WYKLUCZENIE 

WYKLUCZENIE 

SPO

SPO

ŁECZNE

ŁECZNE

►

Ekskluzja  to  wyłączenie  ze  struktur  społecznych,  jest 

Ekskluzja  to  wyłączenie  ze  struktur  społecznych,  jest 

przeciwieństwem  inkluzji,  obywatelskości  i  solidarności; 

przeciwieństwem  inkluzji,  obywatelskości  i  solidarności; 

inaczej  mówiąc  –  integracji  osoby,  czy  grupy  ze 

inaczej  mówiąc  –  integracji  osoby,  czy  grupy  ze 

społeczeństwem. W rzeczywistości nie istnieje ani pełna 

społeczeństwem. W rzeczywistości nie istnieje ani pełna 

inkluzja, ani też pełna ekskluzja (Roy)

inkluzja, ani też pełna ekskluzja (Roy)

►

Ekskluzja  odnosi  się  do  procesu  odsunięcia  od 

Ekskluzja  odnosi  się  do  procesu  odsunięcia  od 

organizacji  i  środowisk,  z  których  składa  się 

organizacji  i  środowisk,  z  których  składa  się 

społeczeństwo  oraz  pozbawienia  praw  i  obowiązków, 

społeczeństwo  oraz  pozbawienia  praw  i  obowiązków, 

które są w nie wpisane (Room)

które są w nie wpisane (Room)

►

Ekskluzja  to  też  szczególny  sposób  rozkładu  więzi 

Ekskluzja  to  też  szczególny  sposób  rozkładu  więzi 

społecznej, który - poprzez szereg przypadków zrywania 

społecznej, który - poprzez szereg przypadków zrywania 

istniejących więzi i doznawania porażek w nawiązywaniu 

istniejących więzi i doznawania porażek w nawiązywaniu 

nowych  -  wprowadza  ostatecznie  daną  osobę/grupę 

nowych  -  wprowadza  ostatecznie  daną  osobę/grupę 

społeczną  na  obszar  swego  rodzaju  społecznej  ziemi 

społeczną  na  obszar  swego  rodzaju  społecznej  ziemi 

niczyjej (Bouget)

niczyjej (Bouget)

Typologia paradygmatów 

Typologia paradygmatów 

wykluczenia wg Hilary Silver:

wykluczenia wg Hilary Silver:

►

paradygmat solidarności

paradygmat solidarności

 - 

 - 

charakterystyczny dla dyskursu 

charakterystyczny dla dyskursu 

francuskiego,

francuskiego,

►

paradygmat specjalizacji

paradygmat specjalizacji

 - który 

 - który 

rozwinął się w liberalnej tradycji 

rozwinął się w liberalnej tradycji 

anglosaskiej,

anglosaskiej,

►

paradygmat monopolu

paradygmat monopolu

Rodzaje wykluczenia 

Rodzaje wykluczenia 

(wg S.Golinowskiej):

(wg S.Golinowskiej):

►

Wykluczenie instytucjonalne

Wykluczenie instytucjonalne

 - to brak 

 - to brak 

możliwości uczestniczenia, wpływania i 

możliwości uczestniczenia, wpływania i 

korzystania z podstawowych instytucji 

korzystania z podstawowych instytucji 

publicznych i rynków, które powinny być 

publicznych i rynków, które powinny być 

dostępne dla wszystkich, a w szczególności dla 

dostępne dla wszystkich, a w szczególności dla 

osób ubogich.

osób ubogich.

►

Wykluczenie godnościowe

Wykluczenie godnościowe

 - to sytuacja 

 - to sytuacja 

uniemożliwiająca lub znacznie utrudniająca 

uniemożliwiająca lub znacznie utrudniająca 

jednostce lub grupie zgodnie z prawem 

jednostce lub grupie zgodnie z prawem 

pełnienie ról społecznych, korzystanie z dóbr 

pełnienie ról społecznych, korzystanie z dóbr 

publicznych i infrastruktury społecznej, 

publicznych i infrastruktury społecznej, 

gromadzenie zasobów i zdobywanie dochodów 

gromadzenie zasobów i zdobywanie dochodów 

w godny sposób

w godny sposób

Trzy typy wykluczenia wg M. 

Trzy typy wykluczenia wg M. 

Jarosz:

Jarosz:

►

wykluczenie strukturalne

wykluczenie strukturalne

 - o którym 

 - o którym 

przesądzają miejsce zamieszkania oraz 

przesądzają miejsce zamieszkania oraz 

posiadanie dochodów poniżej granicy ubóstwa;

posiadanie dochodów poniżej granicy ubóstwa;

►

wykluczenie fizyczne

wykluczenie fizyczne

 -

 -

 

 

o którym przesądzają: 

o którym przesądzają: 

wiek, życie, niepełnosprawność;

wiek, życie, niepełnosprawność;

►

wykluczenie normatywne

wykluczenie normatywne

 - które powodują: 

 - które powodują: 

alkoholizm, narkotyki, konflikty z prawem, 

alkoholizm, narkotyki, konflikty z prawem, 

samotność, bycie ofiarą dyskryminacji.

samotność, bycie ofiarą dyskryminacji.

Grupy ludności, które są szczególnie 

Grupy ludności, które są szczególnie 

narażone na wykluczenie 

narażone na wykluczenie 

społeczne:

społeczne:

►

osoby o niskim poziomie wykształcenia,

osoby o niskim poziomie wykształcenia,

►

dzieci z rodzin wielodzietnych i niepełnych,

dzieci z rodzin wielodzietnych i niepełnych,

►

ludzie starsi,

ludzie starsi,

►

alkoholicy, narkomani,

alkoholicy, narkomani,

►

mieszkańcy zdegradowanych obszarów miejskich,

mieszkańcy zdegradowanych obszarów miejskich,

►

mieszkańcy wsi popegeerowskich,

mieszkańcy wsi popegeerowskich,

►

młodzież opuszczająca placówki opiekuńczo-

młodzież opuszczająca placówki opiekuńczo-

wychowawcze,

wychowawcze,

►

osoby opuszczające zakłady karne,

osoby opuszczające zakłady karne,

►

imigranci,

imigranci,

►

obcokrajowcy

obcokrajowcy

►

chronicznie chorzy i niepełnosprawni.

chronicznie chorzy i niepełnosprawni.

Bezrobocie a wykluczenie 

Bezrobocie a wykluczenie 

społeczne

społeczne

 

Obecnie  dyskurs  dotyczący  wykluczenia  społecznego 

Obecnie  dyskurs  dotyczący  wykluczenia  społecznego 

koncentruje się wokół kwestii bezrobocia. Ta nadrzędność 

koncentruje się wokół kwestii bezrobocia. Ta nadrzędność 

problematyki  bezrobocia  jest  do  pewnego  stopnia 

problematyki  bezrobocia  jest  do  pewnego  stopnia 

zrozumiała.

zrozumiała.

Z  drugiej  jednak  strony  budzi  to  niepokój  i  pozostawia 

Z  drugiej  jednak  strony  budzi  to  niepokój  i  pozostawia 

niedosyt.

niedosyt.

 

Jak  pisze  Dorota  Lepianka:  „Dzieje  się  tak  nie  tylko 

Jak  pisze  Dorota  Lepianka:  „Dzieje  się  tak  nie  tylko 

dlatego,  że  (...)  pewne  społecznie  poszkodowane  grupy 

dlatego,  że  (...)  pewne  społecznie  poszkodowane  grupy 

pozostają  poza  kręgiem  zainteresowania  badaczy  i 

pozostają  poza  kręgiem  zainteresowania  badaczy  i 

polityków 

społecznych, 

polityków 

społecznych, 

a  więc  są  wykluczone  z  dyskusji  na  temat  wykluczenia 

a  więc  są  wykluczone  z  dyskusji  na  temat  wykluczenia 

(...),  ale  także  dlatego,  że  podejście  takie  zdaje  się 

(...),  ale  także  dlatego,  że  podejście  takie  zdaje  się 

ignorować  te  wszystkie  badania,  które  kwestionują 

ignorować  te  wszystkie  badania,  które  kwestionują 

istnienie 

prostej 

istnienie 

prostej 

i 

jednoznacznej 

relacji 

między 

bezrobociem 

a 

i 

jednoznacznej 

relacji 

między 

bezrobociem 

a 

wykluczeniem społecznym”.

wykluczeniem społecznym”.

Wykluczenie społeczne a 

Wykluczenie społeczne a 

ubóstwo

ubóstwo

 

Pojęciu wykluczenia społecznego nie 

Pojęciu wykluczenia społecznego nie 

udało się do końca zastąpić pojęcia 

udało się do końca zastąpić pojęcia 

ubóstwa.

ubóstwa.

 

Cała debata tocząca się wokół tego 

Cała debata tocząca się wokół tego 

zagadnienia pokazała, że upośledzenie 

zagadnienia pokazała, że upośledzenie 

społeczne może mieć charakter 

społeczne może mieć charakter 

wielowymiarowy, w którym kwestie 

wielowymiarowy, w którym kwestie 

finansowe nie muszą być 

finansowe nie muszą być 

umiejscowione w centrum.

umiejscowione w centrum.

Powody wykluczenia

Powody wykluczenia

►

Niedoskonałości legislacyjna

Niedoskonałości legislacyjna

►

Niedoskonałości funkcjonowania 

Niedoskonałości funkcjonowania 

organów państwa

organów państwa

►

Świadomość społeczna 

Świadomość społeczna 

występowania różnic społecznych i 

występowania różnic społecznych i 

kulturowych

kulturowych

►

Konsekwencja postaw samych osób, 

Konsekwencja postaw samych osób, 

które z własnej woli zaliczone zostały 

które z własnej woli zaliczone zostały 

do grup ekskluzji społecznej

do grup ekskluzji społecznej