Skały 

Skały 

niedosyco

niedosyco

ne 

ne 

krzemionk

krzemionk

ą 

ą 

(Syenity, 

(Syenity, 

trachity)

trachity)

Syenit, trachit

Syenit, trachit

•

Dyferencjacja 

Dyferencjacja 

stopu

stopu

Syenity - trachity

Syenity - trachity

•

występowanie: 

występowanie: 

małe plutony 

małe plutony 

(syenity), wulkany 

(syenity), wulkany 

tarczowe, utwory 

tarczowe, utwory 

piroklastyczne i 

piroklastyczne i 

lawowe potoki 

lawowe potoki 

(trachity) często z 

(trachity) często z 

ne-norm. 

ne-norm. 

bazaltem

bazaltem

•

15 % ol

15 % ol

•

30% pl

30% pl

•

10% 

10% 

cpx

cpx

•

15% mt

15% mt

•

3.5% ap

3.5% ap

•

20% 

20% 

anort.

anort.

Syenity nefelinowe i fonolity

Syenity nefelinowe i fonolity

Syenity nefelinowe i fonolity

Syenity nefelinowe i fonolity

•

NEFELINOWE 

NEFELINOWE 

SYENITY I 

SYENITY I 

FONOLITY: 

FONOLITY: 

ab+ne+or = 80% 

ab+ne+or = 80% 

(normatywnie), 

(normatywnie), 

zawartość Mg i Ti 

zawartość Mg i Ti 

niska, zawartość Al 

niska, zawartość Al 

wysoka; produktem 

wysoka; produktem 

wietrzenia tych 

wietrzenia tych 

skał są boksyty

skał są boksyty

Syenity 

Syenity 

nefelinowe i fonolity

nefelinowe i fonolity

•

peraluminowe i 

peraluminowe i 

metaluminowe: 

metaluminowe: 

obecność 

obecność 

plagioklazu z 

plagioklazu z 

cząsteczką 

cząsteczką 

anortytową - 

anortytową - 

normatywną (brak 

normatywną (brak 

an - norm. -> skład 

an - norm. -> skład 

peralkaliczny

peralkaliczny

•

peralkaliczne: 

peralkaliczne: 

obecność 

obecność 

aenigmatytu, Na-Fe 

aenigmatytu, Na-Fe 

cpx, Na-Fe amf., 

cpx, Na-Fe amf., 

krzemiany Na-Zr, 

krzemiany Na-Zr, 

wzbogacenie w Zr, 

wzbogacenie w Zr, 

Nb, Sn, Be, U, Th, 

Nb, Sn, Be, U, Th, 

REE

REE

•

inne fazy: fa, bi, gr, 

inne fazy: fa, bi, gr, 

sph, ap, cy

sph, ap, cy

Fonolity

Fonolity

•

POCHODZENIE 

POCHODZENIE 

STOPU : bogaty w Fe, 

STOPU : bogaty w Fe, 

niska prężność tlenu, 

niska prężność tlenu, 

inkluzje w 

inkluzje w 

minerałach bogate w 

minerałach bogate w 

metan -> wynik 

metan -> wynik 

krystalizacji

krystalizacji

•

stop wytapiany w 

stop wytapiany w 

płaszczu: wartość 

płaszczu: wartość 

87Sr/86Sr jak w 

87Sr/86Sr jak w 

MORB

MORB

•

POCHODZENIE 

POCHODZENIE 

STOPU: 

STOPU: 

•

frakcjonalna 

frakcjonalna 

krystalizacja stopu 

krystalizacja stopu 

ne-norm. maficznego

ne-norm. maficznego

•

częściowe wytapianie 

częściowe wytapianie 

-> problem bariery 

-> problem bariery 

termicznej

termicznej

•

wytapianie 

wytapianie 

ewaporatów

ewaporatów

SKAŁY NEFELINOWO-

SKAŁY NEFELINOWO-

KLINOPIROKSENOWE

KLINOPIROKSENOWE

•

skały pozbawione 

skały pozbawione 

skaleni o 

skaleni o 

zmiennym 

zmiennym 

wskaźniku barwy:

wskaźniku barwy:

•

urtyt, ijolit, 

urtyt, ijolit, 

jakupirangit

jakupirangit

•

pospolicie 

pospolicie 

występują z 

występują z 

karbonatytami i 

karbonatytami i 

syenitami 

syenitami 

nefelinowymi

nefelinowymi

•

Skład:

Skład:

–

granat

granat

–

melilit

melilit

–

wollastonit

wollastonit

–

tytanit

tytanit

–

perowskit

perowskit

–

kalcyt

kalcyt

–

zeolity

zeolity

–

apatyt

apatyt

–

min. rudne

min. rudne

Skały bogate w 

Skały bogate w 

potas

potas

•

niekongruentne 

niekongruentne 

topienie skalenia 

topienie skalenia 

potasowego daje leucyt 

potasowego daje leucyt 

i stop bogaty w 

i stop bogaty w 

krzemionkę; wzrost P 

krzemionkę; wzrost P 

zmienia tok reakcji   -> 

zmienia tok reakcji   -> 

skaleń topi się 

skaleń topi się 

kongruentnie

kongruentnie

•

przy powolnym spadku 

przy powolnym spadku 

ciśnienia leucyt 

ciśnienia leucyt 

rozpada się na nefelin i 

rozpada się na nefelin i 

skaleń alkaliczny 

skaleń alkaliczny 

(pseudoleucyt); brak 

(pseudoleucyt); brak 

obecności leucytu w 

obecności leucytu w 

skałach głębinowych

skałach głębinowych

Skały bogate w potas

Skały bogate w potas

•

stop dla skał 

stop dla skał 

niedosyconych krzemionką 

niedosyconych krzemionką 

i zasobnych w potas 

i zasobnych w potas 

generowany jest z 

generowany jest z 

perydotytów nienasyconych 

perydotytów nienasyconych 

wodą z flogopitem (K, Mg, 

wodą z flogopitem (K, Mg, 

Rb, Ba, Ti) i apatytem (P, 

Rb, Ba, Ti) i apatytem (P, 

Sr, Pb, Nb, Zr, Th, REE) 

Sr, Pb, Nb, Zr, Th, REE) 

poprzez częściowe 

poprzez częściowe 

wytapianie i lekką 

wytapianie i lekką 

frakcjonację

frakcjonację

•

lawy leucytowe są 

lawy leucytowe są 

pęcherzykowate; 

pęcherzykowate; 

CO2>H2O; erupcje 

CO2>H2O; erupcje 

eksplozywne -> Wezuwiusz, 

eksplozywne -> Wezuwiusz, 

piroklastyki pokrywają 

piroklastyki pokrywają 

potoki law

potoki law