Geografia Transportu

Informacje ogólne

Kanał Augustowski

– droga wodna łącząca drogą okrężną

dopływy Wisły z Bałtykiem poprzez dopływy Niemna, z

pominięciem dolnego biegu Wisły.

Kanał Augustowski jest częścią Szlaku Batorego i wraz z

zespołem budowli i urządzeń został ujęty w rejestrze

zabytków nieruchomych, nr rej.:324 z 23.10.1968 (środkowa

część) i 5 z 902.1979 (cały kanał) . Rozporządzeniem

Prezydenta RP z 25 kwietnia 2007 roku (Dz.U. nr 86 z 2007

r., poz. 572) został uznany za pomnik historii . Od roku 2008

kanał był wspólnym polsko-białoruskim kandydatem do

wpisania na listę światowego dziedzictwa UNESCO (wniosek

wycofano w 2010 w celu poprawienia). Kanał Augustowski

włączony został w Europejski Szlak Tematyczny Transport i

Komunikacja, będący częścią Europejskiego Szlaku

Dziedzictwa Przemysłowego

Długość kanału: 101 km, w tym 82 km w granicach Polski.

Kanał, oprócz śluz, których jest 18, tworzą:

rzeka Netta (w górnym biegu od źródła do jeziora Necko

— Rospuda) — rzeka w północno-wschodniej Polsce,

prawy dopływ Biebrzy, dł. 102 km, dorzecze 1336 km²;

częściowo skanalizowana (Kanał Augustowski). Źródła w

pobliżu jez. Rospuda, przepływa przez jez. Garbaś,

Sumowo, Bolesty, Necko

rzeka Czarna Hańcza - jest największą rzeką Wigierskiego

Parku Narodowego oraz jedną z ważniejszych rzek

Suwalszczyzny.

Jeziora augustowskie - posiadają sporą ilość piaszczystych

plaż i kąpielisk, co spowodowało umiejscowienie wielu

ośrodków wypoczynkowych.

Bogaty jest świat wodnych ptaków: łabędzie, kaczki, gęsi.

Ryby występujące w Kanale Augustowskim to lin,

leszcz, okoń, szczupak, węgorz, karaś, miętus, płoć i

ukleja.

Z powodu braku regulacji Biebrzy i Narwi obecnie kanał nie

jest skomunikowany z innymi drogami wodnymi w Polsce.

Od roku 2008, po odbudowaniu stopni wodnych od

Kurzyńca do Niemnowa, kanał stał się ponownie żeglowny

na całej swojej długości i odzyskał połączenie z rzeką

Niemen.

Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z 2002 r. ws.

klasyfikacji śródlądowych dróg wodnych kanał ma klasę Ia

(droga wodna o znaczeniu regionalnym, maks. długość

statków z napędem i barek - 24 m, maks. szerokość - 3,5 m,

maks. zanurzenie - 1 m).

Po kanale pływają statki Żeglugi Augustowskiej, które

przewożą rocznie ok. 100 tys. pasażerów na kilku trasach

(w tym najbardziej popularnej "Papieskiej": port w

Augustowie - rzeka Netta - jezioro Necko - rzeka Klonownica

- Jezioro Białe - śluza w Przewięzi - Jezioro Studzieniczne i

powrót, którą na odcinku od Augustowa do Studzienicznej 9

czerwca 1999 r. w czasie 7 godzin płynął flagowym statkiem

"Serwy" papież Jan Paweł II). "Serwy" zwodowano w 1962 r.

w Gdańsku; kolejny statek - "Sajno" - w 1960 r. (pływał on

kiedyś po Wiśle jako "Świtezianka"), natomiast

najmłodszego "Perkoza" w 1971r. Dwa pierwsze statki

mieszczą 203 pasażerów, natomiast trzeci mieści na

pokładzie 74 osoby

Przebieg kanału

Kanał Augustowski dzieli się na 2 odcinki:



zachodni - od połączenia z Biebrzą do

śluzy Augustów (0,0 - 32,50 km)



wschodni - od śluzy Augustów do śluzy

Niemnowo na Białorusi (32,50 - 101,20

km)

Kilometraż kanału liczony jest od

połączenia z Biebrzą.

Śluzy

W ramach Kanału Augustowskiego wybudowano 18 śluz. Obecnie w granicach Polski znajduje się 14 z

nich, 3 na terenie Białorusi (Wołkuszek, Dąbrówka, Niemnowo), a przez śluzę Kurzyniec przebiega

granica polsko-białoruska.

Śluzy wg liczby komór:

jednokomorowe: 16

dwukomorowe: 1 - Paniewo

czterokomorowe: 1 - Niemnowo (pierwotnie trzykomorowa, czwartą komorę dobudowano latach 2004-

2006)

Śluzy pozwalają przenieść statki o:

15 m na odcinku od Biebrzy do Augustowa

41 m na odcinku od Augustowa do Niemna

Śluzy od rzeki Biebrzy:



Dębowo



Sosnowo



Borki



Białobrzegi



Augustów



Przewięź



Swoboda



Gorczyca



Paniewo



Perkuć



Mikaszówka



Sosnówek



Tartak



Kudrynki



Kurzyniec



Wołkuszek



Dąbrówka



Niemnowo

Historia

Powstanie

Drogi wodne były kluczowe dla gospodarki wielu krajów przed

rozwojem kolei w XIX wieku. W dobie rewolucji przemysłowej

we wczesnych latach XIX wieku powstała konieczność szukania

połączeń śródlądowych. Rozwój techniki inżynieryjnej na

świecie spowodował budowanie kanałów, czyli sztucznych

połączeń wodnych wykorzystujących istniejące naturalne cieki

wodne.

W Królestwie Polskim po uzyskaniu dużej autonomii (rząd,

parlament, wojsko), w latach 1815-1830 nastąpił intensywny

rozwój przemysłu i ekspansja gospodarcza. Najpoważniejszym

problemem stał się eksport towarów, spławianych Wisłą do

Gdańska. Po wprowadzeniu przez Prusy w 1823 represyjnych

ceł (opłaty na niektóre towary, np. żyto i jęczmień wzrosły

sześciokrotnie, na owies trzynastokrotnie) minister skarbu

Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki postanowił wybudować

kanał żeglowny z pominięciem Pomorza. Roboty miały być

wykonywane przez Polaków (dorzecza Wisły i Niemna) i Rosjan

(dorzecza Niemna i Windawy) tzw. Kanał Windawski).

Historia

Budowa

Kanał został zaprojektowany w 1824 przez gen. Ignacego

Prądzyńskiego. Budowa rozpoczęła się w 1825 i prowadzona

była przez Wojskowy Korpus Inżynierów. Pracami kierował

początkowo Prądzyński (do 1826), później gen. Jan Chrzciciel

de Grandville Malletski, Jan Paweł Lelewel (do 1830). Prace

zostały przerwane z powodu wybuchu powstania

listopadowego, a wojska rosyjskie budujące Kanał Windawski

skierowano do walki z powstańcami.

Po klęsce powstania listopadowego Rosja zlikwidowała autonomię

Królestwa Polskiego i w związku z tym zmieniła się koncepcja

budowy kanału. W latach 1833-1839 zrealizowano go tylko na

odcinku od Biebrzy do Niemna; budowę prowadził wówczas

hydrotechnik Teodor Urbański. Wśród budowniczych Kanału

byli m.in. Jerzy Arnold, Tadeusz Edward Bieliński, Michał

Horain, Wojciech Korczakowski, Jan Paweł Lelewel, Feliks

Pancer, August Szulz (Jussuf-aga).

Document Outline