Czy tradycyjna
Czy tradycyjna
ekonomia pozwala
ekonomia pozwala
zrozumieć tak zwaną
zrozumieć tak zwaną
nową gospodarkę?
nową gospodarkę?
Na podstawie tekstu Andrzeja
Na podstawie tekstu Andrzeja
Wojtyny
Wojtyny
Czy tradycyjna
Czy tradycyjna
ekonomia pozwala
ekonomia pozwala
zrozumieć tak zwaną
zrozumieć tak zwaną
nową gospodarkę?
nową gospodarkę?
Na podstawie tekstu Andrzeja
Na podstawie tekstu Andrzeja
Wojtyny
Wojtyny
W połowie lat 90 w
odniesieniu przede
wszystkim do gospodarki
Stanów Zjednoczonych
zaczęto używać określenia
„nowa gospodarka” a w
ślad za tym pojawiło się
określenie „nowa
ekonomia”
„
„
Nowa gospodarka” czy „długi
Nowa gospodarka” czy „długi
boom”
boom”
Pojęcie „nowa gospodarka” wiązane jest z okresem
Pojęcie „nowa gospodarka” wiązane jest z okresem
bardzo pomyślnego przebiegu koniunktury w Stanach
bardzo pomyślnego przebiegu koniunktury w Stanach
Zjednoczonych w latach 90
Zjednoczonych w latach 90
Istotna poprawa sytuacji gospodarczej Stanów
Istotna poprawa sytuacji gospodarczej Stanów
Zjednoczonych zaskoczyła obserwatorów, nic jej nie
Zjednoczonych zaskoczyła obserwatorów, nic jej nie
zwiastowało kilka lat wcześniej.
zwiastowało kilka lat wcześniej.
Wyraźna poprawa około 1996, mimo że trudno wskazać
Wyraźna poprawa około 1996, mimo że trudno wskazać
konkretne zmiany we wcześniej dominujących
konkretne zmiany we wcześniej dominujących
niekorzystnych zjawiskach. Co więcej, wzmocnienie
niekorzystnych zjawiskach. Co więcej, wzmocnienie
pozytywnych tendencji nastąpiło w okresie kryzysu
pozytywnych tendencji nastąpiło w okresie kryzysu
azjatyckiego, który znacznie osłabił koniunkturę
azjatyckiego, który znacznie osłabił koniunkturę
światową.
światową.
Taylor uważa że właściwe jest posługiwanie się
Taylor uważa że właściwe jest posługiwanie się
określeniem „długi boom”, odnoszącym się do
określeniem „długi boom”, odnoszącym się do
kilkunastoletniego okresu stabilnej ekspansji
kilkunastoletniego okresu stabilnej ekspansji
gospodarki amerykańskiej.
gospodarki amerykańskiej.
czy zaszły tam tak istotne jakościowe zmiany,
czy zaszły tam tak istotne jakościowe zmiany,
które uzasadniają posługiwanie się nowym
które uzasadniają posługiwanie się nowym
pojęciem?
pojęciem?
czy tradycyjna ekonomia dysponuje
czy tradycyjna ekonomia dysponuje
odpowiednimi narzędziami analitycznymi
odpowiednimi narzędziami analitycznymi
pozwalającymi opisać i wyjaśnić nowe
pozwalającymi opisać i wyjaśnić nowe
jakościowo zjawiska i zależności, czy też
jakościowo zjawiska i zależności, czy też
konieczne jest rozwinięcie „nowej ekonomii” ?
konieczne jest rozwinięcie „nowej ekonomii” ?
czy stare prawa ekonomiczne należy
czy stare prawa ekonomiczne należy
przekalibrować czy sformułować po nowemu?
przekalibrować czy sformułować po nowemu?
„
„
Nowa gospodarka” czy „długi
Nowa gospodarka” czy „długi
boom”
boom”
„
„
Nowa gospodarka”
Nowa gospodarka”
Rosnące znaczenie globalizacji i technik
Rosnące znaczenie globalizacji i technik
informatycznych jako przyczyn leżących u
informatycznych jako przyczyn leżących u
podstaw zmian zachodzących w
podstaw zmian zachodzących w
gospodarce
gospodarce
Wysoki stopień przejrzystości nowej
Wysoki stopień przejrzystości nowej
gospodarki - Za sprawą Internetu
gospodarki - Za sprawą Internetu
kupującym i sprzedającym łatwiej
kupującym i sprzedającym łatwiej
porównać ceny, zbyteczni są pośrednicy,
porównać ceny, zbyteczni są pośrednicy,
więc obniżają się koszty transakcyjne,
więc obniżają się koszty transakcyjne,
ograniczeniu ulegają bariery wejścia.
ograniczeniu ulegają bariery wejścia.
„
„
Nowa gospodarka” -
Nowa gospodarka” -
Znaczenie globalizacji i
Znaczenie globalizacji i
technik informatycznych
technik informatycznych
„nowy paradygmat” oznacza pogląd,
w
myśl
którego
innowacje
w
zaawansowanej technice i globalizacja
rynków światowych zmieniły naszą
gospodarkę na tyle, ze musimy myśleć
o niej i działać w niej w inny sposób”
L.I Nakamura
Często „nowa gospodarka” jest
Często „nowa gospodarka” jest
definiowana przez
definiowana przez
przeciwstawienie jej „starej
przeciwstawienie jej „starej
gospodarce”.
gospodarce”.
„
„
Nowa gospodarka” oznacza poszukiwanie źródeł
Nowa gospodarka” oznacza poszukiwanie źródeł
szybszego wzrostu oraz zmian strukturalnych w
szybszego wzrostu oraz zmian strukturalnych w
rozwoju technik informatycznych, a w szczególności
rozwoju technik informatycznych, a w szczególności
szybkiej komercjalizacji Internetu, które to czynniki
szybkiej komercjalizacji Internetu, które to czynniki
w fundamentalny sposób modyfikują działalność
w fundamentalny sposób modyfikują działalność
gospodarczą.
gospodarczą.
„
„
Starą gospodarkę” należy natomiast utożsamiać ze
Starą gospodarkę” należy natomiast utożsamiać ze
stanowiskiem wskazującym na ospałość gospodarki
stanowiskiem wskazującym na ospałość gospodarki
amerykańskie w pierwszej połowie lat 90 oraz na
amerykańskie w pierwszej połowie lat 90 oraz na
splot korzystnych, ale przejściowych szoków, które
splot korzystnych, ale przejściowych szoków, które
wystąpiły w drugiej połowie dekady.
wystąpiły w drugiej połowie dekady.
„
„
Nowa gospodarka” - Ciąg
Nowa gospodarka” - Ciąg
zależności:
zależności:
przyśpieszenie postępu technicznego w sektorze IT
przyśpieszenie postępu technicznego w sektorze IT
Szybsze tempo wydajności pracy pozwoliło utrzymać na
Szybsze tempo wydajności pracy pozwoliło utrzymać na
niskim poziomie inflację mimo szybszego wzrostu płac.
niskim poziomie inflację mimo szybszego wzrostu płac.
Niska inflacja pozwoliła Systemowi Rezerwy Federalnej
Niska inflacja pozwoliła Systemowi Rezerwy Federalnej
utrzymywać przez pięć lat stopy procentowe na mniej więcej
utrzymywać przez pięć lat stopy procentowe na mniej więcej
niezmienionym poziomie, podczas gdy oprocentowanie
niezmienionym poziomie, podczas gdy oprocentowanie
długookresowych obligacji rządowych było wyraźnie niższe.
długookresowych obligacji rządowych było wyraźnie niższe.
Luźna polityka monetarna i szybki wzrost gospodarczy
Luźna polityka monetarna i szybki wzrost gospodarczy
spowodowały bezprecedensowy wzrost zysków, który wraz z
spowodowały bezprecedensowy wzrost zysków, który wraz z
falą optymizmu związaną z przyśpieszeniem postępu
falą optymizmu związaną z przyśpieszeniem postępu
technicznego, wywołał jeszcze szybszy wzrost kursów na
technicznego, wywołał jeszcze szybszy wzrost kursów na
giełdzie.
giełdzie.
Wynikający stąd wzrost zamożności gospodarstw domowych
Wynikający stąd wzrost zamożności gospodarstw domowych
wywołał wzrost wydatków konsumpcyjnych zdecydowanie
wywołał wzrost wydatków konsumpcyjnych zdecydowanie
przekraczający wzrost rozporządzalnych dochodów i tym
przekraczający wzrost rozporządzalnych dochodów i tym
samym zanik oszczędności gospodarstw domowych
samym zanik oszczędności gospodarstw domowych
Zachowanie się wielkości
Zachowanie się wielkości
makroekonomicznych:
makroekonomicznych:
szybki wzrost gospodarczy
szybki wzrost gospodarczy
bardzo niski poziom inflacji i bezrobocia
bardzo niski poziom inflacji i bezrobocia
rekordowe notowania na giełdzie
rekordowe notowania na giełdzie
Mikroekonomiczną podstawą tych zmian
jest natomiast daleko idąca
transformacja, jaka dokonała się w
sposobie prowadzenia przez firmy
działalności gospodarczej w wyniku
coraz powszechniejszego stosowania
technik informatycznych.
„Nowa gospodarka”
Ograniczenia tradycyjnej
Ograniczenia tradycyjnej
ekonomii
ekonomii
W gałęziach opartych na wiedzy bardzo dużą rolę
W gałęziach opartych na wiedzy bardzo dużą rolę
odgrywają rosnące przychody, które przyjmując
odgrywają rosnące przychody, które przyjmując
postać tzw. efektów sieciowych sprzyjają
postać tzw. efektów sieciowych sprzyjają
powstawaniu pozycji monopolistycznej.
powstawaniu pozycji monopolistycznej.
Wzrost znaczenia innowacji w gospodarce
Wzrost znaczenia innowacji w gospodarce
amerykańskiej, co znajduje odzwierciedlanie we
amerykańskiej, co znajduje odzwierciedlanie we
wzroście wśród zatrudnionych udziału tzw.
wzroście wśród zatrudnionych udziału tzw.
twórczych pracowników. Podczas gdy paradygmat
twórczych pracowników. Podczas gdy paradygmat
niewidzialnej ręki traktuje kreatywność jako
niewidzialnej ręki traktuje kreatywność jako
wielkość egzogeniczną, znajdującą się zasadniczo
wielkość egzogeniczną, znajdującą się zasadniczo
poza zainteresowaniem ekonomii
poza zainteresowaniem ekonomii
Różne warianty koncepcji
Różne warianty koncepcji
nowej gospodarki
nowej gospodarki
Nowe źródeł wzrostu
Nowe źródeł wzrostu
Przyśpieszenie długookresowego
Przyśpieszenie długookresowego
tempa wzrostu gospodarczego
tempa wzrostu gospodarczego
Zmiany w charakterze cyklu
Zmiany w charakterze cyklu
koniunkturalnego
koniunkturalnego
Przeciwnicy koncepcji nowej
Przeciwnicy koncepcji nowej
gospodarki uważają natomiast, że choć
gospodarki uważają natomiast, że choć
globalizacji i komputeryzacja wywarły
globalizacji i komputeryzacja wywarły
bardzo istotny wpływ na gospodarkę
bardzo istotny wpływ na gospodarkę
amerykańską, zbyt wcześnie jeszcze, by
amerykańską, zbyt wcześnie jeszcze, by
stwierdzić, że dokonały się w niej
stwierdzić, że dokonały się w niej
poważne zmiany strukturalne.
poważne zmiany strukturalne.
Zwracają oni uwagę, że pomyślny
Zwracają oni uwagę, że pomyślny
przebieg koniunktury w latach 90
przebieg koniunktury w latach 90
można w dużej mierze wyjaśnić
można w dużej mierze wyjaśnić
równoczesnym wystąpieniem kilku
równoczesnym wystąpieniem kilku
szoków podażowych.
szoków podażowych.
Znaczenie polityki pieniężnej
Znaczenie polityki pieniężnej
Stanowisko Sahlmana: świetna sytuacja w
Stanowisko Sahlmana: świetna sytuacja w
gospodarce amerykańskiej utrzyma się tylko
gospodarce amerykańskiej utrzyma się tylko
jeśli władze potrafią powstrzymać się od
jeśli władze potrafią powstrzymać się od
jakiejkolwiek interwencji.
jakiejkolwiek interwencji.
Stanowisko Taylora: długi boom znajduje
Stanowisko Taylora: długi boom znajduje
przekonujące wytłumaczenie w charakterze
przekonujące wytłumaczenie w charakterze
prowadzonej przez System Rezerwy
prowadzonej przez System Rezerwy
Federalnej polityki monetarnej. Dzięki
Federalnej polityki monetarnej. Dzięki
agresywnemu reagowaniu SRF na wzrost
agresywnemu reagowaniu SRF na wzrost
presji inflacyjnej udało się utrzymać inflację na
presji inflacyjnej udało się utrzymać inflację na
niższym i bardziej stabilnym poziomie.
niższym i bardziej stabilnym poziomie.
Kontrowersje wokół zmian w
Kontrowersje wokół zmian w
wydajności
wydajności
Paradoks Solowa: „obecnie era komputera
Paradoks Solowa: „obecnie era komputera
jest widoczna wszędzie z wyjątkiem
jest widoczna wszędzie z wyjątkiem
statystyk wydajności pracy”
statystyk wydajności pracy”
Dane dotyczące zmian w wydajności pracy
Dane dotyczące zmian w wydajności pracy
nadal nie dają jednoznacznego obrazu
nadal nie dają jednoznacznego obrazu
Nowe opracowania wskazują na dominującą
Nowe opracowania wskazują na dominującą
rolę IT jako źródła przyśpieszenia tempa
rolę IT jako źródła przyśpieszenia tempa
wzrostu rzeczywistej wydajności prac, brak
wzrostu rzeczywistej wydajności prac, brak
jest natomiast konsensusu co do stopnia, w
jest natomiast konsensusu co do stopnia, w
jakim owe przyśpieszenie ma charakter
jakim owe przyśpieszenie ma charakter
trwały a w jakim przejściowy.
trwały a w jakim przejściowy.
Trwale niższa inflacja i
Trwale niższa inflacja i
bezrobocie?
bezrobocie?
Jedna z ważniejszych tez zwolenników nowej gospodarki
Jedna z ważniejszych tez zwolenników nowej gospodarki
mówi, że wzrósł „limit prędkości” - tempo wzrostu, przy
mówi, że wzrósł „limit prędkości” - tempo wzrostu, przy
którym gospodarka może się bezpiecznie - bez
którym gospodarka może się bezpiecznie - bez
przyśpieszenia inflacji – rozwijać.
przyśpieszenia inflacji – rozwijać.
Standardowa teoria mówi, że wzrost wydajności przekłada
Standardowa teoria mówi, że wzrost wydajności przekłada
się na wyższe tempo wzrostu realnych wynagrodzeń, nie
się na wyższe tempo wzrostu realnych wynagrodzeń, nie
mówi natomiast, czy przyjmie to postać wzrostu nominalnych
mówi natomiast, czy przyjmie to postać wzrostu nominalnych
wynagrodzeń czy też niższej inflacji.
wynagrodzeń czy też niższej inflacji.
Może dojść do zamaskowania presji inflacyjnej pochodzącej z
Może dojść do zamaskowania presji inflacyjnej pochodzącej z
rynku pracy w stopniu w jakim wyższe tempo wydajności
rynku pracy w stopniu w jakim wyższe tempo wydajności
przejawia się w spadku inflacji. Jest to zjawisko przejściowe,
przejawia się w spadku inflacji. Jest to zjawisko przejściowe,
ponieważ gdy tempo wzrostu realnych wynagrodzeń będzie
ponieważ gdy tempo wzrostu realnych wynagrodzeń będzie
zgodne z poprawą w tempie wydajności pracy to wpływ
zgodne z poprawą w tempie wydajności pracy to wpływ
niższego bezrobocia na inflację powinien stać się widoczny.
niższego bezrobocia na inflację powinien stać się widoczny.
Problem dotyczy tego jak długo trwać może takie zjawisko.
Problem dotyczy tego jak długo trwać może takie zjawisko.