Radzenie sobie
Radzenie sobie
ze stresem
ze stresem
Rola predyspozycji
Rola predyspozycji
indywidualnych
indywidualnych
Radzenie sobie
Radzenie sobie
ze stresem
ze stresem
Rola predyspozycji
Rola predyspozycji
indywidualnych
indywidualnych
Pytania o predyspozycje
Pytania o predyspozycje
•
Czy istnieją predyspozycje indywidualne
do stosowania określonych form radzenia
sobie ze stresem - indywidualny styl
radzenia sobie ze stresem?
•
Czy predyspozycje indywidualne (np.
osobowość) są powiązane z określonymi
formami radzenia sobie ze stresem, a
więc wyjaśniają jakąś większą część ich
wariancji?
Znaczenie predyspozycji
Znaczenie predyspozycji
•
Nasze prawdziwe cechy ujawniają się
najwyraźniej w stresie (Caspi, Moffit,
1993)
•
Radzenie sobie to osobowość
działająca w stresie (coping is
personality in action under stress)
(Bolger, 1990)
zależność pomiędzy osobowością, radzeniem
zależność pomiędzy osobowością, radzeniem
sobie i brakiem przystosowania - model
sobie i brakiem przystosowania - model
mediacyjny (Hewitt, Flett, 1995)
mediacyjny (Hewitt, Flett, 1995)
osobowość
radzenie sobie
ze stresem
brak
przystosowania
zależność pomiędzy osobowością, radzeniem
zależność pomiędzy osobowością, radzeniem
sobie i brakiem przystosowania - model
sobie i brakiem przystosowania - model
addytywny (Hewitt, Flett, 1995)
addytywny (Hewitt, Flett, 1995)
osobowość
radzenie sobie
ze stresem
brak
przystosowania
zależność pomiędzy osobowością, radzeniem
zależność pomiędzy osobowością, radzeniem
sobie i brakiem przystosowania - model
sobie i brakiem przystosowania - model
interakcyjny (Hewitt, Flett, 1995)
interakcyjny (Hewitt, Flett, 1995)
osobowość
radzenie sobie
ze stresem
brak
przystosowania
Cechy osobowości
Cechy osobowości
związane z
związane z
radzeniem sobie ze stresem (style
radzeniem sobie ze stresem (style
CISS)
CISS)
(badania polskie, Strelau i in. 2009)
(badania polskie, Strelau i in. 2009)
•
Neurotyzm - E
•
Ekstrawersja – Z, U, PKT
•
otwartość na doświadczenie – Z, PKT
•
Ugodowość - PKT
•
Sumienność - Z
Osobowość a strategie radzenia sobie ze stresem
Osobowość a strategie radzenia sobie ze stresem
(Costa, McCrae, 1996)
(Costa, McCrae, 1996)
•
Neurotyczność
– -reagowałem dziecinnie
– -fantazjowałem na temat rozwiązania problemu
– -obwiniałem siebie
•
Ekstrawersja
– -żartowałem
– -ujawniałem swoje uczucia
– -szukałem wsparcia u innych
•
Otwartość na doświadczenie
– -spojrzałem na problem z filozoficznej perspektywy
– -myślałem o pozytywnych aspektach sytuacji
– -szukałem pomocy w rozwiązaniu problemu
•
Ugodowość
– -trzymałem emocje w ryzach
– -zawierzyłem Bogu
– -obstawałem przy swoim
•
Sumienność
– -zmieniłem się na lepsze
– -skoncentrowałem się na tym, jaki ma być następny krok
Cechy temperamentu związane z
Cechy temperamentu związane z
radzeniem sobie ze stresem (style
radzeniem sobie ze stresem (style
CISS)
CISS)
(badania polskie, Strelau i in. 2009)
(badania polskie, Strelau i in. 2009)
•
Żwawość – Z, PKT, ujemnie E
•
Perseweratywność – E, U
•
Wrażliwość sensoryczna – Z, PKT
•
Wytrzymałość – ujemnie E
•
Reaktywność – E
•
Aktywność – Z, U, ujemnie E
Cechy osobowości
Cechy osobowości
związane z
związane z
radzeniem sobie ze stresem
radzeniem sobie ze stresem
•
optymizm
•
umiejscowienie kontroli
•
wzór zachowania A
•
poczucie własnej skuteczności
Style radzenia sobie ze stresem a
Style radzenia sobie ze stresem a
intelekt (badania polskie, Strelau i in.,
intelekt (badania polskie, Strelau i in.,
2009)
2009)
•
Osoby z wysokim poziomem
inteligencji ogólnej – więcej Z, mniej
E i U
•
Wykształcenie wyższe – więcej Z
•
Inteligencja emocjonalna – Z, PKT,
ujemnie E