Diagnostyka laboratoryjna
Diagnostyka laboratoryjna
zaburzeń równowagi
zaburzeń równowagi
kwasowo-zasadowej
kwasowo-zasadowej
Diagnostyka laboratoryjna
Diagnostyka laboratoryjna
zaburzeń równowagi
zaburzeń równowagi
kwasowo-zasadowej
kwasowo-zasadowej
Diagnostyka laboratoryjna
Diagnostyka laboratoryjna
zaburzeń równowagi kwasowo-
zaburzeń równowagi kwasowo-
zasadowej
zasadowej
•
Zachowanie stałości stężenia jonów wodorowych
Zachowanie stałości stężenia jonów wodorowych
jest jednym z podstawowych praw fizjologicznych
jest jednym z podstawowych praw fizjologicznych
dotyczących żywego organizmu. Istota równowagi
dotyczących żywego organizmu. Istota równowagi
kwasowo-zasadowej (rkz) polega więc na
kwasowo-zasadowej (rkz) polega więc na
utrzymywaniu optymalnego stężenia jonów
utrzymywaniu optymalnego stężenia jonów
wodorowych w przestrzeniach wewnątrz- i
wodorowych w przestrzeniach wewnątrz- i
pozakomórkowych . W regulacji równowagi
pozakomórkowych . W regulacji równowagi
kwasowo-zasadowej biorą udział trzy czynniki:
kwasowo-zasadowej biorą udział trzy czynniki:
1.układy buforowe krwi i tkanek
1.układy buforowe krwi i tkanek
( wodorowęglanowy, hemoglobinianowy,
( wodorowęglanowy, hemoglobinianowy,
białczanowy,
białczanowy,
fosforanowy) 2. płuca, 3. nerki.
fosforanowy) 2. płuca, 3. nerki.
Diagnostyka laboratoryjna
Diagnostyka laboratoryjna
zaburzeń równowagi kwasowo-
zaburzeń równowagi kwasowo-
zasadowej
zasadowej
•
Podstawowym układem buforowym płynu
Podstawowym układem buforowym płynu
pozakomórkowego jest układ: kwas węglowy -
pozakomórkowego jest układ: kwas węglowy -
wodorowęglany(CO2/ HCO-3). Klasyczne
wodorowęglany(CO2/ HCO-3). Klasyczne
określenie stanu równowagi kwasowo-
określenie stanu równowagi kwasowo-
zasadowej opiera się na równaniu
zasadowej opiera się na równaniu
Hendersona i Hasselbalcha wyrażającym
Hendersona i Hasselbalcha wyrażającym
zależność między trzema parametrami: pH
zależność między trzema parametrami: pH
krwi, ciśnieniem cząstkowym dwutlenku
krwi, ciśnieniem cząstkowym dwutlenku
węgla (pCO2) i stężeniem wodorowęglanów
węgla (pCO2) i stężeniem wodorowęglanów
(HCO3-) w krwi.
(HCO3-) w krwi.
Diagnostyka laboratoryjna
Diagnostyka laboratoryjna
zaburzeń równowagi kwasowo-
zaburzeń równowagi kwasowo-
zasadowej
zasadowej
HCO3-
HCO3-
pH = pK + log
pH = pK + log
pCO2 x S
pCO2 x S
gdzie:
gdzie:
•
pK - ujemny logarytm stałej dysocjacji dla
pK - ujemny logarytm stałej dysocjacji dla
kwasu węglowego = 6,10
kwasu węglowego = 6,10
•
S - stała rozpuszczalności dwutlenku węgla w
S - stała rozpuszczalności dwutlenku węgla w
osoczu = 0,03 ( dla pCO2 w mm Hg )
osoczu = 0,03 ( dla pCO2 w mm Hg )
Diagnostyka laboratoryjna
Diagnostyka laboratoryjna
zaburzeń równowagi kwasowo-
zaburzeń równowagi kwasowo-
zasadowej
zasadowej
Komentując to równanie należy stwierdzić :
Komentując to równanie należy stwierdzić :
•
1. pH środowiska zbuforowanego zależy od stosunku licznika i
1. pH środowiska zbuforowanego zależy od stosunku licznika i
mianownika równania H-H, a nie od bezwzględnego stężenia jonów
mianownika równania H-H, a nie od bezwzględnego stężenia jonów
wodorowęglanowych i wartości ciśnienia cząsteczkowego.
wodorowęglanowych i wartości ciśnienia cząsteczkowego.
•
2. prawidłowej wartości pH(7.40) odpowiada jedna i tylko jedna
2. prawidłowej wartości pH(7.40) odpowiada jedna i tylko jedna
wartość stosunku licznika i mianownika równania a mianowicie
wartość stosunku licznika i mianownika równania a mianowicie
20(log 20=1.3)
20(log 20=1.3)
•
3. przyjmując wartości pK i S za wartości stałe równanie H-H
3. przyjmując wartości pK i S za wartości stałe równanie H-H
zawiera trzy niewiadome: pH, HCO3-, pCO2. Chcąc znaleźć jedną z
zawiera trzy niewiadome: pH, HCO3-, pCO2. Chcąc znaleźć jedną z
tych niewiadomych należy znać dwie pozostałe.
tych niewiadomych należy znać dwie pozostałe.
•
4. duże stężenie HCO3- w osoczu utrzymywane jest dzięki
4. duże stężenie HCO3- w osoczu utrzymywane jest dzięki
aktywnemu wchłanianiu zwrotnemu w kanalikach
aktywnemu wchłanianiu zwrotnemu w kanalikach
nerkowych( stężenie to jest 20-krotnie większe niż rozpuszczonego
nerkowych( stężenie to jest 20-krotnie większe niż rozpuszczonego
fizycznie CO2 w osoczu).
fizycznie CO2 w osoczu).
Diagnostyka laboratoryjna
Diagnostyka laboratoryjna
zaburzeń równowagi kwasowo-
zaburzeń równowagi kwasowo-
zasadowej
zasadowej
•
HCO3- - aktualne stężenie wodorowęglanów(przy aktualnym
HCO3- - aktualne stężenie wodorowęglanów(przy aktualnym
pCO2 , miernik komponentu nieoddechowego
pCO2 , miernik komponentu nieoddechowego
•
BB - (buffer base) - zasady buforowe, suma stężeń wszystkich
BB - (buffer base) - zasady buforowe, suma stężeń wszystkich
zasad buforowych wodorowęglanowych i niewodorowęglanowych
zasad buforowych wodorowęglanowych i niewodorowęglanowych
w krwi całkowicie utlenowanej.
w krwi całkowicie utlenowanej.
•
BE - (base excess) - nadmiar lub niedobór zasad (niedobór jest
BE - (base excess) - nadmiar lub niedobór zasad (niedobór jest
wartością ujemną); jest to różnica między aktualnym a należnym
wartością ujemną); jest to różnica między aktualnym a należnym
stężeniem zasad buforowych pełnej krwi utlenowanej BE = BB –
stężeniem zasad buforowych pełnej krwi utlenowanej BE = BB –
NBB
NBB
•
NBB - (normal buffer base) - normalne zasady buforowe,
NBB - (normal buffer base) - normalne zasady buforowe,
prawidłowe stężenie zasad buforowych określane przy pH = 7,40
prawidłowe stężenie zasad buforowych określane przy pH = 7,40
pCO2 = 40 mm Hg ; wartość ta zależy od stężenia hemoglobiny
pCO2 = 40 mm Hg ; wartość ta zależy od stężenia hemoglobiny
Diagnostyka laboratoryjna
Diagnostyka laboratoryjna
zaburzeń równowagi kwasowo-
zaburzeń równowagi kwasowo-
zasadowej
zasadowej
Wartości referencyjne dla podstawowych parametrów
równowagi kwasowo-zasadowej zgromadzono w tabeli
Parametr
Krew tętnicza
Krew żylna
Krew kapilarna
pH
7,37 - 7,45
7,32 - 7,38
7,35 - 7,45
pCO
2
(mm Hg)
36 -44
42 - 50
35 - 45
[HCO
3
-
]
(mmol/l)
22 - 26
23 - 27
21 - 27
BE
(mmol/l)
0 2,5
0 2,5
0 2,5
SBE
(mmol/l)
0 2,5
0 2,5
0 2,5
pO
2
(mm Hg)
74 -108
ok. 40
65 - 95
sO
2
( % )
92 - 96
54 - 69
70 - 95
Definicja
Zaburzenie
pierwotne
Kompensacja
pH
PCO
2
HCO
3
-
BE
Kwasica
stan
organizmu
charakteryzuj
ący się
nadmiarem
kwasów
Kwasica
oddechowa
wzrost pCO
2
uwarunkowan
y
zaburzeniem
niewyrównana
pH obniżone
[HCO
3
-
] i BE bez
zmian
N
N
lub ubytkiem
zasad
mechanizmu
oddechowego
wyrównana
wzrost [HCO
3
-
] i
BE prowadzący do
częściowej lub
całkowitej
normalizacji pH
/
N
Kwasica
metaboliczna
spadek
stężenia HC
O
3
-
i wartości
BE
niewyrównana
pH obniżone
pCO
2
bez zmian
N
w krwi,
niezależny od
mechanizmu
oddechowego
wyrównana
spadek pCO
2
prowadzący do
częściowej lub cał
kowitej
normalizacji pH
/
N
,
zmiany pierwotne (wzrost, spadek)
N watrości prawidłowe
, zmiany wtórne (wzrost, spadek)
Definicja
Zaburzenie
pierwotne
Kompensacja
pH
PC
O
2
HC
O
3
-
BE
Zasadowica
stan
organizmu
charakteryz
ujący się
utratą
kwasów
lub
zwiększoną
Zasadowica
oddechowa
spadek pCO
2
uwarunkowany
zaburzeniem
niewyrównana
pH podwyższone
[HCO
3
-
] i BE
bez zmian
N
N
zawartością
zasad
mechanizmu
oddechowego
wyrównana
spadek [HCO
3
-
]
i
BE
prowadzący do
częściowej lub cał
kowitej
normalizacji pH
/
N
Zasadowica
metaboliczna
wzrost
stężenia
HCO
3
-
i wartości BE
niewyrównana
pH podwyższone
pCO
2
bez zmian
N
w krwi,
niezależny od
mechanizmu
oddechowego
wyrównana
wzrost pCO
2
prowadzący do
częściowej lub cał
kowitej
normalizacji pH
/
N
, zmiany pierwotne (wzrost, spadek)
N watrości prawidłowe
, zmiany wtórne (wzrost, spadek)
Diagnostyka laboratoryjna
Diagnostyka laboratoryjna
zaburzeń równowagi kwasowo-
zaburzeń równowagi kwasowo-
zasadowej
zasadowej
•
Kwasica metaboliczna charakteryzuje
Kwasica metaboliczna charakteryzuje
się pierwotnym obniżeniem stężenia
się pierwotnym obniżeniem stężenia
wodorowęglanów, niedoborem zasad
wodorowęglanów, niedoborem zasad
buforowych, obniżeniem pH krwi i
buforowych, obniżeniem pH krwi i
wtórnym zmniejszeniem ciśnienia
wtórnym zmniejszeniem ciśnienia
cząstkowego dwutlenku węgla.
cząstkowego dwutlenku węgla.
Diagnostyka laboratoryjna
Diagnostyka laboratoryjna
zaburzeń równowagi kwasowo-
zaburzeń równowagi kwasowo-
zasadowej
zasadowej
•
Kwasica oddechowa związana jest ze
Kwasica oddechowa związana jest ze
zmniejszoną zdolnością wydalania dwutlenku
zmniejszoną zdolnością wydalania dwutlenku
węgla przez płuca. Charakteryzuje się
węgla przez płuca. Charakteryzuje się
pierwotnym wzrostem ciśnienia cząstkowego
pierwotnym wzrostem ciśnienia cząstkowego
dwutlenku węgla wpływającym na obniżenie
dwutlenku węgla wpływającym na obniżenie
pH krwi.
pH krwi.
•
Uruchomienie nerkowego mechanizmu
Uruchomienie nerkowego mechanizmu
kompensacyjnego prowadzi do wtórnego
kompensacyjnego prowadzi do wtórnego
wzrostu stężenia wodorowęglanów, nadmiaru
wzrostu stężenia wodorowęglanów, nadmiaru
zasad buforowych, a tym samym do
zasad buforowych, a tym samym do
częściowej a nawet całkowitej normalizacji pH
częściowej a nawet całkowitej normalizacji pH
krwi.
krwi.
Diagnostyka laboratoryjna
Diagnostyka laboratoryjna
zaburzeń równowagi kwasowo-
zaburzeń równowagi kwasowo-
zasadowej
zasadowej
•
Zasadowica oddechowa charakteryzuje się
Zasadowica oddechowa charakteryzuje się
pierwotnym obniżeniem ciśnienia
pierwotnym obniżeniem ciśnienia
cząstkowego dwutlenku węgla, wzrostem
cząstkowego dwutlenku węgla, wzrostem
pH krwi oraz wtórnym zmniejszeniem
pH krwi oraz wtórnym zmniejszeniem
stężenia wodorowęglanów i wtórnym
stężenia wodorowęglanów i wtórnym
niedoborem zasad buforowych.
niedoborem zasad buforowych.
Diagnostyka laboratoryjna
Diagnostyka laboratoryjna
zaburzeń równowagi kwasowo-
zaburzeń równowagi kwasowo-
zasadowej
zasadowej
•
Zasdowica metaboliczna charakteryzuje
Zasdowica metaboliczna charakteryzuje
się pierwotnym zwiększeniem stężenia
się pierwotnym zwiększeniem stężenia
wodorowęglanów, nadmiarem zasad
wodorowęglanów, nadmiarem zasad
buforowych, podwyższeniem pH krwi i
buforowych, podwyższeniem pH krwi i
wtórnym zwiększeniem ciśnienia
wtórnym zwiększeniem ciśnienia
cząstkowego dwutlenku węgla.
cząstkowego dwutlenku węgla.