FOSFOLIPID

Y

• Wioletta Fryc
• Agata Gigoła

 

 

POJĘCIE FOSFOLIPIDU

• Fosfolipidy 

(inaczej 

fosfatydy 

lub 

fosfotłuszczowce)  to  lipidy,  w  których  skład 

wchodzą:  gliceryna,  kwasy  tłuszczowe,  kwas 

fosforowy związany z zasadą azotową, np. choliną. 

• Fosfolipidy  stanowią  istotny  składnik  budowy 

błony  komórkowej.  Fosforylacja  lipidów  do 

fosforylowanego  kwasu  tłuszczowego  jest  też 

początkiem  ich  aktywacji  biologicznej,  po  której 

następuje 

dekarboksylacja 

i  dehydrogenacja,  które  są  kolejnymi  etapami 

procesu 

spalania 

tłuszczów 

w 

żywych 

organizmach.  Występują  obficie  szczególnie  w: 

tkance nerwowej, wątrobie i krwi.

 

 

RODZAJE FOSFOLIPIDÓW

• Charakterystyczną  cechą  fosfolipidów  jest  to,  że 

oprócz  reszt  kwasów  tłuszczowych  występują  w 

nich  również  reszty  kwasu  fosforowego(V).  W 

zależności  od  rodzaju  alkoholu,  stanowiącego 

zrąb  cząsteczki,  wyróżnia  się  glicerofosfolipidy 

(pochodne glicerolu) i sfingofosfolipidy (pochodne 

sfingozyny  -  złożonego  aminoalkoholu).  Przez 

resztę 

fosforową 

do 

rdzenia 

glicerofosfolipidowego  może  być  dołączony  inny 

związek  organiczny  (np.  aminokwas,  amina). 

Fosfolipidy  stanowią  główny  składnik  lipidowy 

błon  cytoplazmatycznych  (np.  fosfatydylocholina, 

zwana także lecytyną).

 

 

•

Fosfoglicerydy  są  fosfolipidami,  których 
budowa oparta jest na glicerolu (trójwęglowym 
alkoholu)  stanowiącym  rdzeń  strukturalny 
cząsteczki fosfoglicerydu. Budowę strukturalną 
cząsteczek  najważniejszych  fosfoglicerydów 
(fosfatydylocholiny  ,  fosfatydyloetanoloaminy, 
fosfatydyloseryny, 

fosfatydyloinozytolu). 

Grupy  hydroksylowe  glicerolu  tworzą  wiązania 
estrowe  z  grupami  karboksylowymi  kwasów 
tłuszczowych i kwasu fosforowego. 

 

 

• Sfingolipidy są fosfolipidami, których budowa oparta 

jest 

na 

sfingozynie 

- 

długołańcuchowym 

nienasyconym  alkoholu.  Cząsteczka  sfingozyny,  z 

dołączonym do grupy aminowej kwasem tłuszczowym, 

nosi  nazwę  ceramidu.  Najczęściej  występującym  w 

błonach 

przedstawicielem 

sfingolipidów 

jest 

sfingomielina  ,  która  występuje  głównie  w  tkance 

nerwowej. 

Za 

pomocą 

związków 

znaczonych 

izotopami 

fosforu 

stwierdzono, 

że 

przemiany 

sfingomieliny  są  tam  bardzo  powolne.  Jest  ona  też 

mniej  niż  lecytyny  i  kefaliny  podatna  na  działanie 

czynników  chemicznych.  Okazuje  się,  że  zawiera 

bardzo  mało  nienasyconych  kwasów  tłuszczowych, 

związanych  peptydowo  (poprzez  azot)  z  cząsteczką 

sfingozyny.  Te  właściwości  sfingomieliny  świadczą  o 

tym,  że  pełni  ona  funkcje  izolatora  tkanki  nerwowej. 

Występuje także w tkankach nerek, krwi, i w mielinie. 

 

 

BUDOWA FOSFOLIPIDU

 

 

WYSTĘPOWANIE I 

ZNACZENIE

• Mają kluczowe znaczenie w fizjologii i patologii błon 

biologicznych

• Stanowią one podstawowy strukturalny i czynnościowy budulec 

wszystkich błon komórkowych i struktur błonowych organelli 
wewnątrzkomórkowych

• Wpływają korzystnie na elastyczność, płynność i 

przepuszczalność błon komórkowych. Utrzymują i przywracają 
odpowiednią aktywność receptorów i białek związanych z 
błonami  

• Mają decydujące znaczenie dla utrzymania prawidłowej 

aktywności biologicznej układów enzymatycznych związanych z 
błonami, takich jak np. cyklaza adenylowa, lipaza lipoproteinowa, 
ATP- aza sodowo - potasowa, ATP - aza wapniowa, 
acylotransferaza lecytyna: cholesterol, oksydaza kwasu 
bursztynowego, transferaza glukozylowa czy fosforylaza. 

 

 

• Biorą udział w utrzymaniu i regulacji procesów 

transportu czynnego i biernego przez błony 

• Są niezbędne w procesach różnicowania, proliferacji i 

regeneracji komórek 

• Są substratem do produkcji wielu ważnych związków 

chemicznych, ponieważ zawierają w swoim składzie 

wielonienasycone kwasy tłuszczowe, cholinę i resztę 

kwasu fosforowego 

• Są emulgatorami tłuszczów w przewodzie pokarmowym 

i przyczyniają się do lepszego ich trawienia oraz 

wchłaniania witamin w nich rozpuszczalnych (A, D, E, K)

• Są ważnymi emulgatorami w żółci  
• Mają wpływ na reakcje immunologiczne na poziomie 

komórkowym 

 

 

PODWÓJNY ZRĄB 

LIPIDOWY

 

 

LECYTYNA JAKO JEDEN Z 

WAŻNIEJSZYCH 

FOSFOLIPIDÓW

• Lecytyna  (nazwa  chemiczna:  fosfatydylocholina) 

–  fosfolipid,  który  zwykle  otrzymuje  się  z  żółtek 

jajek  kurzych  oraz  z  rzepaku  lub  ziaren  soi.  Jest 

niezbędna  do  funkcjonowania  układu  nerwowego 

zwierząt  i  ludzi.  Jest  dostępna  komercyjnie  w 

postaci  czystej  i  stosowana  jako  dodatek  do 

żywności  oraz  w  celach  leczniczych.  W  Unii 

Europejskiej,  oznaczona  jest  kodem  E  322,  w 

listach dodatków do żywności.

 

 

• W organizmie człowieka lecytyna jest obecna w każdej 

komórce 

ciała, 

zwłaszcza 

jako 

składnik 

błon 

komórkowych.  Bierze  udział  w  rozmaitych  procesach 

przemiany  materii,  jest  bardzo  ważnym  elementem 

składowym  mózgu  i  tkanki  nerwowej  -  chroni  osłonkę 

mielinową,  stanowi  barierę  ochronną  ścian  żołądka, 

bierze  udział  w  gospodarce  cholesterolem.  W 

badaniach  na  szczurach  wykazano,  że  lecytyna 

pochodząca z soi znacząco obniża poziom cholesterolu 

i  triglicerydów,  podwyższając  jednocześnie  poziom 

HDL.  Wykazuje  pozytywne  działanie  na  funkcje 

poznawcze  u  osób  z  ich  osłabieniem,  jednakże  nie  ma 

znaczących dowodów  na pozytywne  działanie lecytyny 

u osób z demencją. Ponadto opóźnia procesy starzenia, 

pełni  funkcje  ochronne  wobec  wątroby,  wspomaga 

wykorzystanie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

 

 

BIBLIOGRAFIA

• www.ebiolog.pl
• Lubert Stryer, Biochemia, PWN, Warszawa 2003, str. 154, 

(Wyd. 2 popr.) ISBN 83-01-13978-1 

• Biochemia Harpera,Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 

Warszawa 2002, wyd. 5, ISBN 83-200-2898-1

• B.D. Hames

,

N.M. Hooper,Biochemia - krótkie wykłady, 

Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, wyd. 2, ISBN 
83-01-13872-6