Środki stylistyczne 

warto znać.

 

 

Co to są środki 

stylistyczne?

• 

to elementy języka, które mają na celu 

  pobudzenie wyobraźni  odbiorcy 
  i wywołanie określonych emocji; 

• pozwalają w sposób sugestywny i oryginalny 
  wyrażać myśli i uczucia  nadawcy;

• rzadko występują w języku codziennym;

• spotyka się je najczęściej w literaturze, 
głównie 
  w poezji.

 

 

ŚRODKI

stylistyczne

 

=

 

poetyckie 

= 

artystyczne

Powyższe wyrazy stosuje się wymiennie, dlatego pojęcia:

•  Środki stylistyczne,

•  Środki poetyckie,

•  Środki artystyczne

Z N A C Z Ą     T O   S A M O

 

 

Środki artystyczne

 dzielimy na

leksykalne

 

       

składniowe

        

słowotwórcze

         

fonetyczne

•  

porównanie

•  

przenośnia

•  epitet

•  

apostrofa

•  

powtórzeni
e

•  

refren

•  
zdrobnienie

•  zgrubienie

•  

neologizm

•  
onomatopeja

•  rytm

•  

rym

 

 

EPITET

Wyraz będący określeniem rzeczownika, wyrażony 
najczęściej przymiotnikiem, ale również imiesłowem i 
rzeczownikiem, np.:

CZERWON
A

CZERWONA RÓŻA

UŚMIECHNIĘ
TE

UŚMIECHNIĘTE 
DZIECKO

ŚPIEWAJĄCY

ŚPIEWAJĄCY PTAK

   BLASK

BLASK KSIĘŻYCA

 

 

Funkcje epitetu:

•  

uwydatnia cechy przedmiotów i osób;

•  uplastycznia obraz poetycki;
•  współtworzy styl wypowiedzi;
•  wzbogaca wypowiedź.

 

 

PORÓWNANIE to:

•  

Zestawienie ze sobą dwóch przedmiotów,

  zjawisk lub osób ze względu na pewną, 
wspólną 
  ich  cechę.

•  Uwydatnienie jakiejś właściwości 
opisywanego
    zjawiska poprzez wskazanie na jego 
podobieństwo
   do innego zjawiska.

 

 

Zestawiając ze sobą porównywane 

zjawiska używamy łączników:

jak

jako

jakby

jak gdyby

niby

ni to

na kształt

 

 

jak

  pracowity 

jak

 mrówki

jako

     oczy  

jako

 

gwiazdy

niby

           wesoły  

niby  

ptaszek

na kształt

owoc 

na kształt 

księżyca

 

 

PRZENOŚNIA = 

METAFORA

Zestawienie wyrazów, które 

osobno znaczą co innego, a w 

połączeniu nabierają nowego 

znaczenia.

 

 

Przykład metafory

 

odmęt 

 

   zieloność – 
zieleń

(głęboka, 

wzburzona woda, 

otchłań, toń)

(trawy, krzewy, drzewa,

tereny pokryte tymi 
roślinami) 

odmęt zieloności

(

rozległe miejsce porośnięte gęstą, intensywnie zieloną 

roślinnością) 

 

 

ODMIANY METAFOR:

OŻYWIENIE  

–  polega na przypisywaniu przedmiotom 

martwym, zjawiskom natury lub pojęciom abstrakcyjnym 
właściwości żywych istot, np.:

 

nadzieja umarła, komórka mi zdycha, przebiegła mi przez 

głowę pewna myśl, gryzło go sumienie.

UOSOBIENIE (personifikacja) - 

polega na 

przypisaniu cech ludzkich czemuś co człowiekiem nie jest 
(przedmiotom, zjawiskom, roślinom, zwierzętom, czy 
pojęciom abstrakcyjnym), np.:

dumny kościół, wstaje dzień, zwariowany rok, słońce 
uśmiechało się, niebo płacze, dby stanęły na baczność.

OKSYMORON - 

zestawienie wyrazów o 

przeciwstawnym znaczeniu, (zwykle rzeczownik z 
przymiotnikiem lub czasownik z przysłówkiem ) np.:

zimny ogień, gorzka słodycz, ciepłe lody, spieszyć się 
powoli.

 

 

Składniowe Środki 

poetyckie

Celowy dobór wyrazów w zdaniu, typów 

i rozmiarów zdań oraz sposobów ich 

powiązań 

w celu osiągnięcia zamierzonej ekspresji 

wypowiedzi.

 

 

APOSTROFA

Bezpośredni zwrot do osoby, uosobionych 
pojęć lub rzeczy. Często występuje w 
przemówieniach.

Przykład:

"Litwo, Ojczyzno moja" 

                        (Adam Mickiewicz) 

 

 

POWTÓRZENIE

Polega na powtarzaniu tego samego 
elementu językowego w celu nadania mu 
większego znaczenia czy rytmizacji w 
utworze.

Przykład:

„Zieleń, zieleń, coraz więcej zieleni i 
przestrzeni”. 

 

 

REFREN

powtarzająca się strofa, wers lub jego 
część.

Przykład:

Wzięli ją z ziemi 
na ramiona
I w białe róże 
utulona,
Zakuta w trumnę, 
ale dumna,
Szła pieśń.

Nieśli ją w ciszy i w 
żałobie,
Lecz nie złożyli pieśni w 
grobie,
Bo w białych zwojach, w 
róż koronie
Aby z królami być na 
tronie 
Szła pieśń.

 

 

SŁOWOTWÓRCZE ŚRODKI 

POETYCKIE

Celowy dobór takich form słowotwórczych 

wypowiedzi, które nadają jej zamierzony 

efekt znaczeniowy i emocjonalny.

 

 

ZDROBNIENIE - 

to wyrazy o dodatnim zabarwieniu 

uczuciowym.
             

Poprzez zdrobnienia autorzy najczęściej wyrażają 

sympatię
            do opisywanych osób czy zjawisk lub traktują je 
w sposób

             żartobliwy,

 

 np.: 

kwiateczki pachnące

gwiazdeczki 
błyszczące

 

 

ZGRUBIENIA 

– 

to wyrazy o ujemnym zabarwieniu 

emocjonalnym.

      Autorzy, stosując zgrubienia, wyrażają często niechęć czy 

pogardliwy
      stosunek do opisywanych rzeczy czy osób, np.:

 

wielkie buciska

leniwy kocur

 

 

FONETYCZNE ŚRODKI 

STYLISTYCZNE

Celowy dobór wyrazów w zdaniu lub głosek w 

wyrazach, aby tworzyły dla ucha dźwięczną 

całość.

Najczęściej za pomocą brzmień głoskowych 

pisarze starają się oddać głosy i dźwięki, 

towarzyszące opisywanym zjawiskom przyrody. 

 

 

WYRAZY 

DŹWIĘKONAŚLADOWCZE -  

( onomatopeja) 

zabieg imitujący różne zjawiska akustyczne za 

pomocą dźwięków mowy.

 Występuje także w języku potocznym w postaci 

wykrzykników dźwiękonaśladowczych 

imitujących głosy zwierząt: 

miau, hau-hau, kuku 

ryku

,; różne odgłosy: 

bum! bęc!

 oraz innych 

części mowy, i czasowników typu: 

terkotać, 

mlaskać, łopotać, zgrzytać

 czy rzeczowników 

typu: 

łomot, huk, grzechotka, gwizdek, chlupot.

 

 

 

RYTM - 

to występująca w utworach literackich 

powtarzalnośc sylab w poszczególnych wersach i 

sposób rozłożenia akcentów wyrazowych. 

RYM - 

to całkowita lub częściowa zgodność 

brzmieniowa zakończeń ostatnich wyrazów w wersie. 

Rodzaje rymów:

• 

Żenskie 

- w których rymuje się ostatnia sylaba wyrazu i 

głoska z sylaby przedostatniej (czyli rymujące się wyrazy 
muszą być co najmniej dwusylabowe), np.:
Goście weszli w porządku i stanęli ko-łem
Podkomorzy najwyższe brał miejsce za sto-łem.

 

 

•  

Męskie 

- rymują się wyrazy jednosylabowe, np. :

I tych klonów pod śniegiem rząd (...) 
Miła moja! Wesołych Świąt!

• 

Dokładne

 - mają identycznie rymujące się cząstki, np.:

Młodości! ty nad pozio-my
Wylatuj, a okiem słoń-ca
Ludzkości całe ogro-my
Przeniknij z końca do koń-ca.

• 

Niedokładne

 - opierają się na przybliżonej zgodności 

brzmieniowej rymujących się cząstek. Rymy te coraz częściej 

spotykamy we współczesnej poezji, np.:

Tu nie pomoże nic...
a cóż ja znaczę!
ten sam sen, ten sam błysk, 
srebrne akacje.

 

 

• 

Gramatyczne

 - opierają się na identyczności form 

gramatycznych, dowodzą kunsztowności poetyckiej, 

np.:

Martwe znasz prawdy, nie znane dla ludu,
widzisz świat w proszku, w każdej gwiazd iskierce,
Nie znasz prawd żywych, nie zobaczysz cudu!
Miej serce i patrzaj w serce!

• 

Niegramatyczne

 - poeta nie przestrzega w doborze 

rymów żadnych zasad. Takie rodzaje rymów są 

charakterystyczne dla poezji nowatorskiej, której 

twórcy odchodzą od tradycyjnych systsemów 

wierszowych.

 

 

Ćwiczenie sprawdzające

W tabelce poniżej zamieszczono przykłady środków 

artystycznych.

Rozpoznaj i nazwij je. W celu sprawdzenia poprawności  

kliknij na wybrany przycisk, a przekonasz się czy znasz 

środki poetyckie.

UWAGA!  

W kilku przykładach można wybrać więcej niż jeden 

przycisk.

 

 

Przykłady 

Epitet 

Ożywienie

Uosobienie

Porównani

e

Powtórzeni

e

kwitną zniczami ciemne 
chodniki 

tęcza usycha pośród bylin 

gwiazdy błękitne, kwiateczki 
czerwone 

wiatr śpi w pachnącym maku 

lampa warczy na kwiaty 

uliczki odprowadzają nas do 
domu 

od żywej, ciepłej ziemi 

słońce czerwone niby pożar 
na dachu 

miłość, o której srebrny 
świerk nuci 

ziemia nurza się w morzu 

bór czernił się na kształt 
dachu 

w kołnierzyku białym jak 
śnieg 

spadł na głowy, spadł na 
kwiaty 

SPRAWDŹ  SWOJE WIADOMOŚCI

 

 

BRAWO,BRAWO !!

 

 

NIESTETY, MUSISZ JESZCZE POĆWICZYĆ !!

 

 

                                                              Prezentację 

opracowała:
                                                              mgr  Małgorzata 

Iwańska

Gdy wątpliwości masz…

czy środki poetyckie znasz – 

- spróbuj jeszcze raz!