanym scenariuszem,

10)

pytać nauczyciela o istotne szczegóły stanu pacjenta, których nie moŜna upozorować,

11)

wspólnie z zespołem przeanalizować zapis komputerowy działań,

12)

wspólnie z zespołem ocenić prowadzone działania, wyciągnąć wnioski.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

manekin ALS, stanowisko komputerowe,

−

defibrylator manualny ćwiczeniowy,

−

rodki ochrony osobistej (rękawiczki, okulary ochronne),

−

zestawy ratunkowe (walizka, torba ratunkowa),

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wyjaśnić pojęcie defibrylacji?

rozpoznać zapis rytmów defibrylacyjnych i nie do defibrylacji?

określić róŜnice między defibrylacją manualną i AED?

określić czynniki wpływające na impedancję klatki piersiowej?

dobrać sprzęt do defibrylacji zaleŜnie od wieku?

zastosować zasady bezpieczeństwa defibrylacji?

wykonać defibrylację AED?

wykonać defibrylację manualną?

wyjaśnić pojęcie kardiowersji?

10)

określić rodzaje elektrostymulacji?

11)

wdroŜyć algorytm zaawansowanych zabiegów resuscytacyjnych
w migotaniu komór?

12)

wdroŜyć czynności resuscytacyjne w sytuacji zatrzymania krąŜenia
u pacjenta z implantowanym rozrusznikiem?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Postępowanie resuscytacyjne w sytuacjach szczególnych

4.5.1. Materiał nauczania

Zaburzenia wodno-elektrolitowe mogą być przyczyną zatrzymania krąŜenia. Najczęściej są
to zaburzenia homeostazy jonów potasu, rzadziej wapnia i magnezu.
1. Hiperkaliemia – stan gdy stęŜenie jonów potasu we krwi jest wyŜsze niŜ 5,5 mmol/l.

Przyczyny: niewydolność nerek, niektóre leki, rozpad tkanek, kwasica metaboliczna,
zaburzenia gruczołów wydzielania wewnętrznego, nieprawidłowa dieta.

2. Hipokaliemia – gdy stęŜenie jonów potasu w surowicy jest niŜsze niŜ 3,5 mmol/l.

Przyczyny: utrata potasu przez przewód pokarmowy (biegunki, wymioty), zaburzenia
gruczołów wydzielania wewnętrznego, nieprawidłowa dieta, dializa, niektóre leki. U tych
pacjentów moŜe teŜ wystąpić niedobór magnezu.

3. Rozpoznanie: osłabienie, nieprawidłowości w zapisie EKG zaleŜne od stęŜenia jonów

potasu w surowicy, zaburzenia rytmu, zatrzymanie krąŜenia.

4. Postępowanie w przypadku zatrzymania krąŜenia: obowiązują w pierwszej kolejności

procedury BLS i ALS zgodne z uniwersalnymi algorytmami. W następnej kolejności
podejmuje się działania mające na celu: w przypadku hiperkaliemii eliminację z ustroju
lub przesunięcie do komórek jonów potasu (podawanie chlorku wapnia, wodorowęglanu
sodu, glukozy z insuliną, rozwaŜenie hemodializy), w przypadku hipokaliemii stopniowe
zwiększenie jonów potasu w surowicy.

Zatrucia  –  u  pacjentów  w  zatruciach  ocena  stanu  zdrowia  i  postępowanie  powinno  być
oparte  o  schemat  ABCD.  Jeśli  wystąpi  zatrzymanie  krąŜenia  obowiązują  algorytmy
resuscytacji  podstawowej  i  zaawansowanej.  Następujące  elementy  postępowania  wymagają
szczególnej uwagi:
1.

Dokładnie oczyścić i udroŜnić drogi oddechowe – pacjent mógł wymiotować.

Unikać wentylacji metodą usta–usta, uŜywać maski kieszonkowej w działaniach
podstawowych, lub worka samorozpręŜalnego – zatrucie siarkowodorem, cyjankami,
substancjami Ŝrącymi moŜe zagraŜać bezpieczeństwu ratownika.

Pacjenci nieprzytomni bez zachowanych odruchów powinni być zaintubowani
z wykorzystaniem manewru Sellicka (aby zminimalizować moŜliwość aspiracji treści
Ŝ

ołądkowej do dróg oddechowych).

W zagraŜających Ŝyciu zaburzeniach rytmu, moŜe zaistnieć konieczność wykonania
kardiowersji.

Niekiedy u pacjentów w zatruciach występują spadki ciśnienia tętniczego co moŜe
wymagać płynoterapii i odpowiednich leków.

NaleŜy dokonywać pomiarów temperatury ciała – po przedawkowaniu leków moŜe
wystąpić hipo- lub hipertermia.

U osób przewlekle naduŜywających narkotyków drogą doŜylną, moŜe występować
trudność w uzyskaniu dostępu doŜylnego.

Najszybciej jak to moŜliwe dokonać identyfikacji trucizny (wywiad, badanie,
zabezpieczenie resztek trucizny, opakowań po tabletkach itp.). MoŜe zaistnieć
konieczność podania swoistych odtrutek.

Tonięcie
1. Podstawowe pojęcia:

−

Tonięcie – proces doprowadzający do zaburzeń oddechowych w wyniku podtopienia
lub zanurzenia w cieczy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

Podtopienie – wszystkie przypadki przeŜycia (nawet czasowego) po duszeniu się
w wyniku zanurzenia w wodzie lub innej cieczy.

−

Zespół nagłego zanurzenia – gwałtowny zgon w wyniku zetknięcia się z bardzo zimną
wodą (zatrzymanie krąŜenia na skutek odruchu z nerwu błędnego).

−

Utonięcie – zgon w następstwie uduszenia spowodowanego zanurzeniem w cieczy
(najczęściej wodzie).

−

Patofizjologia utonięcia: niezaleŜnie od rodzaju środowiska wodnego (woda słona czy
słodka) dochodzi do uduszenia spowodowanego skurczem krtani (utopienie suche) lub
zachłyśnięciem (następstwem zachłyśnięcia jest rozległe uszkodzenie ścian
pęcherzyków płucnych, przeciek płucny, obrzęk płuc i niedotlenienie) [6, s. 106–107].

2. Postępowanie:

−

Bezpieczeństwo  ratownika  –  poszkodowanego  naleŜy  wydobyć  z  wody  jak
najszybciej,  ale  w  większości  przypadków  wydobywanie  z  głębokiej  wody  naleŜy
pozostawić  wyszkolonym  ratownikom  np.  WOPR.  NaleŜy  unikać  wchodzenia  do
wody,  a  w  razie  konieczności  zabrać  ze  sobą  przedmiot  unoszący  się  na  wodzie.
NaleŜy  rozmawiać  z  poszkodowanym,  spróbować  sięgnąć  do  niego  np.  kijem  lub
elementem  ubioru,  rzucić  linę  lub  rzutkę  ratowniczą,  moŜna  uŜyć  łodzi  lub  innego
sprzętu pływającego by dotrzeć do poszkodowanego.

−

JeŜeli  po  udroŜnieniu  dróg  oddechowych  nie  stwierdza  się  oddechu  zastosować
oddechy  ratownicze  przez  1  min.  (moŜna  juŜ  w  wodzie  ale  gdy  poszkodowany
znajduje  się  w  głębokiej  wodzie  –  tylko  osoby  wyszkolone).  JeŜeli  po  tym
poszkodowany nadal nie oddycha a do brzegu moŜna dopłynąć w czasie krótszym niŜ
5  min  –  kontynuować  wentylację  podczas  płynięcia  do  brzegu.  JeŜeli  do  brzegu  jest
więcej niŜ 5 minut – wykonywać oddechy ratownicze przez kolejną minutę, następnie
najszybciej jak moŜliwe dopłynąć do brzegu.

−

Po wydobyciu na brzeg ocenić oddychanie i przystąpić do uciskania klatki piersiowej
jeśli konieczne. Jeśli jest dostępne AED moŜe być uŜyte.

−

JeŜeli istnieje podejrzenie obraŜeń kręgosłupa (skok do wody) – uŜyć deski
ortopedycznej juŜ do wydobycia poszkodowanego, zastosować kołnierz ortopedyczny.

−

U poszkodowanych często występuje bierne przedostanie się zawartości Ŝołądka do
jamy ustnej (regurgitacja). Poszkodowanego – odwrócić na bok i oczyścić jamę ustną.
Przy podejrzeniu urazu kręgosłupa, wykonać te czynności w kilka osób ze stabilizacją
głowy, szyi i tułowia w jednej osi.

−

Zaawansowane czynności resuscytacyjne: rozwaŜenie intubacji i wentylacji
zastępczej, podanie tlenu w stęŜeniu 100%.

−

U poszkodowanych w podtopieniu moŜe rozwinąć się hipotermia – postępowanie
zgodnie z zasadami resuscytacji w hipotermii.

Hipotermia jest stanem, w którym głęboka temperatura ciała spada poniŜej 35

C. Przyczyną

hipotermii  jest  zbyt  szybkie  ochładzanie  się  organizmu  w  stosunku  do  jego  moŜliwości
wytwarzania  ciepła.  Występuje  w  sposób  nagły  (np.  po  wpadnięciu  do  wody)  lub
przeciągający  się  w  czasie  (np.  wskutek  długotrwałego  leŜenia  na  zimnie).  Szczególnie
predysponowane  są  osoby  starsze  i  dzieci,  które  mogą  ulec  wychłodzeniu  nawet  w  niezbyt
niskiej temperaturze otoczenia. WyróŜniamy:

−

hipotermię łagodną (32–35ºC),

−

hipotermię umiarkowaną (30–32ºC),

−

hipotermię cięŜką (poniŜej 30ºC).

Niska temperatura ciała ochrania mózg i waŜne dla Ŝycia narządy. Powoduje zwolnienie

tętna i oddechu (trudności z oznaczeniem), zaburzenia rytmu, utratę świadomości. ObniŜenie
temperatury wewnętrznej poniŜej 15ºC powoduje śmierć.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Resuscytacja w hipotermii:

Przerwać naraŜenie na zimno. Chronić przed dalsza utratą ciepła.

Wszelkie działania podejmować ostroŜnie, unikając zbędnych ruchów poszkodowanego,
gdyŜ moŜna spotęgować zaburzenia krąŜenia.

WydłuŜyć czas poszukiwania oznak Ŝycia do co najmniej1 min.

Zastosować algorytmy prowadzenia podstawowych i zaawansowanych zabiegów
resuscytacyjnych jak w kaŜdym przypadku nagłego zatrzymania krąŜenia oraz:

−

jeŜeli moŜliwe uŜywać ogrzanego (40–46ºC) i nawilŜonego tlenu do wentylacji,

−

ostroŜnie wykonywać intubację (moŜe wywołać VF u pacjentów z cięŜką
hipotermią),

−

z  podawaniem  adrenaliny  i  innych  leków  wstrzymać  się  do  ogrzania  pacjenta  do
30ºC (wolny metabolizm, moŜliwa toksyczna kumulacja leków); następnie wydłuŜyć
czas  pomiędzy  dawkami  kolejnych  leków  dwukrotnie  (do  czasu  powrotu  normalnej
temperatury ciała),

−

przy braku odpowiedzi na trzykrotną defibrylację – kontynuować resuscytację
a kolejne defibrylacje wykonać po ogrzaniu pacjenta,

−

sokonywać pomiarów temperatury ciała,

−

jednocześnie z resuscytacją prowadzić ogrzewanie.

Techniki ogrzewania:

−

bierne zewnętrzne: przeniesienie do ciepłego pomieszczenia, koce,

−

czynne:
a)

zewnętrzne: ciepła kąpiel, termofory,

wewnętrzne: wentylacja ciepłym, nawilŜonym tlenem, infuzje ogrzanych
płynów doŜylnych (36–40ºC), płukanie ciepłymi płynami (40ºC) Ŝołądka,
pęcherza moczowego, jamy otrzewnej.

W hipotermii zaprzestaje się czynności resuscytacyjnych dopiero po ogrzaniu ciała pacjenta.

Hipertermia – jest spowodowana wyczerpaniem się moŜliwości termoregulacyjnych ustroju,
co  powoduje  podniesienie  temperatury  głębokiej  powyŜej  górnej  granicy  wartości
prawidłowych.  MoŜe  rozwinąć  się  w  wyniku  działania  czynników  zewnętrznych  lub
nadprodukcji ciepła przez organizm w róŜnych stanach klinicznych.
1.

Postacie hipertermii: przegrzanie, wyczerpanie cieplne, udar cieplny.

Objawy udaru cieplnego: temperatura głęboka 40ºC lub wyŜsza, ciepła, sucha skóra,
omdlenie, wymioty, biegunka, zaburzenia rytmu, spadek ciśnienia tętniczego, zaburzenia
oddechowe, drgawki, śpiączka, niewydolność nerek i wątroby, koagulopatie, zatrzymanie
krąŜenia.

Postępowanie: wydostać poszkodowanego z gorącego otoczenia, chłodzenie (do
uzyskania temperatury głębokiej poniŜej 39ºC), monitorowanie stanu pacjenta. Jeśli
dojdzie do zatrzymania krąŜenia naleŜy postępować zgodnie z wytycznymi podstawowych
i zaawansowanych zabiegów resuscytacyjnych, kontynuując chłodzenie.

Techniki chłodzenia pacjenta:

−

rozebranie pacjenta, pacjenci przytomni mogą pić zimne płyny,

−

zastosowanie zimnych okładów (lub zabezpieczonego lodu) na okolice szyi, pach
i pachwin, zastosowanie wentylatorów,

−

płukanie zimnymi płynami Ŝołądka, pęcherza moczowego, jam ciała, kąpiel
chłodząca.

Astma

Zatrzymanie krąŜenia w astmie moŜe być wynikiem cięŜkiego niedotlenienia

powstającego wskutek: skurczu oskrzeli i ich zamknięcia przez wydzielinę śluzową,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

zaburzeniami rytmu, stopniowym wzrostem ciśnienia w pęcherzykach płucnych (powietrze
podczas wdechu nie moŜe się z nich wydostać - pułapka powietrzna), odmą pręŜną.

Objawy astmy: duszność wydechowa, świst wydechowy, sinica, widoczna praca

dodatkowych mięśni oddechowych, tachykardia, tachypnoe.

Zabiegi resuscytacyjne:

−

naleŜy prowadzić zgodnie z aktualnymi wytycznymi,

−

naleŜy wcześnie zaintubować pacjenta (u tych pacjentów istnieje duŜe ryzyko rozdęcia
Ŝ

ołądka),

−

zwiększone opory w drogach oddechowych mogą utrudniać wentylację,

−

jeŜeli wystąpi nadmierne rozdęcie płuc (pułapka powietrzna) – prowadzić przez chwilę
tylko uciskanie klatki piersiowej (odłączyć worek samorozpręŜalny od rurki
intubacyjnej),

−

w przypadku stwierdzenia odmy pręŜnej (asymetryczne ruchy klatki piersiowej w trakcie
wentylacji, odma podskórna) naleŜy wykonać jej odbarczenie.

Anafilaksja  (reakcja  anafilaktyczna)  –  rozwija  się  w  następstwie  reakcji  nadwraŜliwości
spowodowanej uwolnieniem histaminy, serotoniny i innych substancji, za co odpowiedzialne
są  przeciwciała  IgE  produkowane  w  odpowiedzi  na  kontakt  z  alergenem  (leki,  pokarmy,
ukąszenia niektórych owadów).
1.

Objawy: pokrzywka, katar, zapalenie spojówek, bóle brzucha, nudności, wymioty,
biegunka, zaczerwienienie i świąd skóry, obrzęki, chrypka, duszność. Objawy zagraŜające
Ŝ

yciu: obrzęk dróg oddechowych, skurcz oskrzeli (świsty, stridor, wysokie opory

w drogach oddechowych), objawy wstrząsu.

Postępowanie:

−

natychmiast przerwać kontakt z alergenem,

−

poszkodowany powinien znajdować się w pozycji zapewniającej mu komfort,

−

zastosować tlen w duŜym przepływie,

−

podać jak najwcześniej domięśniowo 0,5 ml adrenaliny roztworu 1:1000 (500 µg),
jeŜeli brak poprawy stanu klinicznego powtórzyć po 5 minutach,

−

przy uporczywym skurczu oskrzeli mogą być podane beta

– mimetyki (salbutamol),

−

w przypadku znacznego spadku ciśnienia tętniczego rozpocząć płynoterapię
(krystaloidy 10–25 ml/kg mc.),

−

kontrolować droŜność dróg oddechowych, rozwaŜyć wczesną intubację,

−

monitorować stan świadomości, pulsoksymetrię, EKG, ciśnienie tętnicze,

−

przypadku

zatrzymania

krąŜenia

stosować

algorytmy

podstawowego

i zaawansowanego postępowania.

Postępowanie w zatrzymaniu krąŜenia spowodowanym urazem

Urazowe przyczyny nagłego zatrzymania krąŜenia: cięŜkie obraŜenia ośrodkowego

układu nerwowego, masywna utrata krwi, niedotlenienie spowodowane zatrzymaniem
oddechu, obraŜenia waŜnych dla Ŝycia narządów, odma pręŜna, tamponada serca, stłuczenie
serca.

Postępowanie:

−

rozpoznanie prowadzić wg schematu ABCDE. Na miejscu zdarzenia podejmować tylko
działania ratujące Ŝycie,

−

zapewnić droŜność dróg oddechowych i prawidłową wentylację z uwzględnieniem
stabilizacji kręgosłupa szyjnego,

−

zatamować krwotok, odbarczyć odmę opłucnową (torakopunkcja),

−

prowadzić resuscytację zgodnie z procedurami podstawowego i zaawansowanego
postępowania,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

płynoterapię stosować ostroŜnie w niekontrolowanych krwawieniach (moŜe nasilać
krwawienie).

PoraŜenie prądem moŜe doprowadzić do zatrzymania oddechu (w następstwie poraŜenia

ośrodka oddechowego lub mięśni oddechowych), zaburzeń rytmu serca (migotanie komór,
asystolia), martwicy mięśnia sercowego, w efekcie zatrzymania krąŜenia. Postępowanie:

−

podjąć działania dopiero po upewnieniu się o bezpieczeństwie,

−

zapewnić droŜność dróg oddechowych z uwzględnieniem stabilizacji kręgosłupa
szyjnego,

−

postępowanie resuscytacyjne prowadzić wg standardowych algorytmów,

−

w przypadku poraŜenia mięśni (moŜe utrzymywać się 30 min) zastosować wspomaganie
wentylacji,

−

w przypadku znacznego uszkodzenia tkanek załoŜyć dwa dostępy Ŝylne i przetaczać
płyny (wypłukanie substancji pochodzących z uszkodzonych tkanek),

−

dokładnie zbadać poszkodowanego celem stwierdzenia i opatrzenia groźnych obraŜeń.

Zatrzymanie krąŜenia u kobiety cięŜarnej – moŜe być spowodowane tymi samymi
przyczynami co u innych poszkodowanych oraz: nadciśnieniem w przebiegu ciąŜy, ciąŜą
pozamaciczną, krwawieniem z dróg rodnych, pęknięciem macicy.

Zmiany fizjologiczne w ciąŜy: zwiększenie rzutu serca i objętości krwi krąŜącej, wzrost

wentylacji minutowej i zapotrzebowania na tlen. Pozycja leŜąca na wznak moŜe powodować
uciskanie przez cięŜarną macicę naczyń miednicy i jamy brzusznej co moŜe być przyczyną
spadku rzutu serca i ciśnienia tętniczego.

Jeśli dojdzie do nagłego zatrzymania krąŜenia naleŜy zastosować postępowanie wg zasad

podstawowych i zaawansowanych zabiegów resuscytacyjnych oraz:

−

natychmiast wezwać pomoc specjalistyczną (połoŜnik i neonatolog),

−

pacjentkę ułoŜyć na lewym boku (co najmniej 15 stopni), ustabilizować dostępnymi
materiałami, moŜna ręcznie przesunąć macicę na lewa stronę,

−

w trakcie masaŜu serca moŜe być konieczne wyŜsze ułoŜenie rąk na mostku,

−

po 5 minutach resuscytacji matki bez efektu, powinno być wykonane cięcie cesarskie
celem wydobycia dziecka co umoŜliwia równieŜ wykonywanie resuscytacji dziecka.

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie jest wyjaśnienie pojęcia hiperkaliemia?

O jakie czynności naleŜy zmodyfikować postępowanie resuscytacyjne w zatruciach?

Jakie jest wyjaśnienie pojęcia podtopienie?

Jakie są modyfikacje postępowania resuscytacyjnego w tonięciu?

Jakie są postacie hipotermii?

Jakie są modyfikacje postępowania resuscytacyjnego w hipotermii?

Dlaczego decyzja o zaprzestaniu resuscytacji u pacjenta w hipotermii moŜe być podjęta
dopiero po ogrzaniu pacjenta?

Jakie są techniki ogrzewania wewnętrznego?

Jakie są techniki chłodzenia pacjenta?

10.

Na czym polega „pułapka powietrzna” w przebiegu napadu astmy?

11.

Jakie jest postępowanie w przypadku wystąpienia objawów zagraŜających Ŝyciu
w anafilaksji?

12.

Jakie są modyfikacje postępowania resuscytacyjnego u pacjentów po urazie?

13.

Jakie są modyfikacje postępowania resuscytacyjnego u kobiety cięŜarnej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Będąc z przyjaciółmi w kawiarni spostrzegasz, Ŝe męŜczyzna przy stoliku obok zaczyna

mieć  trudności  w  oddychaniu.  Towarzysząca  mu  kobieta  krzyczy  prosząc  o  pomoc.
MęŜczyzna  ma  świszczący  oddech,  sinicę,  nie  odczuwa  bólu  w  klatce  piersiowej,  nie  jest
w stanie  dokończyć  zdań,  widoczna  praca  dodatkowych  mięśni  oddechowych.  Jego
towarzyszka  informuje  cię,  Ŝe  poszkodowany  jest  astmatykiem.  Po  upływie  10  minut  od
wezwania  przybywa  zespół  ratownictwa  medycznego.  W  ocenie  ABCDE:  tętno  120/min,
saturacja 85% mimo podaŜy tlenu, ciśnienie tętnicze 120/70 mmHg. Jeszcze w trakcie oceny
u poszkodowanego następuje utrata przytomności i zatrzymanie krąŜenia.

Jakie będą kolejne działania podejmowane u poszkodowanego na poszczególnych

etapach prezentowanego zdarzenia? Uwzględnij podstawowe i zaawansowane czynności
resuscytacyjne.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych i przeanalizować uwagi na temat
zaawansowanych zabiegów resuscytacyjnych w sytuacjach szczególnych,

dokładnie przeanalizować opis zdarzenia,

wyodrębnić i pogrupować istotne fakty,

zaproponować kolejne działania u poszkodowanego na poszczególnych etapach
zdarzenia,

podać uzasadnienie swojego wyboru,

zapisać swoje propozycje rozwiązania tej sytuacji,

dokonać prezentacji.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

przybory do pisania,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Podczas wakacji nad jeziorem jesteś świadkiem nagłego poruszenia w gronie

znajdujących  się  niedaleko  plaŜowiczów.  Okazało  się  Ŝe  spośród  dwóch  męŜczyzn
pływających  w  jeziorze  jeden  nie  powrócił  na  brzeg.  Zaalarmowano  WOPR.  Po  upływie
kilkunastu  minut  ratownicy  powrócili  z  nieprzytomnym  poszkodowanym.  Niemal  w  tym
samym czasie na miejsce zdarzenia przybył wezwany zespół ratownictwa medycznego.

Jakie będą kolejne działania podejmowane u poszkodowanego na poszczególnych

etapach prezentowanego zdarzenia? Uwzględnij podstawowe i zaawansowane czynności
resuscytacyjne.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych i przeanalizować uwagi na temat
zaawansowanych zabiegów resuscytacyjnych w sytuacjach szczególnych,

dokładnie przeanalizować opis zdarzenia,

wyodrębnić i pogrupować istotne fakty,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

zaproponować kolejne działania u poszkodowanego na poszczególnych etapach
zdarzenia,

podać uzasadnienie swojego wyboru,

zapisać swoje propozycje rozwiązania tej sytuacji,

dokonać prezentacji.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

przybory do pisania,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 3

Zespół ratownictwa medycznego został wezwany do wypadku, w którym na przejściu dla

pieszych  samochód  potrącił  kobietę  w  widocznej  ciąŜy.  Kobieta  początkowo  przytomna,
osłabiona,  blada,  bez  widocznych  obraŜeń.  We  wstępnej  ocenie  tętno  140/min,  nawrót
kapilarny  3 s,  ciśnienie  tętnicze  90/40mm  Hg.  Po  kilku  minutach  utraciła  przytomność.
Stwierdzono zatrzymanie krąŜenia.

Jakie będą kolejne działania podejmowane u poszkodowanego na poszczególnych

etapach prezentowanego zdarzenia? Uwzględnij podstawowe i zaawansowane czynności
resuscytacyjne.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych i przeanalizować uwagi na temat
zaawansowanych zabiegów resuscytacyjnych w sytuacjach szczególnych,

dokładnie przeanalizować opis zdarzenia,

wyodrębnić i pogrupować istotne fakty,

zaproponować kolejne działania u poszkodowanego na poszczególnych etapach
zdarzenia,

podać uzasadnienie swojego wyboru,

zapisać swoje propozycje rozwiązania tej sytuacji,

dokonać prezentacji.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

przybory do pisania

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wyjaśnić pojęcie hiper- i hipokaliemii?

wdroŜyć

postępowanie

resuscytacyjne

poszkodowanych

w zatruciu?

wdroŜyć

postępowanie

resuscytacyjne

poszkodowanych

podtopionych?

zastosować metody chłodzenia i ogrzewania poszkodowanego?

wdroŜyć

postępowanie

resuscytacyjne

poszkodowanych

z zatrzymaniem krąŜenia w następstwie astmy?

wdroŜyć

postępowanie

resuscytacyjne

poszkodowanych

z zatrzymaniem krąŜenia w następstwie anafilaksji?

prowadzić czynności resuscytacyjne u poszkodowanych po urazach?

modyfikować czynności resuscytacyjne u kobiety cięŜarnej z nagłym
zatrzymaniem krąŜenia?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 20 zadań. Do kaŜdego zadania dołączone są 4 moŜliwości odpowiedzi.
Tylko jedna jest prawidłowa.

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce
znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

Na rozwiązanie testu masz 40 min.

Powodzenia

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

Czynności określane pojęciem resuscytacji pozwalają na uzyskanie
a)

powrotu spontanicznego krąŜenia.

powrotu spontanicznego oddychania.

powrotu spontanicznego krąŜenia i oddychania.

powrotu spontanicznego krąŜenia, oddychania i świadomości.

2. Odwracalnymi przyczynami zatrzymania krąŜenia określanymi jako cztery H są

hipoksja, hipowolemia, hipotermia, zaburzenia metaboliczne.

hipoksja, hipowolemia, zaburzenia metaboliczne, odma pręŜna.

hipoksja, hipokaliemia, zmiany zakrzepowo-zatorowe, odma pręŜna.

hipoksja, zaburzenia metaboliczne, zmiany zakrzepowo-zatorowe, odma pręŜna.

3. PoniŜszy zapis EKG przedstawia

migotanie komór.

aktywność elektryczną bez tętna.

częstoskurcz komorowy.

asystolię.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. Pacjent ma prawidłowy oddech jeśli w czasie oceny trwającej 10 sekund

widoczne są ruchy klatki piersiowej, słychać świsty.

słychać głośne, przerywane westchnięcia.

widoczne są ruchy klatki piersiowej i słyszalne szmery oddechowe.

widoczny był pojedynczy ruch klatki piersiowej.

5. Podczas prowadzenia podstawowych zabiegów resuscytacyjnych naleŜy przerwać

działania w celu oceny poszkodowanego
a)

po 1 minucie.

gdy zacznie on oddychać.

co 4 cykle.

co 2 minuty.

6. Osoba z wykształceniem medycznym moŜe prowadzić działania resuscytacyjne

u niemowląt wykonując sekwencje
a)

1 oddech: 3 uciśnięcia uciśnięcia klatki piersiowej.

2 oddechy: 15 uciśnięć

klatki piersiowej.

1 oddech: 5 uciśnięć klatki piersiowej.

2 oddechy: 5 uciśnięć klatki piersiowej.

7. W przypadku stwierdzenia u poszkodowanego dorosłego częściowej niedroŜności dróg

oddechowych naleŜy
a)

wykonać 5 uderzeń w okolicę międzyłopatkową.

wykonać 5 uciśnięć nadbrzusza i 5 uderzeń w okolicę międzyłopatkową.

zachęcać do kaszlu, obserwować i nie podejmować innych czynności.

zachęcać do kaszlu i wykonać 5 uderzeń w okolicę międzyłopatkową.

8. Resuscytację krąŜeniowo-oddechową u osób dorosłych naleŜy rozpocząć od oddechów

ratowniczych w przypadku
a)

tonięcia.

zatrucia.

współistniejących urazów.

ciąŜy.

9. W sekwencji postępowania AED po wykonaniu defibrylacji naleŜy

przystąpić do resuscytacji.

cenić tętno.

cenić oddech.

wyzwolić kolejny impuls.

10. JeŜeli AED zaleca wykonanie defibrylacji, tuŜ przed wyzwoleniem impulsu naleŜy

sprawdzić oddech.

ocenić tętno.

upewnić się, Ŝe nikt nie dotyka poszkodowanego.

upewnić się Ŝe elektrody dobrze przylegają do klatki piersiowej.

11.

UŜywając do wentylacji osoby dorosłej worka samorozpręŜalnego z maską naleŜy
a)

wykonywać 10 oddechów/minutę, asynchronicznie do masaŜu serca.

wykonywać 20 oddechów/minutę, do wychylenia klatki piersiowej.

wykonywać 1 sekundę kaŜdy wdech, do wychylenia klatki piersiowej.

wykonywać 1 sekundę kaŜdy wdech, asynchronicznie do masaŜu serca.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

12. Zalecaną częstością wentylacji pacjenta dorosłego zaintubowanego jest

10 oddechów na minutę.

15 oddechów na minutę.

20 oddechów na minutę.

25 oddechów na minutę.

13. Rurkę ustno-gardłową zakłada się u pacjentów

z obraŜeniami jamy ustnej i gardła.

którzy poprzez zaciskanie zębów uniemoŜliwiają skontrolowanie jamy ustnej.

nieprzytomnych z zachowanymi odruchami ze strony górnych dróg oddechowych.

nieprzytomnych bez odruchów ze strony górnych dróg oddechowych.

14.

W przypadku stwierdzenia u pacjenta zamieszczonego poniŜej zapisu EKG, naleŜy

podać leki hamujące aktywność nerwu błędnego.

wykonać defibrylację.

zastosować kardiowersję.

zastosować stymulację przezskórną.

15. Zalecaną energią defibrylacji dorosłych defibrylatorem dwufazowym jest

360 J kaŜde wyładowanie.

2 J/kg mc.

150–360 J.

50–150 J.

16. W trakcie prowadzenia resuscytacji u 50 letniego męŜczyzny z zatrzymaniem krąŜenia

w mechanizmie migotania komór wykonano: dwukrotną defibrylację, załoŜono kaniulę
doŜylną, po wykonaniu ostatniej defibrylacji 2 minuty RKO. Kolejną czynnością będzie
a)

podanie 1 mg adrenaliny doŜylnie i wykonanie defibrylacji.

podanie 300 mg amiodaronu i wykonanie defibrylacji.

ocena rytmu i jeśli nadal obecne migotanie komór wykonanie defibrylacji.

ocena rytmu i jeśli nadal obecne migotanie komór podanie 1 mg adrenaliny
i wykonanie defibrylacji.

17.

Dotchawiczo nie podaje się
a)

atropiny.

amiodaronu.

lignokainy.

adrenaliny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

18. W trakcie działań resuscytacyjnych podaje się

adrenalinę 1 mg co 3–5 minut.

amiodaron 300 mg w 20 ml 0,9% NaCl.

adrenalinę 0,01 mg co 3–5 minut.

amiodaron 30 mg w 20 ml 5% glugozy.

19. U poszkodowanego po urazie klatki piersiowej doszło do zatrzymania krąŜenia

w mechanizmie PEA. W trakcie działań resuscytacyjnych stwierdzono: zwiększony opór
w drogach oddechowych w trakcie wentylacji, asymetryczne ruchy klatki piersiowej,
odmę podskórną, ciche szmery oddechowe i wzmoŜony wypuk po stronie prawej. Aby
zwiększyć efektywność działań resuscytacyjnych w takiej sytuacji naleŜy
a)

odbarczyć odmę pręŜną.

podać zwiększoną dawkę adrenaliny.

obrócić pacjenta na lewą stronę, ustabilizować pozycję.

wykonać defibrylację.

20. Zapas tlenu w butli tlenowej 2 l, przy ciśnieniu 150 atm. i wentylacji przepływem

15 l/min wystarczy na
a)

40 minut.

30 minut.

20 minut.

10 minut.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ...............................................................................

Prowadzenie resuscytacji krąŜeniowo-oddechowej

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

Europejska Rada Resuscytacji.: Podstawowe zabiegi resuscytacyjne i automatyczna
defibrylacja zewnętrzna. Podręcznik BLS/AED. Wyd. 2. Red. nauk. wydania polskiego
J. Andres, Kraków 2006

Grześkowiak M., śaba Z.: Sprawozdanie z odbytego w Lyon szkolenia w zakresie metod
nauczania resuscytacji. Medycyna Intensywna i Ratunkowa. T.2. Nr 4, 1999

Kózka M.: Stany zagroŜenia Ŝycia. Wybrane standardy opieki i procedury postępowania
pielęgniarskiego. Wydaw. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2001

Specjalistyczne zabiegi resuscytacyjne. Podręcznik do kursu „Specjalistyczne zabiegi
resuscytacyjne u osób dorosłych”. Wydanie polskie pod red. nauk. J. Andresa. Wydaw.
Naukowe DWN, Kraków 2007

Wytyczne 2005 resuscytacji krąŜeniowo-oddechowej. Pod red. nauk. J. Andresa. „Pandit”,
Kraków 2005

Zawadzki A.: Medycyna ratunkowa i katastrof. Wyd. lekarskie PZWL, Warszawa 2007

Czasopisma:
–

Medycyna Praktyczna

–

Medycyna Intensywna i Ratunkowa

Strony www:

−

www.erc.edu

−