TEMAT: 

TEMAT: 

Usytuowanie działki / 

Usytuowanie działki / 

budynku / pomieszczeń 

budynku / pomieszczeń 

względem stron świata

względem stron świata

1.Położenie działki

1.Położenie działki

Jaka jest zatem idealna działka pod dom energooszczędny? 

    
     Płaski lub lekko pochylony na południe / południe-zachód teren 

z dojazdem od strony północnej, wschodniej lub zachodniej, 

wolny od drzew iglastych od południa i zachodu. Na takiej 

działce można najlepiej wykorzystać ciepło promieni 

słonecznych. Osiągnięcie tych samych rezultatów w innych 

warunkach jest znacznie trudniejsze. Warto też od strony 

południowej wygospodarować staw, który odbijając wiosną i 

jesienią promienie słoneczne, jak lustro doświetli dom. 

    Jeśli postawimy dom na południowym lub południowo-

zachodnim stoku wzniesienia, możemy oszczędzić 5-10% energii 

w porównaniu z domem stojącym na terenie płaskim. 

    Ale uwaga: koszt budowy domu na wzniesieniu może być 

wyższy

1.2 Wpływ wiatru 

1.2 Wpływ wiatru 

Szukając korzystnych rozwiązań można analizować także 

wpływy wiatru. Udział strat ciepła w budynkach 
wyeksponowanych na działanie wiatru może być 
większy nawet o 10% w stosunku do takich samych 
budynków usytuowanych w teranie zabudowanym lub 
osłoniętym.

Decydując się na działkę w mieście, warto szukać jej 

w części zachodniej lub południowej, z uwagi na fakt, 
że właśnie z tych kierunków wiatry wieją w Polsce 
najczęściej. Nie tylko zapewniają one w tej okolicy 
świeże powietrze, ale i wywiewają spaliny, dym na 
północ i wschód, gdzie najczęściej zlokalizowana bywa 
zabudowa przemysłowa.

2. Orientacja budynku.

2. Orientacja budynku.

W każdym budynku 

oprócz strat ciepła 

występują różnego 

rodzaju zyski 

cieplne. W 

budownictwie 

mieszkaniowym 

pochodzą one 

głównie od 

urządzeń 

elektrycznych, 

gotowania, prania, 

oświetlenia, ludzi, a 

także od 

promieniowania 

słonecznego.

W sprzyjających warunkach, korzystając z darmowej 
energii słonecznej, można o kilkanaście procent 
zmniejszyć zużycie energii do ogrzewania, za którą 
płacimy. Najmniejsze straty ciepła występują w domach 
piętrowych i z poddaszem użytkowym. Najlepsza 
orientacja budynku to północ-południe. W stronę 
południa powinny być zorientowane kolektory słoneczne. 
Strefa północna stanowi niejako otulinę budynku przed 
zimnem. Z tej strony najczęściej znajdują się 
pomieszczenia gospodarcze i garaże. 

Korzystny wpływ słońca można wykorzystać przez 

prawidłowe usytuowanie budynku względem stron 

świata oraz przez wyeksponowanie przegród 

przeszklonych (okien, ogrodów zimowych) na jego 

działanie. Korzystne usytuowanie projektowanych 
obiektów może doprowadzić do obniżenia zużycia 

energii: w typowych budynkach nawet o 7%, a w 

budynkach pasywnych nawet o 30%. Dlatego warto 

rozważyć wykonanie na południowej ścianie przeszkleń o 

dużej powierzchni. Możliwość stosowania dodatkowych 

rozwiązań, jak okiennice lub rolety, działające nocą, 

może dodatkowo wpłynąć korzystnie na bilans ciepła w 

budynku.

Nie w każdym kącie ogrodu i nie w każdym domowym 
pomieszczeniu potrzeba tyle samo światła. Dlatego dobre 
ustawienie budynku na działce pozwala maksymalnie 
wykorzystać jej wszystkie walory: zarówno miejsca 
słoneczne, jak i te pozostające w cieniu przez większą część 
dnia.

Właściwe usytuowanie budynku nie tylko podnosi komfort 
poszczególnych wnętrz, ale wspomaga pozyskiwanie 
darmowego ciepła i jego naturalny przepływ we wnętrzach 
na zasadzie promieniowania i konwekcji, zmniejszając dzięki 
temu zużycie energii. Wpływa w ten sposób w znaczący 
sposób na bilans cieplny budynku, a tym samym - na koszty 
jego eksploatacji.

Niewłaściwe ustawienie budynku wobec stron świata może 
przyczynić się do przegrzewania lub niedogrzania 
poszczególnych pomieszczeń, a to oznacza dyskomfort, a 
więc obniżenie standardu życia.

3. 

3. 

Rozplanowanie 

Rozplanowanie 

pomieszczeń

pomieszczeń

 

 

W domach pasywnych i wysoko energooszczędnych, które 

wykorzystują energię słoneczną do podgrzewania 

budynku, bardzo istotnym elementem jest odpowiednie 

rozmieszczenie pomieszczeń względem stron świata, tak 

by umożliwić wnikanie promieni słonecznych do ich 

wnętrza. 

Budynek taki należy podzielić na strefy różnych temperatur 

i przyporządkować pomieszczenia do odpowiednich stref. 

Pomieszczenie z tej samej strefy temperaturowej 

powinny znajdować się obok siebie. 

Od strony południowej należy umiejscowić pomieszczenia, 

w których niezbędna jest względnie wysoka 

temperatura, w następnym rzędzie, idąc na północ, 

powinny znajdować się pomieszczenia o nieco niższej 

temperaturze, aż do północnej ściany gdzie powstaje 

tzw. strefa buforowania. Umieszcza się tam 

pomieszczenia, które praktycznie nie wymagają 

ogrzewania. 

Pomieszczenia przeznaczone na stały pobyt osób powinny 

wychodzić na południe (południowy-wschód, południowy-
zachód) i mieć stosunkowo duże okna.
Mniej użytkowane, chłodniejsze pomieszczenia (garaże, 
zaplecze techniczno-gospodarcze) powinny wychodzić na 
północ. Taki podział jest istotny również ze względów 
ekonomicznych. Po pierwsze optymalne oświetlenie 
pomieszczeń pozwala na oszczędność energii 
elektrycznej. Co więcej pozwala na bierne wykorzystanie 
energii słonecznej poprzez bezpośrednie 
napromieniowanie i gromadzenie ciepła w określonych 
częściach budynku (ścianach, podłodze) co jest 
najtańszą i najprostszą techniką stosowaną w 
budownictwie pasywnym, nie wymagającą dodatkowych 
urządzeń. 

Poniższy rysunek przedstawia sposób usytuowania 

Poniższy rysunek przedstawia sposób usytuowania 

pomieszczeń

pomieszczeń

3.1 Stolarka okienna

3.1 Stolarka okienna

W budynkach wysoko energooszczędnych, stolarka okienna 

powinna być usytuowana od stron nasłonecznionych. Od 
strony południowej zaleca się pozostawianie dużych okien. 
Logicznym byłoby zatem zbudowanie całej ściany 
południowej ze szkła, w celu zmaksymalizowania zysku 
ciepła, jednak takie rozwiązanie nie jest dobre. W okresie 
letnim zbyt duża powierzchnia przenikania promieni 
słonecznych powodowałaby nadmierne nagrzewanie się 
pomieszczeń, natomiast w zimie stolarka ta generowałaby 
zbyt duże straty. Od strony północnej zaleca się 
umiejscowienie tylko i wyłącznie głównego wejścia do 
budynku oraz wjazdu do garażu. Montowanie stolarki 
okiennej od strony północnej jest bezcelowe z punktu 
widzenia bilansu energetycznego budynku. Okna od północy 
przez cały rok będą generowały straty cieplne. Pozostała 
stolarka okienna powinna być umiejscowiona od stron 
wschodniej i zachodniej.



Kuchnia – najlepiej, żeby okno skierowane było na północ lub 

wschód. W kuchni zazwyczaj jest cieplej niż w pozostałej części 

domu, więc nie musi być ona dodatkowo ogrzewana przez słońce. 

Warto, żeby z kuchni była możliwość obserwowania wejścia na 

posesję czy miejsca zabaw dzieci.



Jadalnia – nie powinna mieć okien od strony północnej, pozostałe 

warianty mają swoje wady i zalety. Warto pomyśleć o roletach czy 

żaluzjach, które zredukują za dużą ilość światła w przypadku 

skierowania okien na południe czy na zachód. Okno skierowane 

na wschód ogranicza ilość światła.

Pokój dzienny – powinien mieć okna skierowane na południe 

albo zachód. Zapewnia to największą ilość światła dziennego. 

Najlepszym rozwiązaniem są jednak okna, które wychodzą na 

dwie strony świata – zapewnia to nie tylko lepszą wentylację, ale i 

ładniejsze widoki.

Sypialnia – powinna mieć okna skierowane na wschód. Pobudka 

wraz ze słońcem daje optymizm na cały dzień. Najmniej korzystne 

jest skierowanie okna na zachód, bo w letnie wieczory i nocy w 

pomieszczeniu może być za gorąco.



Spiżarnia – może nie mieć okna, ale musimy zapewnić w niej 

doskonałą wentylację.



Pomieszczenie gospodarcze – może mieć okno z każdej strony 

świata, ale najwięcej światła rozproszonego zapewni okno 

skierowane na północ lub wschód.

Jest parę podstawowych reguł, którymi należy się kierować 
stawiając dom na działce budowlanej. Najważniejszą z nich  
jest właściwe usytuowanie przyszłego domu względem stron 
świata. Nie tylko podnosi to komfort przebywania w 
poszczególnych wnętrzach, lecz również wpływa na 
zwiększenie efektywności energetycznej domu. Należy zatem 
zadbać o to, aby część dzienna – salon, jadalnia, gabinet, 
ulokowana była od strony południowej. Komfortowym miejscem 
na sypialnię jest część wschodnia domu, a pokoje dla dzieci – 
zachodnia. Kuchnia i pomieszczenia gospodarcze powinny 
znajdować się w dość zaciemnionej północnej części domu.

Duże znaczenie ma też położenie domu w stosunku do ulicy. 
Najkorzystniej jest  gdy droga położona jest od północnej 
strony. Taki układ jest najbardziej kompatybilny z zasadami 
rozmieszczenia pomieszczeń względem stron świata. 
Jednocześnie. W części południowej domu powinna znajdować 
się bowiem nie tylko strefa dzienna, lecz również ogród, który 
jak wiadomo jest idealnym miejscem na wypoczynek.
Jednak reguły te mogą okazać się niewystarczające w 
przypadku gdy działka jest niewymiarowa, zbyt wąska lub ma 
wjazd od południa lub wschodu. Mniej korzystne warunki 
wymagają wykonania indywidualnego projektu budowlanego.