Farmakoterapia w okresie ciąży

Farmakoterapia w okresie

ciąży

Klinika Chorób

Wewnętrznych z

Zakładem Farmakologii i

Terapii Monitorowanej UM w

Łodzi

Dr n. Med. Agnieszka Bała

Farmakoterapia w okresie ciąży

1.Ciąża jest fazą życia kobiety, w

której należy zachować szczególną

ostrożność podczas stosowania

leków.

2. Profilaktyka lekowa i terapia w

czasie ciąży wymaga ścisłego

uwzględnienia różnej wrażliwości

matki i płodu.

Farmakoterapia w okresie ciąży

Stosowanie leków w czasie ciąży wymaga

szczególnej ostrożności z wielu powodów:

zmiana czynności narządów u kobiety ciężarnej w

różnych okresach ciąży może być przyczyną

odmiennych reakcji na leki: zaburzenia

wchłaniania leku z przewodu pokarmowego,

zaburzenia dystrybucji

W następstwie przechodzenia leków przez

łożysko matki mogą wystąpić zniekształcenia

narządów i nieprawidłowy rozwój

zarodka

niedojrzałość narządów metabolizujących

i wydalających leki (wątroby, nerek) u płodu

może spowodować ich kumulację

Farmakokinetyka u kobiet w

ciąży

Wchłanianie.

- Upośledzenie motoryki p.pokarmowego w

ciąży wiąże się z relaksacyjnym działaniem

progesteronu na mięśnie gładkie, co powoduje

opóźnienie około 30-50% czasu opróżnienia

żołądka i jelit.

- zmniejszona około 40% sekrecja kwaśnego

soku żołądkowego z jednoczesnym

zwiększeniem wydzielania śluzu prowadzi do

wzrostu pH w żołądku, zwiększa

jonizację leków o

właściwościach słabych kwasów i zaburzeń ich

wchłaniania

Farmakokinetyka u kobiet w

ciąży

Dystrybucja

w czasie ciąży zwiększona jest ilość

osocza i płynu pozakomórkowego,

średnia objętość płynu sięga 8 l

Może się to przyczynić do

zmniejszenia stężenia wielu leków

(hydrofilnych)

Zmniejsza się względna wartość

albumin i dochodzi do wypierania

połączeń albumin z lekami

Farmakokinetyka u kobiet w

ciąży

Metabolizm

wpływ na metabolizm leków w

wątrobie maja krążące

progesteron i estrogeny.

Hormony te indukują aktywność

niektórych enzymów takich jak

CYP 3A4 i CYP 2D6, biorących

udział w procesach oksydacyjnych

Wydalanie

- zwiększenie przepływu osocza przez

nerki o 25- 50 % oraz przesączania

kłębuszkowego o około 50% u

kobiet w ciąży może zwiększyć

stopień nerkowego wydalania leków

eliminowanych w postaci

niezmienionej, głównie przez nerki:

digoksyna, aminoglikozydy, sole litu.

Działanie leków na płód i na

organizm ciężarnej kobiety

w czasie pierwszego trymestru ciąży , szczególnie

między 4 a 8 tygodniem , w okresie tworzenia się

narządów zarodka, każdy lek musi być traktowany

jako potencjalnie szkodliwy tzw. teratogenny

Wczesne stosowanie leków przed zagnieżdżeniem

się zarodka może spowodować poronienie

Stosowanie leków w czasie organogenezy może

spowodować liczne wady, zniekształcenia

narządów, opóźnienie wzrostu, wirylizację,

niedorozwój mózgu

Małe dawki tetracyklin zażywane przez matki

w drugiej połowie ciąży – niedorozwój szkliwa

i zmiany zabarwienia zębów u dzieci

Leki działające teratogennie

i ebriotoksycznie

Leki

Działanie teratogenne

i embriotoksyczne

Adrogeny, sterydy

Maskulinizacja żeńskich

płodów,

niewykształcenie kory

nadnerczy

Antymetabolioty, leki

p/nowotworowe

Wady OUN,

zniekształcenia kończyn,

wtórne nowotwory

Amidaron

Zawartość jodu w

cząsteczce leku może

uszkodzić tarczycę

Leki działające teratogennie

i ebriotoksycznie

Inhibitory konwertazy

Upośledzenie kostnienia

czaszki, zaburzenie

tworzenia cewek

nerkowych, niewydolność

nerek u płodów i

noworodków

Leki hipoglikemiczne

Hipoglikemia noworodków

Leki hamujące krzepnięcie,

pochodne kumaryny

Niedorozwój nosa, kończyn,

chrząstek stawowych,

małoglowie, wady narządu

słuchy, wzroku, zespół

Dandy- Walkera

(wodogłowie,

nieprawidłowy rozwój

móżdżku i wzmożone

ciśnienie śdródczaszkowe)

Leki działające teratogennie

i ebriotoksycznie

Leki p/bólowe

morfinopodobne,

opiaty

Dystrofia

wewnątrzłonowa płodu;

zespół abstynencyjny, gdy

leki były stosowane w

późniejszym okresie ciąży

Leki p/padaczkowe

Wada cewy nerwowej

(rozszczep kręgosłupa,

podniebienia, wargi,

niedorozwój palców),

upośledzenie umysłowe

Leki

przeciwcholinergicz

Niedrożność jelit u

noworodka

Leki działające teratogennie

i ebriotoksycznie

Leki p/tarczycowe

Wole u płodów i

noworodków,

niedoczynność

tarczycy, aplazja skóry

Leki psychotropowe

Wady twarzo-czaszki,

układu sercowo-

naczyniowego

i przewodu

pokarmowego

NLPZ

Przedwczesne

zwężenie lub

zamknięcie przewodu

tętniczego, zapalenie

jelit

Leki działające teratogennie

i ebriotoksycznie

Sole litu

Anomalia Ebsteina

Retinoidy

wady OUN,

twarzoczaszki, układu

krążenia

Talidomid

wady kończyn i ich

skrócenie, wady

narządów wewnętrznych

Tetracykliny

anomalie zębów i kości

Działanie leków na płód i na

organizm ciężarnej kobiety

należy pamiętać, że szkodliwe

działanie leków stosowanych w ciąży

może mieć tez następstwa późne,

Mogą działać karcynogennie i

mutagennie (zmieniać strukturę DNA)

Stwierdzono częstszą zapadalność na

białaczkę u dzieci, których matki były

często poddane badaniom

radiologicznym w czasie ciąży

Działanie leków na płód i na

organizm ciężarnej kobiety

Ze względu na ryzyko szkodliwego

działania na płód leki-w aspekcie

ich stosowania u kobiet w ciąży

-zostały w 1997 r. zakwalifikowane

wg. Amerykańskiej Agencji Leków

i Żywności do pięciu kategorii-

A,B, C,D,X

Podział

A- badania kontrolowane

przeprowadzone u kobiet w ciąży nie

wykazały szkodliwego działania na

płód,

B- badania na zwierzętach nie wykazały

ryzyka dla płodu, lecz nie potwierdzono

tego u kobiet ciężarnych,

C- badania na zwierzętach wykazały

działania niepożądane na płód

(teratogenne, embriotoksyczne), brak

badań u kobiet w ciąży

Podział

D- istnieje udokumentowane ryzyko dla

ludzi wynikające ze stwierdzonego

szkodliwego działania leków na płód

X- udokumentowane działanie

szkodliwe na płód u ludzi i ryzyko

stosowania u kobiety w ciąży

przewyższa wszelkie możliwe

korzyści. Leki bezwzględnie

przeciwwskazane w ciąży.

Leki

Leki przeciwbakteryjne

antybiotyki aminoglikozydowe

(kat. C i D):

wszystkie ototoksyczne u płodu

Tetracykliny

(kat. D): zaburzenia wzrostu kości,

niedorozwój szkliwa, zrost palców, żółtaczka

jąder podkorowych mózgu

Chloramfenikol

(Kat. D)- aplazja szpiku, zespół

szarego dziecka

Chinolony

(kat. C i D): przeciwwskazane w ciąży

Pochodne nitrofuranu

(kat. B): można

stosować

Leki

Penicyliny i cefalosporyny

(kat. B): jest dopuszczalne

leczenie w ciąży penicylinami lub cefalosporynami

pozbawionymi działania nefrotoksycznego,

m.in..:cefaclor, cefuroksym, ceftriakson.

Z grupy penicylin wyjątek stanowią karbenicylina,

ureidopenicyliny, które ze względu na mielo-, hepato- i

nefrotoksyczność należy ograniczyć do zakażeń

zagrażających życiu.

Makrolidy (kat.B):

w przypadku uczulenia lub

oporności na penicyliny i cefatosporyny antybiotykami

zastępczymi mogą być makrolidy. Wadą makrolidów

jest mała zdolność przechodzenia przez barierę

łożyskową.

wyjątek stanowi klarytromycyna- zaliczana do kat. C-

jest bezwzględnie p/wskazana w I trymestrze ciąży

(działa teratogennie u zwierząt

)

Leki

Sulfonamidy

(kat. B, w okresie

przedporodowym –D): niedokrwistość

aplastyczna i hemolityczna, żółtaczka

jąder podkorowych mózgu u nowprodków

Metronidazol

(kat. B): przechodzi przez

łożysko do krążenia płodu, jest

przeciwwskazany w I trymestrze ciąży

(uszkodzenie OUN, układu

krwiotwórczego, zaburzenia czynności

żołądka i jelit).

Leki

Leki p/grzybicze

: gryzeofulwina, flukonazel,

ketonazol zaliczane sa do kat .C (duza

toksyczność- nefro-, mielo,-hepato- i

neurotoksyczność); miejscowo podawana

amfoterycyna, klotrimazol – kat. B-

dopuszczalna do stosowania u kobiet w ciąży.

Klotrimazol – unikać w I trymestrze ciąży.

Leki p/wirusowe

- kat. C i D- działanie

teratogenne i embriotoksyczne.Trzeba

rozważyć ich konieczność stosowania. Leki jak

ribawiryna – kat. X- ma udowodniony szkodliwy

wpływ na płód- przeciwwskazana w ciąży

Leki

leki p/gruźlicze

: izoniazyd- kat. C i ryfampicyna –

Kat. B – można zażywać w ciąży jedynie w

przypadkach zdecydowanej konieczności.

Leki stosowane w zakażeniach pasożytami

(kat. C i B): chlorochina (malaria), pyrantyl (robaki

obłe), mebendazol(przywry)- wywołują poronienia.

Stosujemy tylko, gdy korzyść dla matki jest

większa niż potencjalne zagrożenie płodu.

NLPZ, anelgetyki

- wywierają szkodliwy wpływ na

matkę i płód zwłaszcza w III trymestrze ciąży-

przedłużają okres ciąży i porodu i zwiększają

utratę krwi podczas porodu; anelgetyki

morfinopodobne (kat. C)- dystrofia

wewnątrzpłodowa i zmiany patologiczne w OUN

Leki

środki znieczulenia ogólnego

: ich działanie na

płód nie jest znane. Dlatego w I trymestrze ciąży

zaleca się wykonywanie znieczulenia nadoponowego,

a zabieg chirurgiczny przenieść na II trymestr ciąży.

Leki nasenne

barbiturany

( kat. D)- depresja

układu oddechowego, upośledzenie odruchu ssania u

noworodka; aplazja szpiku. W małych dawkach działa

skuteczne w zapobieganiu i leczeniu żółtaczki

noworodków;

Leki psychotropowe

leki neuroleptyczne

(kat. C)

– chlorpromazyna, haloperidol – wady wrodzone i

upośledzenie rozwoju psychicznego dziecka.

Pochodne benzodiazepiny

: stosowane w dużych

dawkach – apatia i senność.

Diazepam, lorazepam,

oksazepam

– bezwzględnie p/wskazane w ciąży;

sole litu

– w I trymestrze – wady płodu

Leki

leki p/padaczkowe

- leki teratogenne; kwas

walproinowy(kat. D), fenytoina (kat.D),

karbamazepina (kat.D). Wady: rozszczep

podniebienia lub wargi, rozszczep kręgosłupa,

niedorozwój palców, paznokci

Glikozydy nasercowe-

Digoksyna (kat. C) nie jest

teratogenna, mimo, że przechodzi przez łożysko.

Może spowodować małą masę urodzeniową, a nawet

zatrucie płodu.

Leki p/arytmiczne

- chinidyna (kat. C) i

dizopiramid- nie sa teratogenne. W dużych dawkach-

poronienie; lidokaina (kat. C) – nie jest teratogenna;

meksyletyna (kat. C) nie jest teratogenna, ale może

wywołać bradykardię u płodu;

amiodaron- nie należy stosować w ciąży

Leki

b- blokery

– należy stosować te, tóre wybiórczo

blokują rec B 1: metoprolol (katC), atenolol( kat. C),

osmolol (kat.C)

Leki hipotensyjne

– lekami pierwszego wyboru w

nadciśnieniu u kobiet w ciąży powinny być

metyldopa

(kat.C) i

hydralazyna

(kat.C);

IKA i ATI

–

przeciwwskazane (kat. D),

leki moczopędne

- mogą

spowodować zmniejszenie łożyska i niedokrwienie

płodu

leki wpływające na krzepnięcie

: pochodne

kumaryny (kat.D), łatwo przenikają przez łożysko i

powodują poronienia, skazy, niedokrwistość,

niedorozwój kośni nosa, zaburzenia rozwoju chrząstek

stawowych, wady słuchu i wzroku, niedorozwój

umysłowy, zmniejszenie masy ciała

Leki

leki p/histaminowe

: należy unikać terapii lekami I

generacji (clemastyna)- szkodliwe działanie dla

matki i płodu; leki II generacji (kat. B) – loratydyna

można stosować w ciąży;

Leki hormonalne, przeciwcukrzycowe

kortykosteroidy

(kortyzon) mają działanie

teratogenne, powodują niewykształcenie kory

nadnerczy, niebezpieczne odwodnienie z

towarzysząca zapaścią po urodzeniu oraz debilizm u

dziecka. W czasie ciąży kortykosterydy należy

podawać w zmniejszonych dawkach i po I trymestrze

ciąży. Zaprzestano leczenia

estrogenami

w ciąży –

niedorozwój jąder u chłopców i narządów rodnych u

dziewczynek;

adrogeny

– wywołują maskulinizację

noworodków płci żeńskiej i hemafrodytyzm.

Gestageny

– można stosować bezpiecznie.

Leki

leki hormonalne

–

niedoczynność

tarczycy w

ciąży dozwolone leczenie; leczenie

nadczynności

niektórymi tyreostatykami (jod radioaktywny,

pochodne tiouracylu)- może powodować wole u

płodu, niedoczynność tarczycy

i kretynizm u dziecka;

leczeniem standardowym cukrzycy

typu 1u

kobiet w ciąży jest podanie insuliny (nie

działa teratogennie), w cukrzycy typu 2 –

należy unikać pochodnych sulfonylomocznika

zwłaszcza I generacji (hypoglikemia u płodu).

Bezpiecznym lekiem jest

glibenklamid

, który tuż

przed porodem powinien być zamieniony na insulinę,

by zmniejszyć ryzyko hipoglikemii u noworodka.

Leki

Leki p/nowotworowe

- zakłócają

procesy życiowe wszystkich

tkanek organizmu. Sa p/wskazane

w ciąży. Mogą działać

embriotoksycznie.!!!!!

Document Outline