Kwasy organiczne i witaminy



Witaminy to czynniki uzupełniające. Są to

związki organiczne, których organizm

ludzki nie potrafi wytworzyć (lub wytwarza

w bardzo małej ilości w przewodzie

pokarmowym, dzięki florze bakteryjnej).

Muszą one być dostarczone z

pożywieniem, w gotowej postaci lub w

formie prowitamin, które w trakcie

przemian metabolicznych uzyskują

aktywność biologiczną.



Są to związki niebędące źródłem energii

ani strukturalnymi składnikami tkanek.



Są niezbędne dla wzrostu organizmu i

prawidłowego rozwoju i przebiegu

procesów metabolicznych.



Ich działanie jest widoczne już przy małych

stężeniach. Ich mechanizm działania jest

różny, jednak wszystkie wpływają w

sposób bezpośredni lub pośredni na

komórkowe procesy metaboliczne.



Niedobór jakiejś witaminy powoduję

hipowitaminozę

, a jej brak chorobę

zwaną

awitaminozą

. Niewielkie

niedobory mogą prowadzić do

powstawania schorzeń.



Nadmierne spożycie witamin lub ich

przedawkowanie jest również bardzo

szkodliwe i może być przyczyną schorzenia

spowodowanego

hiperwitaminozą.

WITAMINY ROZPUSZCZALNE W TŁUSZCZACH



Mogą być magazynowane, przez co organizm

może w większym stopniu tolerować ich okresowe

niedobory.



Są to: A, D, E, K.

WITAMINY ROZPUSZCZALNE W WODZIE



Są gromadzone w niewielkim stopniu, stąd dawka

pokarmowa powinna zawierać ich optymalną

ilość.



Są to: B1, B2, B5, B6, B12, PP, C, H.

WITAMINA A

Funkcje



Zapobiega kurzej ślepocie, osłabieniu wzroku, pomaga w leczeniu

chorób oczu



Zapewnia prawidłowy wygląd skóry



Wpływa na syntezę białek, lipidów, hormonów tarczycy



Utrzymuje w zdrowiu błonę śluzową jamy ustnej, nosa, gardła,

płuc, przewodu pokarmowego



Zwiększa odporność na zakażenia

Źródła



Jako retinol i pochodne- wątroba, tran z rybiej wątroby, żółtko jaja,

mleko, masło, margaryna



Jako β- karoten i pochodne- czerwone i żółte owoce i warzywa:

marchew, dynia, morele, brzoskwinie; ciemnozielone części

warzyw: szpinak, brokuły, jarmuż, sałata

Witamina A



Jako witamina A znajduje się w żywności

pochodzenia zwierzęcego, jako

prowitamina zwana karotenem znajduje

się w żywności pochodzenia roślinnego.



Duże dawki podawane w czasie ciąży

mogą powodować przedwczesną akcję

porodową.



Witamina A należy do witamin dość

trwałych, które podczas procesów

termicznych nie ulegają zmianie. Dopiero

w bardzo wysokich temperaturach

dochodzi do dużych strat.

WITAMINA D

Funkcje



Pełni istotną funkcję w regulowaniu przemian wapnia i

fosforu oraz tworzeniu kości



wzmaga wchłanianie wapnia i fosforu z jelit, a także hamuje

ilość wapnia wydalanego z moczem



niezbędna do prawidłowego formowania układu

szkieletowego



pośrednio wpływa na prawidłowe przewodzenie nerwowe

oraz prawidłową pracę serca

Źródła



Syntetyzowana przez organizm pod wpływem światła

słonecznego. Występuje w tranie ryby, sardynkach,

makrelach, śledziach, łososiu, tuńczyku, żółtku jaja,

wątrobie, mleku i jego przetworach.

Witamina D



Powstaje w skórze w wyniku działania

promieni słonecznych. Z pożywieniem

przyjmuje się głównie jej formę wstępną.



Zbyt duże dawki mogą powodować

hiperwitaminozę.



Ludzie starsi są szczególnie narażeni na

niedobór witaminy D, ze względu na

malejącą z wiekiem zdolność skóry do jej

wytwarzania.

WITAMINA E

Funkcje



jest antyoksydantem, który chroni komórkę przed

utleniaczami



bierze udział w dostarczaniu składników odżywczych do

komórki



wzmacnia ścianę naczyń krwionośnych, chroni erytrocyty

przed zbyt wczesnym rozpadem



wykorzystywana do leczenia męskiej bezpłodności,

zaburzeń mięśniowych, miażdżycy i chorób serca

Źródła



Oleje: sojowy, kukurydziany, słonecznikowy; migdały,

margaryna, jaja, orzechy włoskie i ziemne, kiełki pszenicy,

mąka pełnoziarnista, mleko, brukselka i zielono listne

warzywa.

Witamina E



Powstaje tylko w roślinach.



Niedobory mogą przyspieszać procesy

starzenia się ustroju i zwiększyć ryzyko

miażdżycy i nowotworów.



Współdziała z witaminą A, C,

karotenoidami, bioflawonoidami i selenem

zmniejszając ryzyko chorób

nowotworowych.



Zbyt długie przyjmowanie może

powodować zmęczenie i senność.

WITAMINA K

Funkcje



witamina przeciwkrwotoczna



pełni kluczową role w wytwarzaniu protrombiny

(krzepniecie krwi)



uczestniczy w procesie formowania tkanki kostnej



posiada właściwości przeciwbakteryjne i przeciwgrzybiczne



najlepiej poznaną funkcją jest działanie przeciwkrwotoczne

Źródła



Jarmuż, szpinak, sałata, brukselka, kalafior, rzeżucha,

brokuły, mleko, jogurty, olej sojowy, tran rybi, mięso, jaja,

produkowana przez bakterie jelita grubego człowieka.

Witamina K



Leczenie antybiotykami może powodować niedobory

witaminy K, ponieważ niszczą florę jelitową.



Osoby obłożnie chore i dzieci skazane są na dostarczanie do

organizmu przez pożywienie.



Witaminę K1 pozyskuje się z pożywienia, K2 jest

produkowana przez bakterie jelitowe, K3 jest produkowana

sztucznie.



Zjełczałe tłuszcze, nadużywanie leków oraz środków

konserwujących w puszkach i produktach spożywczych,

niszczy witaminę K oraz utrudnia jej wchłanianie lub

prowadzi do przedwczesnego wydalania jej z organizmu.



W niektórych przypadkach noworodki otrzymują witaminę

K, co zmniejsza możliwość wystąpienia krwotoków.



Nadmierne spożycie wpływa niekorzystnie na pracę

wątroby.

WITAMINA B1- TIAMINA

Funkcje



stanowi istotny czynnik w reakcjach spalania cukrów w

komórkach



pełni szczególnie ważną rolę w czynnościach i regeneracji

systemu nerwowego



jest składnikiem tkankowych układów enzymatycznych



wspomaga proces wzrostu

Źródła



Nasiona zbóż, produkty pełnoziarniste, otręby, gruba kasza,

płatki śniadaniowe, drożdże piwne, chuda wieprzowina,

większość jarzyn, mleko, orzechy.

Witamina B1



Niewielkim jej źródłem jest flora bakteryjna.



Zupełny brak tej witaminy określa się jako chorobę

beri- beri.



Przedawkowanie występuje rzadko i charakteryzuje

się zawrotami głowy, nadwrażliwością, drżeniami

mięśni, zaburzeniami rytmu serca, reakcjami

alergicznymi.



Większe zapotrzebowanie na witaminę B1 występuje

u osób ciężko pracujących fizycznie, sportowców,

kobiet w ciąży i karmiących, palaczy i

nadużywających alkoholu.



Jest najbardziej wrażliwa na działanie temperatury.



Przyspiesza gojenie się ran i wykazuje działanie

uśmierzające ból.

WITAMINA B2- RYBOFLAWINA

Funkcje



bierze udział w procesach redox



współdziała w prawidłowym funkcjonowaniu układu

nerwowego



współuczestniczy z witaminą A w prawidłowym

funkcjonowaniu błon śluzowych dróg oddechowych i

śluzówki przewodu pokarmowego



odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu narządu wzroku

Źródła



Wątroba, sery, migdały, grzyby, dziczyzna, jaja, zielone

części warzyw, łosoś, pstrąg, makrela, pełnoziarniste

pieczywo, soja, fasola, groch, mleko, jogurt, orzechy

włoskie.

WITAMINA B5- KWAS PANTOTENOWY

Funkcje



uczestniczy w syntezie hemu do hemoglobiny



bierze udział w regeneracji komórek skóry i błon

śluzowych



uczestniczy w wytwarzaniu przeciwciał



wspomaga proces pigmentacji włosów

Źródła



Wątroba, pestki słonecznika, mięso, pstrąg, śledź,

makrela, żółtko jaj, drożdże piwne, zielone

warzywa, orzechy włoskie, mleko, kraby, ser

Camembert

WITAMINA B6

Funkcje



uczestniczy w przemianie aminokwasów, syntezie

białek i metabolizmie tłuszczów



podnosi odporność i uczestniczy w tworzeniu

przeciwciał



niezbędna w syntezie porfiryn i hormonów

Źródła



Ryby, wieprzowina, kiełki pszenicy, orzechy

włoskie, jaja, wątroba, brązowy ryż, soja, pszenica,

banany, awokado, szpinak, drób, pieczywo z

pełnego przemiału.

WITAMINA B12

Funkcje



uczestniczy w tworzeniu erytrocytów i materiału

genetycznego



uczestniczy w przemianach metabolicznych tłuszczów i

węglowodanów



uczestniczy w prawidłowym funkcjonowaniu układu

nerwowego



uczestniczy w przemianach puryn i pirymidyn



zapobiega anemii złośliwej

Źródła



Wątroba, mięso wołowe, wieprzowe i drobiowe, ostrygi,

szpinak, łosoś, śledź, makrela, pstrąg, żółtka jaj, ser żółty,

mleko.

WITAMINA C- KWAS ASKORBINOWY

Funkcje



uczestniczy w przemianie kolagenu i podstawowych białek



uczestniczy w procesach metabolicznych jako substancja

przenosząca elektrony



podnosi odporność organizmu



jako jeden z najważniejszych przeciwutleniaczy pełni istotną

funkcję w procesach odtruwania i odporności



jest czynnikiem stabilizującym układ odpornościowy i

immunologiczny



ma właściwości bakteriobójcze i bakteriostatyczne



bierze udział w biosyntezie hormonów nadnerczy

Źródła



Owoc dzikiej róży, czarna i czerwona porzeczka, czerwona i zielona

papryka, brukselka, kalafior, czarny bez, truskawki, szpinak, kiwi,

pomarańcze, cytryny

Witamina C



Palacze mają na nią zwiększone zapotrzebowanie.



Przyjmowanie zbyt dużych dawek syntetycznej witaminy C, sprzyja

tworzeniu się kamieni w nerkach.



Jest bardzo wrażliwa na działanie wysokiej temperatury, tlenu,

światła i wilgoci.



Jest to biały proszek bez zapachu, o kwaśnym smaku.



Długotrwałe przyjmowanie aspiryny zwiększa trzykrotnie

wydalanie witaminy C.



Znacznie zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób chronicznych,

takich jak: rak, choroby serca czy zaćma, dzięki swoim

właściwościom przeciwutleniającym.



Niedobór tej witaminy wywołuje chorobę zwaną szkorbutem, która

powoduje zaburzenia przemiany białkowej, węglowodanowej,

tłuszczowej i syntezy steroidów. Objawia się m.in. skłonnością do

samoistnych krwawień, uszkodzeń naczyń krwionośnych,

powstawania krwawych wybroczyn pod skórą. Charakterystyczne

jest złe gojenie się, a nawet odnawianie się zagojonych ran

WITAMINA PP- NIACYNA (zwana też witaminą B3)

Funkcje



uczestniczy w regulacji poziomu cukru we krwi, regulacji

poziomu cholesterolu



uczestniczy w procesach utleniania i redukcji



uczestniczy w utrzymaniu odpowiedniego stanu skóry, w

regulacji przepływu krwi



współdziała w syntezie hormonów płciowych

Źródła



Ryby, wieprzowina, kiełki pszenicy, orzechy włoskie, jaja,

wątroba, soja, pszenica, banany, brązowy ryż, awokado,

szpinak, drób, pieczywo z pełnego przemiału.

WITAMINA H- BIOTYNA

Funkcje



uczestniczy w syntezie aminokwasów, cukrów, białek,

kwasów tłuszczowych



wspomaga funkcje tarczycy



uczestniczy w przemianie dwutlenku węgla



wpływa na właściwe funkcjonowanie skóry i włosów



uczestniczy z witaminą K w syntezie protrombiny

(odpowiedzialna z krzepliwość krwi)

Źródła



Wątroba, mąka sojowa, żółtko jaj, orzechy włoskie i ziemne,

migdały, sardynki, grzyby, brązowy ryż, szpinak, kraby,

marchew.

Witamina H



Zbyt niskie jego spożycie przez kobiety,

powoduje wystąpienie wrodzonych wad

układu nerwowego u noworodków.



Doskonale rozpuszcza się w wodzie.



Przy jego udziale powstają tzw. hormony

szczęścia- serotonina działa uspokajająco i

kojąco, noradrenalina wpływa na aktywność

fizyczną i dynamikę w ciągu dnia.



Zwiększone jego spożycie może mieć

znaczący wpływ na zapobieganie chorobom

serca.

WITAMINA B9- KWAS FOLIOWY- FOLACYNA

Funkcje



uczestniczy w tworzeniu kwasów nukleinowych,

syntezie aminokwasów, puryn i pirymidyn



bierze udział w procesie podziału komórek



pełni ważną funkcję w procesie tworzenia

czerwonych krwinek

Źródła



Kiełki pszenicy, otręby, drożdże, wątroba,

pietruszka, warzywa strączkowe, szpinak, ziarna

soi, żółtko jaj, ryż naturalny, sałata, szparagi,

soczewica, brukselka, kapusta, brokuły, kalafior.

Charakterystyka kwasów organicznych:



kwasy organiczne dość rozpowszechnione

są w stanie wolnym, najczęściej jednak

występują jako sole kw. organicznych, w

połączeniach estrowych i połączeniach

glikozydowych



często występujące kwasy organiczne to :



mrówkowy



octowy



izowalerianowy



masłowy



bursztynowy



kwasy organiczne wchodzą bardzo często w

skład olejków eterycznych



mogą również występować w postaci soli z

alkoholami, a także tworzyć sole z

alkaloidami



hydroksykwasy (kwasy organiczne

zawierające dodatkowo grupę

hydroksylową przy atomie węgle) obecne

są



w sokach owocowych (często

wykorzystywane są w preparatach

farmaceutycznych)

Surowiec: Rubi idaei fructus (owoc

maliny)



gat. Rubus idaeus – malina właściwa



rodzina: Rosaceae – różowate



surowiec pozyskiwany jest z

gatunków dziko rosnących w stanie

wolnym lub z hodowlanych

Skład chemiczny:



do 2% kw. organicznych (kw. cytrynowego i kw.

jabłkowego)



bogaty w połączenia flawonoidowe (kwercertyna)



garbniki (zwłaszcza hydrolizujące)



połączenia antocyjanowe

Zastosowanie surowca:



stosowany do otrzymywania płynnych postaci

leków w syropach używanych przy



przeziębieniach



dodawany jest również do syropów jako składnik

poprawiający smak i zapach leku

Surowiec: Cerasi fructus (owoc wiśni)



Gat. Cerasus vulgaris var. austera – wiśnia

czarna



Rodzina: Rosaceae – różowate



surowiec farmaceutyczny zawiera do 2,5%

kw. organicznych - głównie kwas

askorbinowy, czyli witamina C



syrop wiśniowy stosowany jest jako

corrigens smakowy i zapachowy

Surowiec: Rosae fructus (owoc róży)



Gat. Rosa canina- róża dzika



Rodz. Rosacae – różowate



dzika róża jest ciernistym krzewem

powszechnym w Polsce



surowcem farmaceutycznym,

wykorzystywanym w przemyśle są

owocostany dzikiej róży



dzika róża posiada owoc rzekomy,

szupinkowy - orzeszki znajdujące się

wewnątrz są owocami właściwymi

Skład chemiczny



0,3-3% kwasu askorbinowego (maksymalna zawartość

witaminy C w owocach dzikiej róży sięga



10%)



kompleks witaminowy: witamina B, witamina A, witamina E,

witamina K



garbniki



flawonoidy



karotenoidy



antocyjany



inne kw.organiczne (kwas cytrynowy, kwas jabłkowy)

Wykorzystanie surowca:



stosowany jako corrigens smakowy



surowiec witaminowy, rewitalizujący



wchodzi w skład wzmacniających mieszanek ziołowych

Inne surowce: Ribis nigra fructus

(owoc czarnej porzeczki)



Gat. Ribes nigrum - porzeczka

czarna



Rodz. Saxifragaceae- skalnicowate

Document Outline