Historia Prawa Publicznego
Małgorzata Materniak-Pawłowska
Historia Prawa Publicznego
Małgorzata Materniak-Pawłowska
Literatura
K. Krasowski, M. Krzymkowski, K. Sikorska-Dzięgielewska, J.
Walachowicz, Historia ustroju państwa.
J. Bardach, B. Leśnodorski, M. Pietrzak, Historia ustroju i prawa
polskiego.
T. Maciejewski, Historia ustroju i prawa sądowego Polski.
W. Uruszczak, Historia państwa i prawa polskiego, T. I (966-
1795).
K. Kamińska, A. Gaca, Historia powszechna ustrojów
państwowych.
M. Sczaniecki, Powszechna historia państwa i prawa.
J. Baszkiewicz, Powszechna historia ustrojów państwowych.
S. Grodziski, Porównawcza historia ustrojów państwowych.
T. Maciejewski, Historia powszechna ustroju i prawa.
Zagadnienia
1. Zagadnienia wstępne
- pojęcia
- klasyfikacje ustrojów
2. Państwo antyczne
- despotia wschodnia (Egipt, Mezopotamia)
- państwo-miasto (polis greckie i civitas rzymska)
- monarchia imperialna (cesarstwo rzymskie)
Zagadnienia
3. Państwo feudalne
- kształtowanie się Europy średniowiecznej – pojęcia, tradycja klasyczna,
tradycja barbarzyńska, tradycja chrześcijańska
- podstawowe pojęcia - feudalizm, poddaństwo, lenno, immunitety, przywileje,
systemy następstwa tronu
- państwo szczepowe
- monarchia patrymonialna – cechy państwa, władca, zarząd państwa, rozbicie
dzielnicowe i rozdrobnienie feudalne
- monarchia stanowa – pojęcie stanu społecznego, cechy państwa,
reprezentacje stanowe, władca, nowa organizacja państwa
- monarchia absolutna – etapy, rodzaje absolutyzmu (renesansowy, klasyczny,
oświecony, policyjny), legitymizacje absolutyzmu (religijna,
racjonalistyczna), władza monarsza (zakres władzy, ograniczenia władzy),
aparat urzędniczy
- forma mieszana (Rzeczpospolita szlachecka) – cechy państwa, monarcha,
parlamentaryzm, zarząd państwa, reformy czasów stanisławowskich
Zagadnienia
4. Państwo konstytucyjne
- podstawowe pojęcia – termin „konstytucja”; ustanowienie i zmiana konstytucji;
struktura, systematyka i treść konstytucji, państwo konstytucyjne
- konstytucjonalizm angielski
- konstytucjonalizm amerykański
- konstytucjonalizm polski
- konstytucjonalizm francuski
- konstytucjonalizm niemiecki
5. Systemy władzy w Europie w XIX i XX w.
- system liberalny
- system autorytarny i postabsolutny (XIX w.)
- system autorytarny (XX w.)
- system totalitarny
- system demokratyczny
Zagadnienia wstępne
Pojęcia
Państwo - stowarzyszenie polityczne, które w zdefiniowanych granicach
terytorialnych posiada suwerenne kompetencje, obejmuje wszystkie organy
publiczne i sprawuje władzę, opierając się na założeniu, że reprezentuje
interesy społeczeństwa.
Ustrój państwa – jego struktura organizacyjna, budowa wewnętrzna,
system organów i instytucji
- zależy od: stosunków politycznych, społecznych i ekonomicznych
- może się opierać na zasadach określonych w dokumentach prawnych lub
na tradycji, współcześnie najczęściej na zasadach konstytucyjnych
Klasyfikacja ustrojów
- typologia klasyczna (wg Arystotelesa)
- typologie tradycyjne (XVIII i XIX-wieczne)
- typologie XX-wieczne (marksistowska, teoria „trzech światów”, typologia
współczesna)
Zagadnienia wstępne
Pojęcia
System polityczny – zasadnicza struktura, w ramach której toczy się
życie polityczne
(definicja ameryk.) – ogół struktur, procedur i instytucji, które działają
wspólnie, aby znaleźć rozstrzygnięcie problemów;
(definicja franc.) – całokształt wzajemnych politycznych powiązań
istniejących w globalnym systemie, jakim jest społeczeństwo
(definicja pol.) – aparat państwowy, partie polityczne oraz organizacje i
grupy społeczne formalne i nieformalne, uczestniczące w działaniach
politycznych w obrębie danego państwa oraz ogół zasad i norm
prawnych regulujących ich wzajemne stosunki
Zagadnienia wstępne
Pojęcia
System polityczny (podobnie jak ustrój państwa) – to ogół organów
państwowych, partii politycznych oraz organizacji i grup społecznych
uczestniczących w działaniach danego państwa oraz ogół generalnych
zasad i norm regulujących wzajemne stosunki między nimi
Na system polityczny danego państwa składają się trzy grupy elementów:
- idee i wartości polityczne (np. idea suwerenności narodu, pluralizmu politycznego, trójpodziału
władzy);
- organizacje i instytucje uczestniczące w życiu politycznym kraju i organizujące to życie (np. aparat
państwowy, partie polityczne, związki zawodowe, stowarzyszenia, samorządy);
- normy regulujące i organizujące wcielanie w życie idei i wartości politycznych oraz regulujące
strukturę i funkcjonowanie organizacji i instytucji politycznych (np. normy prawne, moralne,
kulturowe)
Klasyfikacja systemów politycznych
- podział ze względu na typ reżimu politycznego
- podział ze względu na zasady organizacji aparatu państwowego
- podział ze względu na strukturę terytorialną państwa
Klasyfikacja ustrojów
wg Arystotelesa
(IV w. p.n.e.)
kto
odnosi
korzyści?
kto rządzi?
jedna osoba
mała grupa
masy
sprawujący
władzę
TYRANIA
OLIGARCHIA
DEMOKRACJA
wszyscy
MONARCHIA
ARYSTOKRACJA
POLITEJA
Tradycyjne klasyfikacje ustrojów
(XVIII i XIX-wieczne)
od XVIII w. systemy ustrojowe klasyfikowano jako:
- monarchie i republiki
- ustroje autokratyczne i konstytucyjne
- systemy parlamentarne i prezydenckie
- państwa unitarne i państwa złożone (federacje lub
konfederacje)
XX-wieczne klasyfikacje
ustrojów
KLASYFIKACJA MARKSISTOWSKA
USTRÓJ SPOŁECZNO-
GOSPODARCZY
USTRÓJ POLITYCZNY
ustrój niewolniczy
despotie wschodnie (Mezopotamia, Egipt)
państwo-miasto (polis grecka – Ateny, Sparta, i civitas rzymska)
monarchie imperialne (Macedonia, Egipt Ptolemeuszy, Cesarstwo Rzymskie)
ustrój feudalny
monarchia prywatnoprawna = patrymonialna = wczesnofeudalna
- jednolita
- rozdrobniona (rozbicie dzielnicowe i rozdrobnienie feudalne)
monarchia publicznoprawna
- monarchia stanowa
- monarchia absolutna
- forma mieszana (demokracja szlachecka)
ustrój kapitalistyczny
państwo konstytucyjne
- monarchia
- republika
ustrój socjalistyczny
ustrój socjalistyczny
XX-wieczne klasyfikacje
ustrojów
TEORIA „TRZECH ŚWIATÓW”
- kapitalistyczny „pierwszy świat”
- komunistyczny „drugi świat”
- rozwijający się „trzeci świat”
WSPÓŁCZESNE USTROJE
- poliarchie zachodnie
- nowe demokracje
- ustroje Azji Wschodniej
- ustroje islamskie
- ustroje wojskowe
Klasyfikacje systemów politycznych
Podział ze względu na typ reżimu politycznego:
[reżim polityczny – to układ formalnych (prawnych), jak i nieformalnych zasad i mechanizmów
regulujących funkcjonowanie centrum władzy politycznej oraz sposób jego powiązania ze
społeczeństwem]
- reżim demokratyczny (demokratyczny system polityczny)
– o systemie rządów
parlamentarno-gabinetowym, prezydenckim, parlamentarno-komitetowym)
- reżim niedemokratyczny (niedemokratyczny system polityczny): autorytarny i totalitarny
Podział ze względu na zasady organizacji aparatu państwowego:
- jeśli dotyczy to wzajemnych stosunków między naczelnymi organami państwowymi to jest to podział na:
systemy parlamentarne i systemy prezydialne
- jeśli dotyczy charakteru instytucji głowy państwa to jest to podział na:
monarchie i republiki
Podział ze względu na strukturę terytorialną państwa:
- państwo unitarne
- państwo złożone