Układ czuciowy

Układ czuciowy

•

Specyficzne modalności czucia:

wzrok, smak, węch,

słuch, równowaga (odbierane za pośrednictwem nn.

czaszkowych)

•

Czucie trzewne:

zakończenia czuciowe znajdujące

się w narządach wewnętrznych i naczyniach

Przewodzenie:

bólu trzewnego i naczyniowego,

rozciągania i ucisku narządów wewnętrznych

•

Czucie somatyczne:

•

Eksterorecepcja

- receptory w skórze, informuje o

środowisku zewnętrznym, umożliwia odbieranie

dotyku, bólu powierzchniowego, temperatury

•

Propriocepcja

- receptory w stawach, ścięgnach,

więzadłach i mięśniach, informuje o

położeniu ciała i ruchu (kinestezja)

Ogólna organizacja układu

czuciowego

•

Receptory:

mało lub wysoce specyficzne

zakończenia zlokalizowane w skórze lub innych

tkankach

•

Pierwszorzędowe neurony czuciowe:

komórki

dwubiegunowe zlokalizowane w zwojach rdzeniowych

- dendryty łączą się z receptorami, aksony

wchodzą do rdzenia kręgowego przez korzeń tylny

•

Drugorzędowe neurony czuciowe:

przewodzą

bodziec przez rdzeń kręgowy i pień mózgu do

wzgórza

•

Trzeciorzędowe neurony czuciowe:

przewodzą

bodziec ze wzgórza do kory czuciowej

Receptory

•

Eksteroreceptory:

zlokalizowane w skórze,

informacje o środowisku zewnętrznym

•

Proprioceptory:

zlokalizowane w mięśniach,

ścięgnach, stawach i trzewiach,

informacje o położeniu ciała i stanie narządów

wewnętrznych

Podział pod względem rodzaju odbieranego bodźca:

•

Mechanoreceptory

wrażliwe na odkształcenie

skóry

skóry
•

szybkoadaptujące: ciałka Pacioniego, Meissnera,

zakończenia Krausego

zakończenia Krausego
•

wolnoadaptujące: komórki Merkela, zakończenia

Ruffiniego

Większość jest połączona z dużymi

zmielinizowanymi aksonami, część (C-

mechanoreceptory) jest zaopatrywana przez

niezmielinizowane włókna C. Wrażliwe na bodźce

mechaniczne są także wrzeciona mięśniowe i narządy

Golgiego (napięcie mięśni, odruchy głębokie)

Receptory

•

Termoreceptory

•

wrażliwe na ciepło – włókna niezmielinizowane

•

wrażliwe na zimno – włókna zmielinizowane

•

Nocyceptory (receptory bólowe)

Są pobudzane przez bodźce uszkadzające,

zaopatrywane przez małe

zmielinizowane włókna A-delta, lub przez

niezmielinizowane

włókna C

Podział układu czuciowego

•

Układ epikrytyczny:

•

Odczuwanie dotyku z dokładną lokalizacją, czucie

położenia i wibracji

położenia i wibracji
•

Duże zmielinizowane włókna

•

Przewodzenie przez sznury tylne

•

Przetwarzanie w pierwotnej korze czuciowej

•

Układ protopatyczny:

•

Odczuwanie dotyku ze słabym umiejscawianiem,

czucie bólu i temperatury

czucie bólu i temperatury
•

Małe niezmielinizowane włókna

•

Przewodzenie przez drogi rdzeniowo-wzgórzowe

•

Przetwarzanie głównie w układzie siatkowatym pniu

mózgu i wzgórzu

Droga rdzeniowo-opuszkowa sznurów

tylnych

•

Przewodzenie czucia epikrytycznego

•

Neurony pierwszorzędowe:

komórki dwubiegunowe

w zwojach

rdzeniowych, których aksony wchodzą do rdzenia

kręgowego przez

korzenie tylne, a następnie biegną do jąder smukłego

i klinowatego

(z kończyn dolnych - pęczek smukły, z kończyn

górnych - pęczek

klinowaty)

•

Neurony drugorzędowe:

leżą w jądrach Golla i

Burdachiego, ich aksony jako włókna łukowate

wewnętrzne krzyżują się, a następnie tworzą wstęgę

przyśrodkową, która dochodzi do jądra brzusznego

tylno-bocznego wzgórza

•

Neurony trzeciorzędowe:

leżą we wzgórzu, wypustki

dośrodkowe biegną do kory czuciowej

Drogi rdzeniowo-wzgórzowe

•

Przewodzenie czucia protopatycznego

•

Neurony pierwszorzędowe:

komórki dwubiegunowe

w zwojach rdzeniowych, aksony wchodzą do

rdzenia kręgowego przez korzenie tylne, a następnie

biegną przez kilka segmentów w bocznej części

sznurów tylnych i dochodzą do istoty szarej w rogu

tylnym

•

Neurony drugorzędowe -

leżą w istocie szarej rogów

tylnych, aksony krzyżują się (spoidło białe) i

następnie tworzą:

•

drogę rdzeniowo-wzgórzową przednią

(wolne

przewodznie bólu, dotyku)

•

drogę rdzeniowo-wzgórzową boczną

(szybkie

przewodzenie bólu, temperatury)

Drogi rdzeniowo-wzgórzowe

Następnie aksony biegną (włókna dla kończyn

dolnych tylno-bocznie, dla kończyn górnych przednio-

przyśrodkowo) przez pień mózgu i dochodzą do

wzgórza (głównie jądro brzuszne tylno-boczne)

Część włókien drogi rdzeniowo-wzgórzowej przedniej

(wolne przewodzenie bólu) tworzy drogę rdzeniowo-

siatkowatą dochodzącą do układu siatkowatego pnia

mózgu, a następnie do jądra środkowo-pośrodkowego

wzgórza

•

Neurony trzeciorzędowe -

leżą we wzgórzu,

wypustki dośrodkowe biegną do kory czuciowej

Wzgórze

Główne jądra wzgórza oraz ich połączenia

Czuciowe

Somatosensoryczne

VPL

Pierwotna kora

czuciowa

Czucie na twarzy i smak

VPM

Pierwotna

kora czuciowa

Wzrok

LGB

Pierwotna kora

wzrokowa

Słuch

MGB

Pierwotna kora

słuchowa

Związane z ruchem

Jądra podstawy

Kora

przedruchowa

Jądra podstawy i móżdżek

Pierwotna

kora ruchowa

Związane z układem

limbicznym

Ciała suteczkowate

Kora zakrętu obręczy

Jądro migdałowate, podwzgórze

Kora

przedczołowa

Związane z korą kojarzeniową

Wzgórki górne i dolne

Poduszka

Kora płatów

ciemien.

Związane z korą niespecyficzną

Wolno przewodzony ból

Kora

niespecyficzna

Zaburzenia czucia - pojęcia

podstawowe

Anestezja -

zniesienie czucia dotyku

Hipestezja -

obniżenie czucia dotyku

Hiperstezja (przeczulica) -

nadmierne odczuwanie

dotyku

Analgezja -

zniesienie czucia bólu

Hipalgezja -

obniżenie czucia bólu

Hiperalgezja -

przeczulica na bodźce bólowe

Termoanalgezja -

zniesienie czucia temperatury

Termohipalgezja -

obniżenie czucia temperatury

Termohiperalgezja -

nadmierna wrażliwość na bodźce

cieplne

Pallanastezja -

zniesienie czucia wibracji

Podejrzenie uszkodzenie kory płata ciemieniowego:

czy chory potrafi zlokalizować bodziec na skórze

(topognosis), rozróżnić dwa równocześnie działające

bodźce (dyskryminacja, ekstynkcja), odczytać znaki

pisane na skórze (dermoleksja)?

Objawy i najczęstsze przyczyny

uszkodzenia dróg czuciowych na

różnych poziomach

Uszkodzenie pojedynczego nerwu -

stwierdza

się zniesienie wszystkich rodzajów czucia w

odpowiadające obszarowi unerwienia przez dany

nerw (najczęściej pośrodkowy, łokciowy, strzałkowy,

boczny skórny uda)

Przyczyny:

neuropatia w przebiegu cukrzycy,

zapalenie reumatyczne stawów, hypotyreoza, urazy,

uszkodzenie naczyniowe

Objawy i najczęstsze przyczyny

uszkodzenia dróg czuciowych na

różnych poziomach

Uszkodzenie wielu nerwów obwodowych -

stwierdza się zaburzenia czucia typu „rękawiczki i

skarpetki”

Przyczyny:

neuropatia w przebiegu cukrzycy,

mocznicy, w stanach niedoborowych,

paraproteinemiach, nowotworach złośliwych,

kolagenozach, wywołane czynnikami

toksycznymi, zapalnymi, wrodzona neuropatia

Objawy i najczęstsze przyczyny

uszkodzenia dróg czuciowych na

różnych poziomach

3/ Objawy uszkodzenia korzenia lub korzonków -

objawy ograniczają się do jednego lub kilku

sąsiadujących korzeni.

a/ objawy podrażnieniowe

(w czasie rozciągania lub

ucisku korzonków)

- parestezje, dyzestezje w obszarze skóry

zaopatrywanym

przez dany korzonek

- bóle korzonkowe odpowiadające zakresowi

unerwienia

danych korzonków, których cechą

charakterystyczną jest

nasilanie w czasie

zwiększania się ciśnienia płynu

mózgowo-rdzeniowego (kaszel, kichanie, defekacja)

b/ objawy ubytkowe

następują gdy dojdzie do

anatomicznego lub

fizjologicznego przerwania ciągłości korzonków,

którego

następstwem jest zniesienie wszystkich rodzajów

czucia

w odpowiednim obszarze unerwienia

Przyczyny

ucisk przez jądro miażdżyste, rzadziej

przez guz

Objawy i najczęstsze przyczyny

uszkodzenia dróg czuciowych na

różnych poziomach

4/ Uszkodzenie dróg czuciowych rdzenia

kręgowego

a/ całkowite poprzeczne uszkodzenie rdzenia:

zaburzenie wszystkich

rodzajów czucia poniżej

poziomu uszkodzenia

Przyczyny:

uraz, zapalenie, SM, guzy

Objawy i najczęstsze przyczyny

uszkodzenia dróg czuciowych na

różnych poziomach

4/ Uszkodzenie dróg czuciowych rdzenia

kręgowego c.d.

b/ połowicze uszkodzenia rdzenia (z. Brown-

Sequarda): zniesienie czucia głębokiego poniżej

poziomu uszkodzenia po

stronie uszkodzenia

oraz czucia bólu i temperatury

poniżej poziomu uszkodzenia po

stronie przeciwnej

Przyczyny:

uraz, zapalenie, SM,

guz wewnątrzrdzeniowy

Objawy i najczęstsze przyczyny

uszkodzenia dróg czuciowych na

różnych poziomach

4/ Uszkodzenie dróg czuciowych rdzenia

kręgowego c.d.

c/ uszkodzenie istoty szarej w okolicy kanału

środkowego rdzenia kręgowego: daje rozszczepienne

zaburzenia czucia tzn.

zniesienie czucia bólu

i temperatury z zachowaniem czucia

głębokiego i dotyku.

Ognisko chorobowe zlokalizowane

w okolicy kanału środkowego rdzenia

niszczy krzyżujące się tu włókna dróg

rdzeniowo-wzgórzowych, natomiast

włókna sznurów tylnych nie są uszkodzone

Przyczyny:

syringomyelia,

uraz prowadzący do hematomyelii

Objawy i najczęstsze przyczyny

uszkodzenia dróg czuciowych na

różnych poziomach

4/ Uszkodzenie dróg czuciowych rdzenia

kręgowego c.d.

d/ uszkodzenie sznurów tylnych: zaburzenia

czucia ułożenia i wibracji po stronie

uszkodzenia z zachowaniem czucia

bólu i temperatury

Przyczyny:

niedobór witaminy B12,

tabes dorsalis

Objawy i najczęstsze przyczyny

uszkodzenia dróg czuciowych na

różnych poziomach

4/ Uszkodzenie dróg czuciowych rdzenia

kręgowego c.d.

e/ zespół rdzeniowy przedni: zaburzenia

czucia bólu i temperatury poniżej

poziomu uszkodzenia z

zachowaniem czucia

głębokiego

Przyczyny:

zakrzep lub zator

t. rdzeniowej przedniej

(Adamkiewicza)

Objawy i najczęstsze przyczyny

uszkodzenia dróg czuciowych na

różnych poziomach

5/ Uszkodzenie dróg czuciowych w pniu mózgu -

zaburzenia czucia po stronie przeciwległej do ogniska

chorobowego na tułowiu i

kończynach oraz po tej

samej stronie na twarzy

Przyczyny:

udar, demielinizacja,

guz pnia

Objawy i najczęstsze przyczyny

uszkodzenia dróg czuciowych na

różnych poziomach

6/ Uszkodzenie dróg czuciowych we wzgórzu -

połowicze zaburzenia wszystkich rodzajów

czucia na przeciwległej połowie

ciała

Przyczyny:

zawał, krwotok,

guz mózgu, SM, uraz

Objawy i najczęstsze przyczyny

uszkodzenia dróg czuciowych na

różnych poziomach

7/ Uszkodzenie dróg czuciowych w torebce

wewnętrznej -

połowicze zaburzenia wszystkich

rodzajów czucia na przeciwległej połowie ciała

Przyczyny:

zawał, krwotok, guz mózgu

8/ Uszkodzenie pól czuciowych kory mózgowej -

nie ma zaburzeń czucia powierzchniowego, ale chory

nie może umiejscowić bodźca, zaburzona jest

dyskryminacja i dermoleksja, astereognozja

Przyczyny:

zawał, krwotok, guz, uraz

Document Outline