Immunoprofilaktyka chorób
zakaźnych psów i kotów
Immunoprofilaktyka chorób
zakaźnych psów i kotów
Nosówka psów
Wirus nosówki psów (CDV) jest ściśle
spokrewniony z:
• wirusem odry (MV)
• pomoru bydła (RPV)
• pomoru małych przeżuwaczy (PPRV)
• nosówki fok (PDV) i delfinów
Rodzina Paramyxoviridae
Wirus składa się z sześciu białek strukturalnych:
• nukleoproteiny (N)
• enzymów (P i L) w nukleotydzie
• wewnętrznego białka membranowego (M)
• białek H i F znajdujących się na zewnątrz
lipoproteinowej otoczki
Pomimo stwierdzenia niewielkich różnic
antygenowych pomiędzy poszczególnymi
szczepami wirusa nosówki uważa się, że
istnieje tylko jeden jego serotyp. Stwierdza
się jednak znaczne różnice w patogenności
poszczególnych izolatów wirusa.
Na zakażenie wirusem nosówki są wrażliwe
psy w każdym wieku. Najbardziej podatne na
zakażenie są szczenięta w czasie, gdy
dochodzie u nich do zaniku przeciwciał
matczynych. Psy, u których choroba przebiega
w ostrej postaci wydalają wirus wraz ze
wszystkimi wydzielinami ustrojowymi, bez
względu na to, czy widoczne są u nich objawy
choroby, czy też nie. Do zakażenia dochodzi
najczęściej drogą aerogenną. Chore psy
wydalają wirus z organizmu około 7-go dnia
po zakażeniu. Poza organizmem wirus ulega
szybkiej inaktywacji.
Psy, które przechorowały nosówkę są odporne na
reinfekcję przez całe życie. Nie są one trwale
zakażone i nie sieją wirusa. Zdarzają się jednak
wyjątki. Psy z tzw. „zapaleniem mózgu starych
psów” mogą być nosicielami wirusa przez długi
okres czasu.
Istnieje możliwość przeniesienia zakażenia przez
łożysko. Dowodem na to jest stwierdzenie nosówki
u szczeniąt pochodzących od zdrowych suk,
utrzymywanych w warunkach sterylnych, bez
możliwości poporodowej ekspozycji na zakażenie.
Profilaktyka i zwalczanie
Szczepienie psów jest obecnie jedyną skuteczną
metodą zapobiegania zakażeniom.
Niektóre czynniki wpływające na skuteczność szczepień:
• zjadliwy parwowirus powoduje immunosupresję u psów, w
wyniku czego zakażenie wirusem nosówki może przebiegać
ostrzej,
• przypuszczenia dotyczące immunosupresyjnego wpływu
atenuowanego parwowirusa szczepionkowego nie zostały
jeszcze potwierdzone,
• szczepionkowy adenowirus psów typu 1 może zwiększyć
zjadliwość wirusa nosówki
Szczepionki zawierające wirus atenuowany
Obecnie dostępne szczepionki
zawierające wirus
atenuowany powstały w wyniku jego adaptacji do
komórek ptasich lub do hodowli komórek psów.
Indukują one odporność utrzymującą się przez rok, a u
niektórych psów nawet przez kilka lat, chroniąc w
100% zwierzęta wrażliwe przed zachorowaniem.
Wada
– zawarte w nich wirusy zaadaptowane do
hodowli komórek psa sporadycznie mogą powodować
wystąpienie poszczepiennego zapalenia mózgu.
Są one również zjadliwe dla lisów polarnych.
Szczepionki zawierające wirus atenuowany
Szczepy wirusa adaptowane do komórek ptasich są
bezpieczniejsze dla psów i niepatogenne dla lisów
polarnych, ale odpowiedź poszczepienna może pojawić się
dopiero 2 do 3 dni później niż po zaszczepieniu zwierząt
szczepionką zawierającą wirus adaptowany do komórek
psa.
Nie wszystkie wrażliwe psy ulegają uodpornieniu
szczepami wirusa adaptowanymi do komórek ptasich.
Po zastosowaniu niektórych szczepionek atenuowanych
może dojść do padnięć niektórych gatunków zwierząt dziko
żyjących lub zwierząt będących w ogrodach zoologicznych
(np. Rude pandy lub czarnostope fretki).
Szczepionki zawierające wirus inaktywowany
Nie są w stanie skutecznie ograniczyć zachorowań
psów
Skuteczność ich można poprawić poprzez zastosowanie
dobrych adiuwantów.
W ciągu ostatnich 20 lat szczepionki inaktywowane
stosuje się jedynie w ogrodach zoologicznych i
ośrodkach zajmujących się badaniem zwierząt dziko
żyjących.
Szczepienie wirusem heterotypowym
Szczepienie wirusem heterotypowym (wirusem odry) stanowi
najlepszą
drogę
ominięcia
neutralizacji
wirusa
szczepionkowego przez przeciwciała matczyne.
Tak, jak w przypadku szczepionek inaktywowanych, wirus odry
indukuje ograniczoną odporność, która zabezpiecza psy przed
wystąpieniem choroby, ale nie chroni przed zakażeniem
wirusem.
Podawanie atenuowanego wirusa odry z atenuowanym
wirusem nosówki jest nadal powszechnie wykonywane u 6 – 10
tygodniowych szczeniąt. Jest to korzystne ze względu na
możliwość zabezpieczenia szczeniąt przed chorobą w
przypadku braku swoistych przeciwciał i stanowi częściową
ochronę w przypadku obecności przeciwciał matczynych.
Miano przeciwciał poszczepiennych skierowanych przeciwko
wirusowi odry jest niższe od poziomu, który mógłby
interferować z wirusem CDV zawartym w szczepionce podanej
szczeniętom 6 – 10 tygodniowym.
Szczepienie wirusem heterotypowym
Pojawiła się obawa, że atenuowany wirus odry może
być wydalany przez szczepione psy i ulegać mutacji, w
efekcie której powstanie wirus zakaźny dla ludzi.
Ta obawa jest jednak nieuzasadniona, ponieważ wirus
odry namnaża się u psów tylko w bardzo ograniczonym
stopniu i tylko w tkankach limfatycznych.
Psy szczepione żywym, atenuowanym wirusem odry,
podobnie jak szczepione atenuowanym wirusem
nosówki, nie sieją wirusa szczepionkowego.
Szczepionki rekombinowane
Geny kodujące proteinę H i F wirusa nosówki używa się jako
wstawek do genomu obcego wirusa. W tym celu
wykorzystuje się wirusy wakcinii, ospy ptaków, adeno- lub
bakulowirusy.
Przeciwciała skierowane przeciwko tym antygenom
zabezpieczają psy przed chorobą.
Na rynku jest szczepionka rekombinowana zawierająca
wirus ospy kanarków z wbudowanymi w jego genom
wstawkami kodującymi proteiny H i F wirusa nosówki.
Tego typu szczepionka jest bezpieczna, ale nie będzie w
stanie dorównać skutecznością oraz czasem utrzymywania
się odporności, jaki uzyskuje się po zastosowaniu
szczepionek atenuowanych.
Zanim zostanie potwierdzona jej skuteczność, wydaje się
przedwczesnym zalecanie szczepionki rekombinownej dla
psów przebywających na terenach gdzie występuje nosówka.
Przeciwciała matczyne
• Obecne u szczeniąt przeciwciała matczyne interferują z
wirusem zawartym w szczepionce, co decyduje o czasie
przeprowadzenia pierwszego szczepienia.
• Ilość przeciwciał, które zostaną przekazane szczenięciu
przez łożysko mieści się w granicach 3 – 20% wartości
poziomu przeciwciał stwierdzanych we krwi suki.
• Największa ich część (około 80%) znajduje się w siarze.
• Są one dobrze wchłaniane w przewodzie pokarmowym
szczenięcia, szczególnie w pierwszym dniu życia.
• Okres półtrwania przeciwciał matczynych wynosi 8,4
dnia.
Program szczepień
• Program szczepień przeciwko nosówce powinien uwzględniać
zastosowanie żywej, skojarzonej szczepionki MV – CDV (wirus odry –
wirus nosówki) w 6 – 8 tygodniu życia.
• Kolejne, dwukrotne szczepienia przeciwko nosówce należy wykonać
w odstępach 3 – 4 tygodniowych.
• Zaleca
się
przeprowadzenie
corocznych
szczepień
przypominających, gdyż u niektórych psów po tym okresie może
dojść do zaniku przeciwciał.
• Wykonywanie szczepień w odstępach dwu, trzyletnich jest
prawdopodobnie
wystarczające
dla
większości
psów
(Aby
potwierdzić utrzymywanie się odporności, należy określić poziom
przeciwciał neutralizujących).
• Szczenięta, które nie otrzymały siary, nie należy szczepić żywą
szczepionką zawierającą CDV przed ukończeniem przez nie 4
tygodnia życia. U szczeniąt, nie posiadających przeciwciał
matczynych może powodować ona padnięcia, podobnie jak u
niektórych zwierząt dzikich lub przebywających w ogrodach
zoologicznych.
Bierna immunizacja
• Bierna
immunizacja
podnosi
poziom
przeciwciał
matczynych, które interferują z wirusem zawartym w
szczepionce, dlatego zaprzestano jej stosowania.
• Przeprowadza się ją tylko w wyjątkowych sytuacjach np.: u
szczeniąt, które nie otrzymały siary lub u wrażliwych psów
eksponowanych wcześniej na zakażenie wirusem nosówki.
Parwowiroza psów
• Odporność na zakażenie parwowirusem jest zależna
głównie od przeciwciał.
• Miano przeciwciał 1:80, oznaczone w odczynie
zahamowania hemaglutynacji, chroni szczenięta przed
zakażeniem; jakkolwiek niższe ich poziomy hamują
kliniczny przebieg choroby.
• Używane w laboratoriach testy serologiczne nie są
wystandaryzowane, stąd porównanie miana przeciwciał
oznaczonego w różnych laboratoriach, nie jest w pełni
możliwe.
Szczepionki inaktywowane
• Szczepionki zabite zapewniają ochronę przed zakażeniem
jedynie na okres kilku tygodni, jakkolwiek mogą chronić
psy przed zachorowaniem przez okres 9 – 10 miesięcy.
• Jeśli w tym czasie psy ulegną zakażeniu, będą siały wirus
przez ~1 tydzień.
• Po
upływie
roku
wskazana
jest
rewakcynacja
inaktywowaną szczepionką CPV (należy się spodziewać,
że
szczepionki
podjednostkowe
i
niewektorowe
szczepionki
rekombinowane
wytworzą
podobną
odporność).
Szczepionki inaktywowane
• Po zastosowaniu szczepionek zabitych nie należy
podawać preparatów zawierających atenuowany wirus,
ponieważ przeciwciała przeciwciała wytworzone na
skutek początkowego szczepienia neutralizują wirus
żywy.
• Szczepionka zabita podana po szczepionce atenuowanej
może zostać zniszczona, o ile szczepionka atenuowana
wytworzyła odporność u szczeniąt.
Szczepionki inaktywowane
• Nie wiadomo czy wszystkie szczepionki zabite działają w
podobny sposób, ponieważ dawki wirusów w nich zawarte
nie są wystandaryzowane, a poziom odporności humoralnej
jest związany z ilością podanego antygenu wirusowego.
• Ponieważ szczepionki inaktywowane nie przerywają
transmisji zjadliwego wirusa, z wyjątkiem okresu 2 – 3
miesięcy po szczepieniu, nie są one zalecane w przypadku
dużego zagęszczenia zwierząt np. hodowle, sklepy ze
zwierzętami, schroniska dla zwierząt lub przy narażeniu
zwierząt na kontakt z wirusem np. na wystawach.
Szczepionki atenuowane
• Skuteczność
szczepionek
atenuowanych
przeciwko
chorobie parwowirusowej jest bardzo wysoka przy ich
podaniu szczeniętom seronegatywnym lub u psów z bardzo
niskim mianem przeciwciał.
• Szczepionki te zwykle wywołują gwałtowną i trwałą
odporność, utrzymującą się przez kilka lat po zastosowaniu
„dobrej szczepionki”.
• Miano przeciwciał 1 : 320, określone testem
zahamowania hemaglutynacji utrzymywało się 6 lat u psów
szczepionych szczepem „Cornell LP”.
• Badania
przeprowadzone
nad
szczepionkami
komercyjnymi wskazują, że u wielu psów szczepionych,
miano przeciwciał w czasie 2,5 lat obniżyło się do
poziomów niemal niewykrywalnych (1:10 – 1:40).
Tak jak w przypadku szczepionki przeciwko
nosówce, podstawową przyczyną niepowodzeń
immunizacji szczeniąt przeciwko chorobie
parwowirusowej, jest interferencja z
przeciwciałami matczynymi.
Komercyjne szczepionki atenuowane różnią się
zdolnościami do przełamania niskiego poziomu
przeciwciał matczynych, lecz żadna szczepionka
nie uodpornia szczeniąt w okresie, kiedy posiadają
one wyższe poziomy przeciwciał (1:80),
chroniące przed zakażeniem wirusem zjadliwym.
Dobór optymalnego harmonogramu szczepień
szczenięcia:
• Nie ma jednego uniwersalnego kalendarza szczepień
pasującego do wszystkich sytuacji i lekarz musi uwzględnić
wiele czynników rzutujących na skuteczność uodpornienia.
• Najistotniejszy jest wiek. Szczenię podczas pierwszego
szczepienia nie może być zbyt młode, gdyż odporność
bierna uniemożliwia uodpornienie. Nie można też
niepotrzebnie opóżniać szczepienia, by zwierzę nie
zachorowało zanim je uodpornimy.
Luka immunologiczna – czas (2 – 5 tygodni), w
którym szczenięta stają się wrażliwe na
zakażenie
wirusem
zjadliwym,
ale
nie
odpowiadają na szczepienie.
Odporność bierna przeciw parwowirozie trwa około 6 –
13 tygodni, ale istnieją tu duże różnice nawet wśród
rodzeństwa jednego miotu. Trzeba się liczyć z tym, że w
wieku 4 tygodni pojedyncze zwierzęta są wrażliwe na
chorobę, w wieku 6 tygodni już 50 – 60%, a wieku 8
tygodni – prawie wszystkie.
Dla uzyskania najlepszej odporności, przy minimalnym
koszcie i ryzyku należy polecić następujące generalne
zalecenia:
1.
Zaleca się stosowanie szczepionek atenuowanych,
zawierających żywy wirus z uwagi na ich bezpieczeństwo,
skuteczność, a także możliwość przerwania transmisji
wirusa.
2.
Należy
podkreślić
rolę
warunków
higienicznych
środowiska, w którym przebywają szczenięta w wieku
poniżej
3
miesięcy.
Przeprowadzanie
szczepień
profilaktycznych przy braku higieny środowiska nie jest
skuteczną metodą zwalczania zakażeń parwowirusowych.
3.
Nie uodporniać wcześniej niż w wieku 6 tygodni.
4.
Do pierwszego szczepienia używać preparatów o dużej
koncentracji wirusa (typ puppy, first dose czy forte), które
dają 90% szansę na uodpornienie szczeniąt o poziomie
przeciwciał
1:80,
co
eliminuje
problem
luki
immunologicznej.
Dla uzyskania najlepszej odporności, przy minimalnym
koszcie i ryzyku należy polecić następujące generalne
zalecenia:
5.
Odporność powstaje 14 dni po szczepieniu. W tym czasie
zwierzę należy izolować od innych szczeniąt (również
zdrowych) i przedmiotów, które mogłyby przenosić wirusa
(buty).
6.
Ostatnie szczepienie nie może być wcześnie niż 12
tygodnia.
7.
Większość szczepionek wykazuje właściwości immunogenne
w przypadku szczepień szczeniąt seronegatywnych,
natomiast szczepionki różnią się pod względem właściwości
właściwości uodparniających w przypadku ich zastosowania
u szczeniąt z niskimi poziomami przeciwciał matczynych.
8.
Rasy psów: Rottweiler i Doberman Pincher są niezwykle
wrażliwe na zakażenie parwowirusem, które ma ciężki
przebieg, ale psy te wytwarzają przeciwciała poszczepienne
w sposób analogiczny do innych ras.
Dla uzyskania najlepszej odporności, przy minimalnym
koszcie i ryzyku należy polecić następujące generalne
zalecenia:
9.
Czas utrzymywania się odporności nie został określony dla
większości komercyjnych szczepionek parwowirusowych,
ale w niektórych przypadkach wykazano utrzymywanie się
przeciwciał poszczepiennych przez co najmniej 6 lat.
10. Racjonalnym wydaje się zalecenie rewakcynacji w
odstępach 3 lat, po wykonaniu programu szczepień
szczeniąt oraz ich doszczepieniu w wieku 1 roku.
11. Szczepionki parwowirusowe są wyjątkowo bezpieczne. Psy,
u
których
występują
objawy
kliniczne
choroby
parwowirusowej w czasie 5 dni po wykonaniu szczepienia
musiały
być
zakażone
wirusem
zjadliwym
przed
wykonaniem szczepień lub w czasie immunizacji. Ten
problem często występuje w schroniskach dla psów,
klinikach weterynaryjnych, gdzie wirus jest obecny w
środowisku.
CAV-1 (Infectious canine hepatitis, choroba Rubartha)
CAV-2 (zakaźne zapalenie oskrzeli i tchawicy)
• Sporadyczne zachorowania psów nieszczepionych lub w
hodowlach i schroniskach o złych warunkach zoohigienicznych
i niedostatecznej opiece weterynaryjnej.
• Szczenięta szczepi się heterologiczną szczepionką zawierającą
atenuowany wirus CAV-2 dwukrotnie, w odstępie 2 – 3
tygodni, z rewakcynacją po ukończeniu przez nie roku.
• Tak jak w przypadku innych szczepionek, przeciwciała
matczyne interferują z wirusem szczepionkowym. Ten problem
może zostać rozwiązany poprzez wprowadzenie szczepień
donosowych, ponieważ namnażanie wirusa w górnych drogach
oddechowych nie jest blokowany przez przeciwciała matczyne.
• Z drugiej jednak strony, zakażenia wywołane przez CAV-2 są
dzisiaj rzadkie, a parenteralne podanie szczepionki okazuje się
również skuteczne. Obecność wirusa CAV-2 w szczepionkach
skojarzonych nie wywołuje u szczepionych psów objawów
ubocznych.
Zakaźne zapalenie oskrzeli i tchawicy (kaszel psiarniany)
• Na rynku dostępne są szczepionki zawierające atenuowany wirus
parainfluenzy oraz Bordetella bronchseptica.
• Szczepionka może być podawana donosowo lub parenteralnie.
• Obydwie drogi podania szczepionki zapewniają psom ochronę
przed wystąpieniem choroby, ale tylko droga donosowa chroni
przed infekcją, co najprawdopodobniej jest związane z
rozwinięciem miejscowej odporności błon śluzowych (przeciwciała
klasy IgA).
• Psy uprzednio nie szczepione powinny otrzymać szczepionkę
zawierającą
CPIV
oraz
B.
bronchseptica
lub
tylko
B.
bronchseptica , na co najmniej 5 dni przed ich wprowadzeniem do
hodowli, w której występuje ryzyko wystąpienia infekcji górnych
dróg oddechowych.
• W przypadku szczególnego zagrożenia, szczenięta mogą być
szczepione donosowo w wieku 2 tygodni, z coroczną rewakcynacją.
Zakaźne zapalenie oskrzeli i tchawicy (kaszel psiarniany)
• W przypadku zaszczepienia szczeniąt szczepionką zabitą, należy
je poddać rewakcynacji po osiągnięciu przez nie wieku ok. 4
miesięcy.
• Niepożądane reakcje poszczepienne występują rzadko i są z
reguły łagodne – miejscowe zaczerwienienie po parenteralnym
podaniu szczepionki oraz lekki kaszel i wyciek z nosa mogący
pojawić się po 2 – 5 dni po donosowym podaniu preparatu.
• Odporność poszczepienna utrzymuje się przez co najmniej 1 rok,
ale brak jest szczegółowych danych na ten temat. W związku z
tym zalecana jest coroczna rewakcynacja psów
Koronawiroza
• W zapobieganiu tej choroby stosuje się bezpieczne
szczepionki zawierające inaktywowany wirus, co
wymaga dwukrotnej immunizacji w początkowym
okresie, a potem corocznego doszczepiania.
Leptospiroza
• Szczepienia nie chronią przed siewstwem, ani
zakażeniami innymi serotypami niż szczepionkowe.
• Odporność poszczepienna trwa około 3 – 6 miesięcy.
Wścieklizna
Zgodnie z obowiązującą ustawą psy podlegają
obowiązkowi szczepienia profilaktycznego w terminie 2
miesięcy od dnia ukończenia dwóch miesięcy lub w
terminie określonym przez lekarza weterynarii podczas
poprzedniego szczepienia.
Testy diagnostyczne stosowane w chorobach
wirusowych kotów
Testy te stały się możliwe do wykonania
dzięki
wykorzystaniu
nowych,
wysoce
oczyszczonych materiałów biologicznych jak:
–
przeciwciała monoklonalne,
–
rekombinowane proteiny wirusowe.
W wyborze sposobu opracowania testu, producent musi wziąć
pod uwagę kilka czynników:
1.
Pierwszy i najważniejszym, to biologia zakażenia danym
wirusem. W zakażeniu wirusem białaczki (FeLV) antygen
wirusowy, a nie swoiste przeciwciała są obecne we krwi
zakażonych kotów. W związku z tym, testy w kierunku
białaczki kotów wykrywają antygen wirusowy. Natomiast u
kotów zakażonych wirusem niedoboru immunologicznego we
krwi stwierdzić można obecność zarówno wirusa, jak i
przeciwciał. Jednakże wykazanie obecności wirusa jest
procesem skomplikowanym i pracochłonnym, zatem szybkie
testy są przeznaczone do wykrywania przeciwciał swoistych
dla FIV.
W wyborze sposobu opracowania testu, producent
musi wziąć pod uwagę kilka czynników:
2.
Zadawalająca czułość i swoistość testu. Czułość jest
wykładnikiem liczby uzyskanych wyników fałszywie ujemnych w
danym teście i może być poprawiona poprzez dobór
odpowiedniej koncentracji zastosowanych odczynników. Na
swoistość testu wskazuje ilość wyników fałszywie dodatnich i
może ona zależeć od jakości odczynników. Uzyskiwane dodatnie
i ujemne wyniki testu zależą od wyżej przedstawionych wartości
oraz od stopnia istniejącego zakażenia w badanej populacji.
3.
Cena testu
Białaczka kotów, FeLV – felineleukemia wirus
Wszystkie szczepionki przeciwko białaczce kotów
indukują wytwarzanie przeciwciał neutralizujących,
skierowanych przeciwko białku otoczkowemu gp70. Są
preparatami zawierającymi zabite, pełne cząsteczki
wirusowe lub izolowane białka strukturalne wirionu.
Mogą także zawierać tylko jedno białko odpowiedzialne
za
indukcję
przeciwciał
neutralizujących,
np.
szczepionka rakombinowana p45.
Białaczka kotów, FeLV – felineleukemia wirus
Żadna ze szczepionek nie gwarantuje 100% ochrony przed
zakażeniem FeLV. Szczepionki pełnowirionowe z zabitymi
zarazkami mogą nawet paradoksalnie zwiększać podatność
immunizowanych kotów na zakażenie, co związane jest
przypuszczalnie
z
immunosupresyjną
aktywnością
wirusowego
białka
p15E.
Stosowanie
szczepionek
zawierających żywe zarazki limitowane jest możliwością
rewersji wirusa szczepionkowego do formy zjadliwej,
zwłaszcza u młodych kociąt.
Pomimo tych ograniczeń, szczepienia przeciwko białaczce są
zalecane. Dotyczy to zwłaszcza kotów utrzymywanych w
domu, ale mających możliwość częstych kontaktów z
osobnikami zakażonymi.
Białaczka kotów, FeLV – felineleukemia wirus
Szczepienie nie wpływa na wyniki rutynowo stosownych
testów diagnostycznych z użyciem krwi, w których
identyfikuje się białko rdzenia wirusowego p27 !!!.
Szczepieniu powinno się poddawać wyłącznie osobniki
zdrowe, wolne od wirusa białaczki.
Młode kocięta szczepi się zazwyczaj dwukrotnie w wieku
9 i 12 tyg. Dawkę przypominającą powinno się podawać
w odstępach rocznych.
Białaczka kotów, FeLV – felineleukemia wirus
Koty, które trzymane są w domu, nie wychodzą na
zewnątrz bez kontroli ze strony właściciela, nie
uczestniczą w wystawach, pokazach itp. nie muszą być
szczepione. Jeśli kiedyś okaże się, że taki kot będzie miał
w najbliższej przyszłości kontakt z innymi kotami, należy
go zaszczepić dwukrotnie w odstępie 3-4 tygodni, przy
czym drugie szczepienie musi mieć miejsce na min. 3
tygodnie przed ewentualnym kontaktem z innym kotem.
Białaczka kotów, FeLV – felineleukemia wirus
Szczepionki przeciwko białaczce mają niestety swoją wadę.
Zdarza się, niezmiernie rzadko, że mogą one spowodować
powstanie w miejscu szczepienia bardzo złośliwego
nowotworu (tzw. mięsaka). Te guzy nie poddają się niestety
leczeniu, nawet po ich chirurgicznym usunięciu, bardzo
szybko dochodzi do wznowy i przerzutów. Dlatego poleca się
wykonanie szczepienia (iniekcji) podskórnie jak najniżej w
lewą tylną kończynę – dzięki temu w przypadku pojawienia
się nowotworu istnieje szansa, że dzięki amputacji całej
kończyny, uda się uratować życie kota.
Testy w kierunku białaczki i ich interpretacja
Test powinno się wykonywać w następujących sytuacjach:
1.
W przypadku adopcji kota, niezależnie od tego, w
jakim jest wieku. Jeżeli w domu są już inne koty, test
należy wykonać przed przyniesieniem nowego kota
do domu. Trzeba podkreślić, że nie wolno zaniechać
badania pod wpływem np. ustnego zapewnienia
hodowcy, że koty w hodowli są zdrowe. Nawet
negatywne wyniki testu ELISA wszystkich kotów
znajdujących się w hodowli nie oznaczają wcale, że
sprzedawane kocię jest wolne od wirusa.
Testy w kierunku białaczki i ich interpretacja
Test powinno się wykonywać w następujących sytuacjach:
2.
Jeżeli istnieje podejrzenie, że kot miał kontakt z
innymi zarażonymi kotami np. po ucieczce z domu, w
czasie wakacji na wsi itp. Test jest niezbędny także
wtedy, kiedy kot miał kontakt z kotem domowym, ale
niebadanym wcześniej w tym kierunku, nawet jeśli
był on zaszczepiony przeciwko białaczce.
Testy w kierunku białaczki i ich interpretacja
Test powinno się wykonywać w następujących sytuacjach:
3.
W przypadku pojawienia się objawów wskazujących
na białaczkę, nawet jeśli wcześniej testy były ujemne.
4.
Jeśli nie był nigdy wcześniej wykonany. Dzięki temu
uzyskamy prawie 100% pewność, że kot nie jest
nosicielem wirusa.
Fakt, że wcześniej kot był zaszczepiony przeciwko
białaczce nie jest powodem do odstąpienia od testu w
żadnej z powyższych sytuacji, ponieważ nie daje nam
gwarancji, że kot nie był zakażony jeszcze przed
szczepieniem.
Wcześniejsze podanie szczepionki nie wpływa w
żaden sposób na wyniki testu.
Testy w kierunku białaczki i ich interpretacja
Interpretacja wyników testu ELISA jest stosunkowo
trudna. Zdarzają się niestety zarówno wyniki
fałszywie dodatnie jak i fałszywie ujemne, choć te
ostatnie bardzo rzadko. Dlatego bardzo często
istnieje konieczność wykonania testu ponownie –
zwykle po około 60 dniach.
Testy w kierunku białaczki i ich interpretacja
Wynik dodatni – FeLV (+)
1.
U
zupełnie
zdrowego
kota
bez
objawów
jakichkolwiek chorób. Taki wynik oznacza, że test
musi być koniecznie powtórzony! Jeżeli drugie
badanie da również wynik dodatni, można uznać, że
najprawdopodobniej kot jest zarażony wirusem
FeLV i powinien być ściśle odizolowany od innych
kotów. Jednak nigdy nie może to być podstawą do
podjęcia decyzji o eutanazji – koty zakażone
białaczką mogą żyć przez wiele lat w świetnym
zdrowiu, bez żadnych objawów choroby.
Jeśli wynik drugiego badania jest ujemny, należy
powtarzać test co 60 dni aż do uzyskania
dwukrotnie tych samych wyników.
Testy w kierunku białaczki i ich interpretacja
Wynik dodatni – FeLV (+)
2.
U kota z objawami wskazującymi na białaczkę.
Wskazuje na duże prawdopodobieństwo, że kot jest
zarażony wirusem białaczki. Dla pewności można
badanie powtórzyć po 60-90 dniach.
Testy w kierunku białaczki i ich interpretacja
Wynik ujemny – FeLV (-)
1.
U
zupełnie
zdrowego
kota,
bez
objawów
jakichkolwiek chorób.
Daje nam prawie 100% gwarancję, że kot jest
zdrowy i nie jest nosicielem wirusa.
2.
U kota z objawami wskazującymi na białaczkę
kotów.
Taki wynik oznacza, że białaczka jest raczej
wykluczona i można podejrzewać inne schorzenia
np. zespół nabytego niedoboru immunologicznego
kotów czy zakaźne zapalenie otrzewnej kotów
Ogólne zalecenia dla kotów FeLV:
1.
Unikanie stresu
2.
Domowa opieka weterynaryjna
3.
Odpowiednia dieta
4.
Ochrona przed pchłami
5.
Kontrole weterynaryjne
Zapalenie górnych dróg oddechowych
kotów
(katar koci)
Choroba występuje u kotów w każdym wieku,
najcięższy przebieg obserwuje się u zwierząt
bardzo młodych, tych w podeszłym wieku oraz
u kotów z silnie osłabioną odpornością, np. na
skutek zakażenia wirusem białaczki czy
kociego niedoboru immunologicznego.
Zapalenie górnych dróg oddechowych
kotów
(katar koci)
• herpeswirus typ 1 (FHV – 1)
• caliciwirus (FCV)
• bakterie z rodzaju Chlamydia, Mycoplasma,
Pasteurella, Bordetella
Większość przypadków kataru kociego jest skutkiem
zakażenia herpeswirusem lub caliciwirusem, do których
potem dołączają się bakterie. Zdarzają się także infekcje
mieszane, wywołane przez oba wirusy oraz zapalenia
wyłącznie bakteryjne.
Zapalenie górnych dróg oddechowych kotów
(katar koci)
Nie ma możliwości zabezpieczenia zwierzęcia
przed zachorowaniem na katar koci. Dzięki
szczepieniom minimalizuje się ryzyko rozwoju
choroby, choć nie likwidujemy go całkowicie.
Ograniczenie możliwości kontaktu kotów z
zarazkami powodującymi chorobę pozwala na
zredukowanie szans na zakażenie.
Zapalenie górnych dróg oddechowych kotów
(katar koci)
Obecnie w Polsce dostępne są jedynie
szczepionki iniekcyjne. Zaleca się dwukrotne
szczepienie w odstępie 2 –3 tygodni. Młode
koty szczepi się najczęściej w 8 i 12 tygodniu
życia, następnie po roku i potem co 3 lata.
W przypadku dużych hodowli i schronisk
stosuje się specjalne programy szczepień,
opracowane dla danej grupy kotów.
Koty zdrowe, nie ma nosicielstwa / kocięta nie
chorują
1–sze szczepienie – 8 tygodni (szczepionka żywa lub zabita)
2–gie szczepienie – 12 –14 tyg. (szczepionka inaktywowana)
Jeżeli kociak zostaje w hodowli lub jest sprzedany do
hodowli – należy go doszczepić za miesiąc
Potem szczepienie (jeżeli kociak jest w hodowli) za pół rok
Nabywca szczepi potem co rok
Hodowca szczepi potem co pół roku do 2-ch lat. Potem co
roku.
Hodowle zarażone i zagrożone
Kotki – szczepić w okresie względnie dobrej kondycji tylko
szczepionką zabitą. Doszczepiać za miesiąc. Potem co
pół roku (dalej inaktywowaną aż kotka wyzdrowieje –
żadnych wycieków ze spojówek). Następnie do 2-ch lat
szczepić szczepionką raz żywą raz zabitą. Potem co rok.
Uzyskanie zdrowego miotu świadczyć będzie o
uwolnieniu z nosicielstwa kotki.
Kocięta od chorych matek szczepić wg ogólnego schematu
po wyzdrowieniu.
Hodowle zapowietrzone
1–sze szczepienie – 8 – 12 tygodni lub później(szczepionka
żywa)
2–gie szczepienie 12 –14 tyg. (szczepionka inaktywowana)
Doszczepiać za miesiąc trzeci raz.
do hodowli kociąt chorych nie zostawiać.
Kotkę podejrzaną o nosicielstwo można szczepić w ciąży –
tylko szczepionka zabita – na 3 tygodnie przed porodem.
Podstawowe zasady postępowania w przypadku
hodowli kotów:
• przyjmowanie do krycia kotów zaszczepionych na katar koci
(minimum 4 tyg. wcześniej),
• izolacja ciężarnych i karmiących kotek od reszty hodowli,
• oddzielenie pomieszczenia dla młodych kotów, bez możliwości
kontaktu z dorosłymi, aż do chwili, kiedy od drugiego
szczepienia w wieku 12 tygodni upłynął minimum tydzień,
• częsta dezynfekcja misek, klatek, posłań, kuwet, zabawek,
• niedopuszczenie do nadmiernego zagęszczenia kotów,
• zapewnienie kotom odpowiedniej temperatury, wilgotności
powietrza i wentylacji w pomieszczeniach,
• ścisła izolacja kotów z objawami kataru kociego, stosowanie
dla nich oddzielnych kuwet, misek itp., z którymi nie mogą
mieć styczności inne, zdrowe koty.
Zakażenia koronawirusowe kotów
• Infekcje bezobjawowe
• Zapalenie jelit – FECV
• Zapalenie otrzewnej kotów – FIP
Duże prawdopodobieństwo występowania
mutacji w obrębie genomu koronawirusów,
prowadzących do zwiększenia zjadliwości tych
zarazków oznacza, że nawet pojedyncze koty
utrzymywane w ścisłej izolacji, ale będące
nosicielami koronawirusów jelitowych mogą
zachorować na FIP.
Zapalenie otrzewnej kotów – FIP
(zmutowane szczepy koronawirusów
kotóW)
Idealna szczepionka przeciwko FIP dla kotów
powinna zawierać niezjadliwy wirus o
zachowanej inwazyjności, indukujący odporność
krzyżową w stosunku do wszystkich znanych
szczepów oraz utrzymujący się w organizmie na
tyle długo, aby stymulować skuteczną
odporność typu komórkowego. Ważna jest także
droga podania antygenu szczepionkowego,
ponieważ niektóre szczepy FIPV indukują
odporność ochronną po podaniu donosowym,
natomiast nie są skuteczne po podaniu
podskórnym.
Zapalenie otrzewnej kotów – FIP
Szczepionka zawierające żywy atenuowany
szczep, zdolny do replikacji tylko w
temperaturze 31ºC.
Szczepionka zalecana jest do dwukrotnego
stosowania w odstępie 3 tygodni, z coroczną
rewakcynacją.
Według wskazań producenta szczepionki nie
powinno się stosować u kotów w wieku 16
tygodni z uwagi na brak skutecznej immunizacji
– zanim koty osiągną ten wiek przeszło połowa
z nich, zwłaszcza w rejonach endemicznych,
jest już zakażona koronawirusem.
Zapalenie otrzewnej kotów – FIP
Wyniki ostatnich badań dowodzą, że niektóre koty po
szczepieniu są bardziej wrażliwe na działanie wirusa
FIP niż przed podaniem szczepionki. Dlatego aktualnie
nie jest zalecane szczepienie kotów przeciwko FIP.
Panleukopenia kotów – zakaźne zapalenie jelit
kotów
Istnienie
jednego,
bardzo
immunogennego
serotypu wirusa panleukopenii daje możliwość
uzyskania
długotrwałej
odporności
poszczepiennej.
Na rynku dostępne są preparaty z atenuowanym
wirusem, które dają dobrą i szybką odporność,
ale nie wolno ich stosować u kotek w ciąży
(uszkodzenie móżdżku płodu) poza tym są to
preparaty bezpieczne.
Panleukopenia kotów – zakaźne zapalenie jelit
kotów
Trudno jest określić optymalny wiek na
szczepienie – luka immunologiczna.
Okres luki pojawia się w różnym czasie
i trwa około 2 tygodnie.
U większości kotów w wieku 8 – 12
tygodni przeciwciała matczyne osiągają
poziom
nie
przeszkadzający
immunizacji.
Panleukopenia kotów – zakaźne zapalenie jelit
kotów
Jeżeli
mamy
podejrzenie,
że
poziom
przeciwciał matczynych był wyjątkowo wysoki
– powtarzamy szczepienie w wieku 16 tyg.
Przy zagrożeniu można szczepić od 6 do 12 tg
co 2 – 4 tyg. lub nawet zacząć immunizację w 4
tyg. ale inaktywowanym wirusem.
Odporność powstaje po siedmiu dniach i
utrzymuje się kilka lat. Warto się zastanowić
nad koniecznością doszczepiania co 1 –2 lata,
gdyż dla dorosłego zwierzęcia schorzenie to
nie jest już tak groźne
Chlamydioza kotów
• Szczepionka przeciwko Chlamydiozie jest mało
skuteczna i nie powoduje powstania wysokiej
odporności.
• Bardzo często po podaniu szczepionki pojawiają się
niepożądane skutki uboczne m.in. wysoka gorączka, złe
samopoczucie, brak apetytu, które mogą trwać nawet
kilka dni i wymagać leczenia. W wyjątkowych
sytuacjach może także rozwinąć się ostra reakcja
alergiczna (wstrząs anafilaktyczny), która stanowi
zagrożenie życia.
• Ze względu na niewielką skuteczność i ryzyko skutków
ubocznych szczepienie przeciwko Chlamydiozie jest
zalecane jedynie u kotów przebywających w hodowli, w
której istnieje problem ze zwalczaniem tej choroby.
Chlamydioza kotów
• Szczepienie (preparaty skojarzone z katarem kocim,
panleukopenią)
– 1 szczepienie- 9 tyg.,
– Druga dawka po upływie 3-4 tyg.,
– Dawki przypominające w odstępach rocznych.
Grzybica (zakażenie Microsporum canis)
• Szczepionki przeciwko infekcji Microsporum canis jest
niezbyt skuteczna i nie zapobiega chorobie.
• Szczepienie jest zalecane jedynie jako leczenie
wspomagające w niektórych przypadkach grzybicy u
kotów
• Zalecane jest podawanie trzech dawek szczepionki w
odstępach 2-3 tygodniowych
Wścieklizna
1.
W Polsce nie ma obowiązku szczepienia kotów
przeciwko wściekliźnie, jednak zdarza się, że
okresowo taki obowiązek jest wprowadzany w
niektórych rejonach kraju.
2.
Szczepienie jest zalecane u wszystkich kotów, które
wychodzą na dwór, ze względu na potencjalne ryzyko
zakażenia się tą chorobą.
3.
Przeciwko wściekliźnie szczepi się koty powyżej 16
tygodnia życia.
4.
Szczepionki dostępne w Polsce zapewniają odporność
trwającą minimum 24 miesiące, stąd kolejne
szczepienia powinny być wykonywane co 2 lata.