Zakażenia szpitalne  

 

=

 

Zakażenie szpitalne to takie, które nie 

występowało ani nie znajdowało się w 

okresie wylęgania gdy chory był 

przyjmowany do szpitala.

Może ujawnić się zarówno podczas 

hospitalizacji, jak i po wypisaniu chorego 

do domu.

 

 

Zakażenia nie szpitalne  

 

=

Infekcje przedszpitalne

• Zakażenie przed przyjęciem do szpitala

• symptomy manifestujące się podczas lub po 

hospitalizacji

Infekcje poszpitalne

Okres inkubacji określa moment 

zakażenia!!!

 

 

Najczęstsze lokalizacje zakażeń 
szpitalnych:

-drogi moczowe
-zapalenia płuc
-rany
-krew  (posocznica)
-skóra

 

 

Podział zakażeń szpitalnych

 

• Zakażenia endogenne – zakażenia  własnymi 

mikroorganizmami saprofitycznymi

• Zakażenia egzogenne – zakażenia od 

zewnętrznych źródeł

 

 

Czynniki ryzyka

• Niedostateczna higiena personelu
• Niewłaściwa dezynfekcja/sterylizacja sprzętu czy/lub 

pościeli , etc.

• Zła organizacja pracy
• Mikrobiologicznie zanieczyszczona żywność lub woda
• Niewłaściwe gospodarka antybiotykami i/lub 

środkami dezynfekcyjnymi

• Zły stan techniczny szpitala
• Obniżenie odporności pacjentów
• Nadmierne zagęszczenie łóżek

 

 

Skóra rąk jest w normalnych warunkach 
zanieczyszczona drobnoustrojami, które 
znajdują się na jej powierzchni lub w 
głębszych warstwach, w szczelinach, 
mieszkach włosowych i zachyłkach 
gruczołów potowych.

Drobnoustroje znajdujące się na 
powierzchni skóry nazywamy florą 
przejściową, natomiast bytujące w głębi 
skóry – florą osiadłą.

W skład flory przejściowej mogą wchodzić 
wszystkie drobnoustroje, z którymi styka 
się ręka, oraz drobnoustroje wydzielane z 
głębi skóry.

Są one łatwo usuwalne już przez zwykłe 
mycie wodą z mydłem lub z dodatkiem 
detergentu

 

 

Mycie rąk

• socjalne
• hygieniczne
• chirurgiczne

Powierzchnie najczęściej omijane podczas 

mycia:

• Powierzchnie między palcami
• zagięcia
• paznokcie

 

 



Przed dotykaniem żywności, 

jedzeniem i karmieniem pacjenta



Po opuszczeniu toalety



Przed i po zabiegach pielęgnacyjnych 

na   pacjencie



Zawsze po każdym kontakcie z ziemią



przed praca i po dłuższych przerwach 

(np. na papierosa!!)



Po wykonaniu prac porządkowych

Socjalne mycie rąk

 

 

Sposoby mycia rąk:

 zwykłe mycie rąk - mydłem przez ok. 1min.

 higieniczne mycie rąk ( dezynfekcja rąk) - 

wcieranie w skórę przez 30 sek. środka 3 
ml dezynfekującego

   chirurgiczne mycie rąk - mycie przez ok. 1 

min skóry aż po łokieć, następnie 
wysuszenie i wcieranie  5 ml alkoholu przez 
3- 5 min. 

 

 

Przestrzeganie zasad sterylizacji i 
dezynfekcji jest podstawą profilaktyki 
zakażeń

 Sanityzacja usuwanie zanieczyszczeń a wraz z nimi 
drobnoustrojów

Dezynfekcja - odkażanie , nie wyjaławia jest 
procesem prowadzącym do zniszczenia lub usunięcia 
wegetatywnych form drobnoustrojów  przeważnie nie 
niszczący zarodników

Sterylizacja - wyjaławianie - oznacza proces 
prowadzący do zniszczenia wszystkich 
drobnoustrojów ( bakterii, grzybów i ich zarodników, 
wirusów ) 

Aseptyka - technika , której celem jest utrzymywanie 
wszystkich mikroorganizmów poza polem pracy lub 
obserwacji

 

 

 

Metody sanityzacji 

czyszczenie ręczne, 

mechaniczne z zastosowaniem 
ultradźwięków np. do czyszczenia 
narzędzi chirurgicznych w tzw. 
zmywarkach ultradźwiękowych 

 

 

• Metody dezynfekcji:
      chemiczna - ma działanie bakteriobójcze lub 

bakteriostatyczne - środki w postaci roztworów lub par

      termiczna - wykorzystuje ciepło wilgotne - możliwa 

jest kontrola skuteczności ( rurki Brown’a typu DCT)

      komorowo - parowa - wykorzystuje parę wodna o 

temp. 110

0

C - zalecana do odzieży bawełnianej lub 

bawełnopodobnej

      komorowa parowo-formalinowa  - w parach formaliny 

i amoniaku - stosowana do odzieży, pościeli, ceraty  itp.

• pasteryzacja - ogrzewanie parą wodną lub wodą w temp. 

75-100

0

C przez ok. 20 min., a następnie schładzanie do 

temp 10

0

C 

 

 

• Metody sterylizacji:
        parowa - pod ciśnieniem w temp. > 100

0

C

        metoda parowa stosowana jest również 

do utylizacji odpadów zakaźnych

        w suchym gorącym powietrzu  w temp. od 

160 do 180

0

C - stosowana głównie w 

gabinetach stomatologicznych

        gazowa tlenkiem etylenu TE

        parami formaldehydu
        plazmowa
        radiacyjna zastosowanie promieniowania 

gamma - stosowana jedynie na skalę 

przemysłową

• UV  - stosowana w placówkach służby zdrowia i 

w przemyśle farmaceutycznym do wyjaławiania 

powietrza 

 

 

Skutki zakażeń szpitalnych

• Dodatkowa chorobowość
• Przedłużona hospitalizacja
• Długotrwałe fizyczne, neurologiczne 

rozwojowe następstwa

• Wzrost kosztów hospitalizacji
• zgony

 

 

Inne metody niszczenia 

drobnoustrojów:

•  

spalanie

• wyżarzanie
• tyndalizacja 
• filtracja z zastosowaniem specjalnych 

filtrów  najczęściej filtry membranowe, 
rzadziej  - np z ziemi okrzemkowej, 
porcelany nieglazurowanej, szkła 
spiekanego, azbestowe – 

• uwaga: filtry nie zatrzymują wirusów!

 

 

 

Organizacja pracy

• strefa brudna - służy do składowania,  

czyszczenia i dezynfekcji przedmiotów i 

wielokrotnego użytku

•  
• strefa czysta - rozpakowywanie 

wyczyszczonych i wydezynfekowanych 

materiałów oraz przygotowanie do 

sterylizacji

•  
• strefa sterylna 

 

 

Podział środowiska szpitalnego

• Strefa I

• Strefa 

II

• Strefa 

III

• Strefa 

IV

• Ciągłej czystości ( magazyn 

materiałów sterylnych, boksy 

jałowe)

• Ogólnej czystości medycznej 

(sale chorych , gabinety, 

korytarze)

• Strefa czystości zmiennej (sale 

operacyjne, porodowe, 

gabinety zabiegowe)

• Strefa ciągłego skażenia 

(brudowniki, magazyny 

odpadów medycznych

 

 

     Łańcuch epidemiologiczny

Wrota wyjścia

Wrota wejścia

czynnik

Wrażliwy gospodarz

Sposób transmisji

rezerwuar

Osoba do 
osoby

 

 

Źródła zakażenia w 
szpitalu:

-chorzy z infekcjami,
-nosiciele,

 

-asymptomatyczni
 w okresie inkubacji
 chronicy
ozdrowieńcy

-personel
-odwiedzający
-środowiska wodne
-zwierzęta

 

 

Drogi transmisji

Bezpośrednia

Bezpośrednie kontakty

wydzieliny, krew, wydaliny

Droga kropelkowa

 Pośrednia

Żyność/woda
Aerozol 
zwierzęta
wymiociny
Sprzęt medyczny i zabiegi

 

 

Drogi transmisji – 

drogi wyjścia

Człowiek/zwierzę 

  układ oddechowy

układ moczowo-płciowy

  odchody

  ślina

  skóra

  wydzielina spojówek

  łożysko

środowisko

nawilżacze, klimatyzatory

 

 

Drogi transmisji – 

drogi wejścia

Układ oddechowy

 Usta (transmisja fekalno-oralna)

 skóra  

 śluzówka 

 Krew

 

 

Główne czynniki etiologiczne

Bakterie

Gram-dodatnie cocci

• Staphylococcus aureus
• Coagulase-negative staphylococci
• Enterococci

Gram-dodatnie bacilli

• Clostridium sp.

 

 

BAKTERIE

Gram-ujemne 

• Escherichia coli
• Salmonella sp.
• Klebsiella sp.
• Enterobacter sp.
• Pseudomonas aeruginosa
• Legionella pneumophila

Główne czynniki etiologiczne

 

 

Główne czynniki etiologiczne

VIRUSY – (5-6% wszystkich zakażeń)

• HBV and HCV
• HIV
• Influenza and parainfluenza 
• rotawirusy

• GRZYBY

• Candida albicans
• Aspergillus

 

 

Drogi szerzenia się 
drobnoustrojów: personel 
medyczny (nosiciele, skóra rąk), 
niejałowe narzędzia, sprzęt 
medyczny, aparatura, leki, 
materiały zanieczyszczone, 
powietrze, bielizna, cewniki

 

 

Drobnoustroje najczęściej 
wywołujące zakażenia szpitalne:

- Escherichia coli,
- Klebsiella-Enterobacter
- Pseudomonas sp.
- Proteus sp.
- Acinetobacter
- Serratia marcescens
- Staphylococcus aureus et 
epidermalis
- Streptococcus foecalis

 

 

Drobnoustroje najczęściej 

powodujące zgony w związku z 

posocznicą:

Staphylococc

us aureus

28%

Pseudomonas 

aeruginosa

23,4%

Acinetobacter 

sp.

13,1%

Escherichia 

coli

9,35%

 

 

Drobnoustroje najczęściej 

powodujące

zakażenia szpitalne w Europie/USA

• Enterobacteriacae
• Staphylococcus 

aureus

• Pseudomonas 

aeruginosa

• Gronkowce 

koagulazoujemne

• grzyby

• ca 35%    ca 18%
• ca 30%    ca 12%

• ca 29%    ca 13,5%

• ca 19%   ca 10,5%

• ca 17%    ca 7%

 

 

Na zakażenia szpitalne szczególnie 
narażeni są pacjenci:

-z cukrzycą
-leczeni glikokortykoidami
-odwodnieni
-alkoholicy
-leczeni preparatami 
immunosupresyjnymi, 
cytotoksycznymi, energią 
promienistą
-z chorobami upośledzającymi 
odporność
-z oparzeniami, urazami 
wielonarządowymi, marskością 
wątroby, nowotworami
-niemowlęta i starcy

 

 

Zakażenie związane z zabiegiem 
chirurgicznym może polegać na zakażeniu 
rany operacyjnej, a także dotyczyć zapalenia 
płuc, dróg moczowych lub innych ognisk 
zapalnych, które rozwijają się u osłabionego 
operacją chorego.

 

 

Podział ran w zależności od zagrożenia 

zakażeniem:

1. Rany czyste

- 2%

2. Rany czyste skażone

- 3-4%

3. Rany skażone

- 10-15%

4. Rany brudne

- 25-40%

 

 

ASEPTYKA

Jest to postępowanie mające na celu 
zapobieganie zakażeniu, tj. niedopuszczenie 
do zainfekowania rany, czyli otrzymanie 
tzw. bakteriologicznej jałowości.

Aseptyka jest niezbędnym elementem 
prawidłowego postępowania chirurgicznego.

Wszystko, co będzie stykać się z raną musi 
być jałowe, tzn. pozbawione bakterii, 
wirusów 
i grzybów.

 

 

Postępowanie aseptyczne 
powinno uwzględniać 
wszystkie możliwe drogi 
szerzenia, źródła zakażenia, 
rezerwuary 
i umiejętnie je ograniczać.

 

 

Związki i preparaty dezynfekcyjne:

- związki fenolowe,

- związki chloru,
- aldehydy,

- czwartorzędowe związki amoniowe.

 

 

ANTYSEPTYKA

Jest to stosowanie środków 
bakteriobójczych w miejscu ich 
wysiewu, we wrotach możliwego 
wtargnięcia zakażenia na 
powierzchni ciała – skóra, błony 
śluzowe, zranienia, lub też w polach 
chirurgicznie odsłoniętych lub 
otwartych.

Celem antyseptyki jest 
zapobieganie kolonizacji lub 
zakażenia przez przywrócenie 
jałowości zakażonym przedmiotom 
lub ranom, w wyniku stosowania 
preparatów bakteriobójczych.

 

 

W skład flory przejściowej mogą 
wchodzić wszystkie 
drobnoustroje, z którymi styka 
się ręka, oraz drobnoustroje 
wydzielane z głębi skóry.

Są one łatwo usuwalne już przez 
zwykłe mycie wodą z mydłem 
lub z dodatkiem detergentu.

 

 

Niezwykle ważnym elementem dla 
całości postępowania 
antyseptycznego jest mycie i 
antyseptyka rąk stosowana przez 
personel szpitalny pomiędzy 
pielęgnacją kolejnych chorych.

Pielęgnacja chorych zakażonych 
lub nosicieli szczepów 
wieloopornych na antybiotyki 
wymaga zmiany fartuchów.

 

 

-Zabezpieczanie i usuwanie 
zużytych opatrunków i 
zmienianej bielizny

-Materace i poduszki z materiału 
niewrażliwego na wyjaławianie 
termiczne

-Dokładna dezynfekcja, mycie i 
wyjaławianie narzędzi 
wielokrotnego użycia, sprzętu 
diagnostycznego, elementów 
układu oddechowego 
respiratora, itp.

 

 

Drobnoustroje stanowiące florę 
osiadłą są trudne lub wręcz 
niemożliwe do usunięcia nawet przez 
intensywne mycie i szorowanie także 
z użyciem środka antyseptycznego.

Podczas długotrwałych operacji, 
wskutek pocenia się rąk, 
drobnoustroje pozostałe w skórze 
wydostają się na zewnątrz i 
nagromadzają się w pocie w 
rękawiczkach.

W razie uszkodzenia rękawiczki mogą 
przedostać się do rany i spowodować 
rozwój zakażenia.

 

 

Antyseptyki stosowane do 
odkażania rąk:

- alkohol etylowy,

- alkohol izopropylowy,

- mydła antyseptyczne usuwają 
jedynie florę przejściową.

Antyseptyki tzw. dwufazowe 
zawierające chloroheksydynę, 
alkohol i bromek benzalkoniowy 
(Manusan, Dishand) powodują 
zniszczenie flory przejściowej i 
częściowo flory osiadłej.

 

 

STERYLIZACJA

Są to zabiegi umożliwiające 
uzyskanie bakteriologicznej 
jałowości. Pozwalają one uwolnić 
przedmioty od drobnoustrojów 
chorobotwórczych i/lub ich 
przetrwalników, powodują 
nieodwracalną inaktywację 
wirusów.

 

 

Sterylizacja nie ogranicza się tylko 
do samego zniszczenia 
drobnoustrojów, ale uwzględnia 
poprzedzające i następowe  
postępowanie:

1. Sposób przygotowania materiałów 

(odpowiednia dezynfekcja i 
opakowanie)

2. Prawidłowo prowadzony proces 

sterylizacji (właściwe ułożenie w 
komorze sterylizatora, kontrola 
procesu sterylizacji)

3. Przechowywanie (warunki, które 

wykluczają możliwość wtórnego 
zanieczyszczenia)

 

 

METODY STERYLIZACJI

1. Fizyczno-termiczne:

- parą wodną,
- suchym gorącym powietrzem.

2. Fizyczne, nietermiczne:

- za pomocą promieni jonizujących,
- filtracyjna (w stopniu 
ograniczonym)

3. Chemiczno-fizyczne:

- gazowa tlenkiem etylenu
- formaldehydowa.

 

 

Metody sterylizacji

• autoklawowanie – z para nasyconą 

121°C, 1.5 at
134°C, 2.5 at

• Tlenek etyleny

Material sterylizowany wymaga odgazowania 

przynajmniej przez 12 godzin

• w parach formaldehydu
• Plazma gazowa

 

 

Kontrola sterylizacji

• Wskaźniki fizyczne (manometry, 

termometry, kontrolki świetlne, karty 

kontrolne,  etc.)

• Wskaźniki chemiczne :

- wewnętrzne 

- zewnętrzne

• Testy mikrobiologiczne

 

 

Wymagania dla środków 

dezynfekcyjnych

•

Maksymalna skuteczność przeciw 
mikroorganizmom

•

Maksymalne spektrum działania

•

Wiele aktywnych komponentów

•

Minimalna szkodliwość dla człowieka

•

Minimalna szkodliwość dla materiałów 
odkażanych i powierzchni

•

Minimalna szkodliwość dla środowiska 

 

 

ODPADY MEDYCZNE

 

SKŁAD: odpady ogólnokomunalne, szczątki ludzkie, 

opatrunki, materiały z oddziałów zakaźnych, ciała zwierzą 
doświadczalnych, hodowle z kultur bakteriologicznych, 
środki farmaceutyczne, strzykawki, igły, odpady 
radioizotopowe 

• I GRUPA – odpady nie przedstawiające żadnego zagrożenia 

infekcyjnego i nie wymagające specjalnego traktowania 

• II GRUPA – odpady nieinfekcyjne, traktowane jako 

niebezpieczne wewnątrz szpitala

• III GRUPA – odpady niebezpieczne zarówno wewnątrz jaki 

na zewnątrz szpitala (typowe tylko dla szpitali jak 
materiały zainfekowane, części amputowane, zwierzęta 
doświadczalne itp.

• IV GRUPA – inne odpady niebezpieczne jak baterie, 

termometry i manometry rtęciowe, odpady radioaktywne, 
przestarzałe leki i odczynniki 

 

 

Krwiopochodne zakażenia – 

HBV 

Czynniki etiologiczny HBV (Hepatitis B Virus)
• DNA-wirus
• przeżywa 100ºC
• Wrażliwy na autoklawowanie
Epidemiologia  w Polsce 
• 4 000-6 000 przypadków rocznie
• ca 60% w jednostkach medycznych
• ca 500 000 HBV nosicieli
zakażenia
•  parenteralne – kontakt z krwią lub innymi płynami 
• Minimalna dawka zakaźna=0.00004 ml of HBV-zwieratości 

krwi!!!

 

 

HBV

Diagnostyka

• Specyficzne przeciwciała w osoczu

• Genetyczny test DNA in osoczu

• Próby wątrobowe (AspAT, AlAT, 

bilirubin)

• urobilinogen w moczu

 

 

HBV

Symptomy
• Okres inkubacji 14-180 dni (przeciętnie 3-6 miesięcy)
• Różne formy: od umiarkowanej do  fluminant one (2-3%)
• Zakażenia asymptotyczne  (50-60%)
• Utrata apetytu nudności wymioty
• Symptomy grypopodobne
• zżółknięcie
• Powiększenie wątroby
•  możliwość przejścia w postać chroniczna – marskość 

wątroby

•  trwała odporność po zakażeniu 

Zaraźliwość przed pojawnieniem się symptomów!!!

•  10% długoczasowych nosicieli po zakażeniu

 

 

Krwiopochodne zakażenia – 

HCV

Czynnik etiologiczny

• HCV (Hepatitis C Virus) odkryty w  1989

Epidemiologia (wg WHO)

• 170 millionów osób zakazonych 

• wykrywalność – ca 15%

 

 

HCV

Diagnostyka

• Specyficzne przeciwciała w osoczu

• Genetyczny test RNA in osoczu

• 6 genotypów o różnej wrażliwości  na 

leczenie

• Próby wątrobowe (AspAT, AlAT, bilirubin)

• urobilinogen w moczu

 

 

HCV

Zarażenie – kontakt z krwią

• Przez skórę, śluzówkę

• Niewysterylizowany lub zanieczyszczony sprzęt 

medyczny)

Symptomy

• asymptomatyczny (ca 60%)

• myalgia i arthralgia, osłabienie, nnudności, 

zaburzenia koncentracji, depresja, niepokój

• Utrata apetytu, spadek wagi, brązowy kolor moczy

• Marskość wątroby
leczenie

• Eliminacja wirusa  – interferon, ribavirin

• Ochrona funkcji wątroby

 

 

HIV

• Wirus z rodzaju lentiwirusów, z rodziny 

retrowirusów. Atakuje głównie limfocyty T-

pomocnicze (limfocyty Th). Wiriony mają budowę 

kulistą i otoczone są otoczką lipidową, 

zawierającą liczne białka. 

• Dotychczas poznano 2 typy wirusa:
• HIV-1
• HIV-2
• Epidemiologia
• W Polsce zdiagnozowano ponad 10 tys. zakażeń, a 

szacuje się, że liczba osób żyjących z HIV 

przekracza 30 tys. czyli 0,07% populacji