Obserwowanie dzieci 

kluczem do ich rozwoju

Na podstawie M. Karwowska-

Struczyk, Edukacja w 

przedszkolu, luty, 2001

Podstawowe zagadnienia

• Obserwacja i zwykłe patrzenie na 

dziecko;

• Obserwacja jako metoda badania;
• Obserwacja i badania testowe-różnice;
•  Dlaczego obserwujemy?;
• O czym powinniśmy pamiętać?;
• Co możemy obserwować?
• Techniki obserwacji;
• Jak obserwować? 

Obszary działania 

nauczyciela

• Interakcje z dziećmi
• - poznawanie dzieci (emocje, uczucia, 

logika myślenia; sukcesy/porażki, itd..)

• - organizowanie środowiska uczenia się 

dziecka (środowisko społeczno-

fizyczne, zagospodarowanie czasu, 

tworzenie emocjonalnie sprzyjającej 

atmosfery, konkretne interakcje);

• Poznawanie samego siebie.  

Obszary działania dziecka

• Poznawanie nauczyciela (emocje, 

oczekiwania, sposoby reakcji w różnych 

sytuacjach, nastawienia/dyspozycje, 

dynamikę działania);  

• Poznawanie siebie;

• Yogi Berra:Dużo można zaobserwować –

patrząc.

• Beniamin Franklin: Są trzy rzeczy stawiające 

niezwykle twardy opór. Stal, diament i 

poznanie samego siebie.

• Lao Tzu:…kto zna innych jest uczony. Ten 

kto zna samego siebie, jest oświecony. 

Po co?

• Wzajemne zaufanie;
• Wzajemne zrozumienie;
• Tworzenie warunków dla rozwoju;
• Rozwój dziecka i nauczyciela.

Wzajemny proces

• Różnice 
• Wiedza nt rozwoju dziecka i jego 

uwarunkowań;

• Wiedza nt metod, technik, narzędzi 

poznawania;

• Umiejętność wykorzystania danych w 

procesie interakcji.

Trzy poziomy obserwacji

• Opis tego, 
- co dziecko robi;
- co dziecko czuje;
- Interpretacja.
- ( E.Dowley, 1993) 

Czym jest obserwacja?

• Metoda badania – nie ingerowanie w 

przebieg zdarzenia, zjawiska, rejestrowanie 

naturalnego przebiegu, obiektywizm w 

działaniu nauczyciela, odcięcie się od 

własnych intuicji, uprzedzeń, filtrów, itd.

• Obserwacja to;
- Zdefiniowanie zachowań, jakie chcemy 

obserwować;

- Charakterystyka jakościowa;
- Charakterystyka ilościowa.

Przykład poprawnego i 

niepoprawnego zapisu danych

• Obserwacja I
• Obserwacja II

Obserwacja a badanie 

testowe

• Obserwacja
• Naturalność,
• Holizm
• Zróżnicowanie 

etniczne i kulturowe,

• Dane jakościowe,
• Informacja 

zwrotna/proces 
nt.odpowiedniości 
propozycji 
nauczyciela.

• Badanie testowe
• Sztuczność,
• Wybiórczość/fragment

aryczność

• Brak zróżnicowania 

kulturowego, 

• Dane ilościowe,
• Jednorazowe 

zdarzenie.

Po co  obserwujemy?

• Połączenie wiedzy teoretycznej i 

doświadczenia praktycznego ( co się 

stało, dlaczego?);

• Ocena poziomu rozwoju dziecka, 

umiejętności, sfer,

• Formułowanie bardziej obiektywnych 

oczekiwań,

• Informowanie innych (nauczycieli, 

rodziców).

Co możemy obserwować?

• Wiedza,
• Umiejętności,
• Dyspozycje,
• Emocje,
• Dynamika grupy.

O czym należy pamiętać?

• 1. Określenie celu i przedmiotu 

obserwacji:

 

• Co chcę wiedzieć?

• Kogo, co obserwować?

• Jakie zachowanie, jakie aspekty?

• Jaki jest cel obserwacji?

• 2. Refleksja nad posiadaną wiedzą:

• Co muszę widzieć? Jak zdefiniuję 

podstawowe pojęcia?

• Jaką technikę wybiorę?

• Jakie dane uzyskam?

O czym należy pamiętać?

• Jak zapiszę dane z obserwacji?
• Jak szczegółowe one będą?
• Jaki system obserwacji zastosuję, jak 

często?

• Jak będę analizować dane –

jakościowo, ilościowo?

• Co z nich wynika dla przyszłości?

O czym należy pamiętać?

• 3. Decyzja nt zastosowanych 

narzędzi:

• Co potrzebuję?
• Jakie narzędzia?

• 4. Czas i miejsce:

• Gdzie i kiedy?
• Ograniczenia? 

Techniki obserwacji

• 1. Obserwacja fotograficzna;
• 2. Dzienniczki obserwacji;
• 3.Obserwacja anegdotyczna;
• 4. Technika próbek czasowych;
• 5. Technika próbek zdarzeń;
• 6. Obserwacja sytuacyjna;
• 7. Listy sprawdzające (checklist);
• 8. Skale ocen.

Warunki prawidłowej 

obserwacji

• Brak ingerencji w sytuacje;
• Dogodne miejsce;
• Unikanie  interakcji z 

obserwowanym;

• Wcześniejszy kontakt;
• Zmiany miejsca;
• Czas trwania.