INTERWENCJA HUMANITARNA

Problem legalności interwencji 

humanitarnej w prawie 

międzynarodowym 

ŹRÓDŁA UZASADNIENIA LEGALNOŚĆ 

INTERWENCJI HUMANITARNEJ



ETYCZNO-MORALNE (1)



PRAWNE (2)



POLITYCZNE (3)

KONCEPCJE ZAKŁADAJĄCE LEGALNOŚĆ 

INTERWENCJI HUMANITARNEJ (1)



Zwolennicy teorii „wojny sprawiedliwej” - 
kryterium moralne

św. Tomasz z Akwinu
Hugo Grocjusz
koncepcje z przełomu XVIII/XIX w. 

Współczesne koncepcje „wojny sprawiedliwej”



Poszukiwanie legalności i legitymizacji interwencji 
humanitarnej w czynnikach pozaprawnych – 
nierozerwalny związek między filozofią, moralnością i 
prawem



Źródłem praw państw na arenie międzynarodowej jest 
poszanowanie przez nie prawa do życia i innych 
wartości moralnych



Prymat (ochrony) praw człowieka nad suwerennością 
państw



Gdy prawa człowieka są zagrożone istnieje moralny 
obowiązek interwencji ze strony innych państw

KONCEPCJE ZAKŁADAJĄCE LEGALNOŚĆ 

INTERWENCJI HUMANITARNEJ (2)



Zwolennicy odzwierciedlenia w teorii prawa 
zmian 

zachodzących 

w 

stosunkach 

międzynarodowych – kryterium prawne

 

KN powinna być interpretowana tak, by uwzględnić 

zmiany, 

jakie 

zaszły 

w 

stosunkach 

międzynarodowych od momentu jej podpisania:

KONCEPCJE ZAKŁADAJĄCE LEGALNOŚĆ 

INTERWENCJI HUMANITARNEJ (2) - cd.



Art. 2 (4) KN zakazuje użycia siły, które miałoby 
charakter agresji czy podboju terytorialnego. 

Nie  dopuszcza  ani  nie  zakazuje  interwencji 

humanitarnej – stąd domniemanie jej legalności.



Art.  1  (3)  KN  Cele  ONZ  są  następujące:  (…) 
zachęcać  do  poszanowania  praw  człowieka  i 
podstawowych wolności (…)

Użycie  siły  może  być  traktowane  jako  realizacja 

powyższego zapisu.

KONCEPCJE ZAKŁADAJĄCE LEGALNOŚĆ 

INTERWENCJI HUMANITARNEJ (2) - cd.



Art.  2  (7)  KN  Żadne  postanowienie  niniejszej  Karty  nie 
upoważnia  ONZ  do  interwencji  w  sprawach,  które  z 
istoty  swej  należą  do  kompetencji  wewnętrznej 
któregokolwiek państwa (…)

Prawa  człowieka  nie  należą  do  wyłącznej  kompetencji 

państwa.



Art.  24  KN  obarcza  odpowiedzialnością  za  utrzymanie 
pokoju 

i 

bezpieczeństwa 

na 

świecie 

Radę 

Bezpieczeństwa.

Jednak  jeśli  RB  nie  wywiązuje  się  ze  swoich  zadań, 

wówczas państwa powinny przejąć odpowiedzialność za 
utrzymanie, bądź przywrócenie pokoju (tzw. link-theory)

KONCEPCJE ZAKŁADAJĄCE LEGALNOŚĆ 

INTERWENCJI HUMANITARNEJ (2)



Zwolennicy 

uwzględnienia 

zachowań 

państw  –  oparcie  interwencji  humanitarnej 
o prawo zwyczajowe



Koncepcja  stanu  konieczności  –  w  wyjątkowych 
okolicznościach 

może 

istnieć 

konieczność 

przeprowadzenia  działań,  które  w  normalnych 
warunkach stanowiłyby naruszenie prawa, lecz w 
tych przypadkach mogą być usprawiedliwione.

KONCEPCJE ZAKŁADAJĄCE LEGALNOŚĆ 

INTERWENCJI HUMANITARNEJ (2)



Komisja  Prawa  Międzynarodowego  ustaliła 
katalog  sytuacji,  kiedy  odpowiedzialność  państw  za 
naruszenie  prawa  może  być  wyłączona.  Dzieje  się 
tak, gdy akt:

- 

stanowi 

jedyną 

możliwość 

dla 

państwa 

zabezpieczenia  podstawowych  interesów  przeciwko 
nagłemu i poważnemu niebezpieczeństwu;

-  nie  narusza  poważnie  interesów  państw/a  (…)  lub 

społeczności międzynarodowej;

-  państwo  nie  przyczyniło  się  do  powstania  stanu 

konieczniości.

KONCEPCJE ZAKŁADAJĄCE LEGALNOŚĆ 

INTERWENCJI HUMANITARNEJ (2)

Najpowszechniejsze  stanowisko  z  tego  nurtu  głosi,  że 

interwencje można przeprowadzać, bo istnieje norma 
prawa zwyczajowego, która na to zezwala.  

- możliwość taka istnieje od początku XX wieku. 

- możliwość taką uzasadnia działalność ONZ

KONCEPCJE ZAKŁADAJĄCE NIELEGALNOŚĆ 

INTERWENCJI HUMANITARNEJ

Zwolennicy tego nurtu określani są mianem legalistów. 

Użycie siły jest możliwe tylko w przypadkach expressis 

verbis określonych w KN. 

II protokół dodatkowy do Konwencji Genewskich z 1977 

r. zakazuje interwencji w sprawy wewnętrzne państw 
z jakichkolwiek powodów.

Stanowisko MTS – w świetle prawa międzynarodowego 

niedopuszczalna 

jest 

interwencja 

zbrojna, 

niezależnie  od  powodu,  który  motywowałby  jej 
podjęcie.

KONCEPCJE ZAKŁADAJĄCE NIELEGALNOŚĆ 

INTERWENCJI HUMANITARNEJ

Interwencje 

humanitarne 

otwierają 

drogę 

do 

poważnych nadużyć. 

Musi  istnieć  mechanizm  kontrolny,  który  zapobiegałby 

nadużyciom.  Tylko ONZ, działająca na podstawie KN, 
może taki mechanizm zagwarantować. 

Interwencje  humanitarne  przekreślają  dążenie  do 

pokojowego  załatwiania  sporów.  Eliminują  system 
wczesnego ostrzegania i dyplomację prewencyjną. 

KONCEPCJE ZAKŁADAJĄCE NIELEGALNOŚĆ 

INTERWENCJI HUMANITARNEJ

Przyjęcie  założenia  o  nielegalności  interwencji  w 

świetle 

prawa 

międzynarodowego 

przy 

równoczesnym  uznaniu  jej  za  pożądaną  i 
usprawiedliwioną  ze  względów  moralnych  jest 
rozwiązaniem 

wskazującym 

na 

szczerość 

intencji. 

Rozumowanie legalistów opiera się na rozróżnieniu 

między  legalnością  i  zasadnością  interwencji. 
Nielegalna,  z  prawnego  punktu  widzenia, 
interwencja  może  być  uzasadniona  (względami 
moralnymi), a więc zasadna.

KONCEPCJE POŚREDNIE ZAKŁADAJĄCE BRAK 

REGULACJI PRAWA MIĘDZYNARODOWEGO 

PUBLUCZNEGO W ODNIESIENIU DO INTERWENCJI

Brak  regulacji  prawnych  w  zakresie  interwencji 

humanitarnych nie oznacza, że nie powinny być one 
w określonych przypadkach podejmowane. 

Aby  wyeliminować  lub  ograniczyć  nadużycia  związane 

z  interwencjami  humanitarnymi  należy  stworzyć 
normy  prawa  międzynarodowego,  które  będą  te 
kwestie szczegółowo regulować.