Marek Fertsch  Projektowanie systemów logistycznych 

Projektowania systemów logistycznych 

Wykład II.

Rodzaje systemów logistycznych

Procesy w systemach logistycznych

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych 

System (def.) 

przypomnienie 

- 

całość złożona z 

wzajemnie powiązanych elementów realizująca określony 
cel. Cel ten realizowany jest poprzez proces transformacji 
polegający na przekształcaniu pochodzących z otoczenia 
systemu zasileń (materiały, energia, informacja) na efekty 
działania systemu. System działa w określonym otoczeniu, 
pobierając z niego zasilenia i przekazując do niego efekty 
swojego działania. 

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

System logistyczny

- jest to system sztuczny, czyli stworzony przez człowieka, 
- jego celem jest przemieszczanie dóbr i / albo osób
- jest to system techniczno – społeczny, jako że jego elementami są 
zarówno maszyny i urządzenia służące przemieszczaniu dóbr i / albo 
osób, przemieszczane dobra i/lub osoby maszyny i ludzie zarządzający 
tym przemieszczaniem,
- realizowany mechanizm transformacji polega na przemieszczaniu, czyli 
zmianie miejsca, w którym znajduje się dane dobro lub osoba, 
transformacja ta realizowana jest po to, żeby dane dobro lub osobę 
przemieścić na miejsce przeznaczenia, czyli tam gdzie z jakichś 
względów dobro powinno się znaleźć a osoba chce się znaleźć. 

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

System logistyczny - łańcuch przepływu dóbr
 

 

dobra 
materialne

informacje

pieniądze

powtórne zagospodarowanie

zaopatrzenie

produkcja 

dystrybucja

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

Jak widzimy na rysunku, strumień dóbr w przedsiębiorstwie przemieszcza 
się przez trzy strefy: 
a) zaopatrzenie czyli pozyskiwanie dóbr materialnych od dostawców, w 
przedsiębiorstwie produkcyjnym jest to zaopatrzenie materiałowe – 
pozyskiwanie surowców i elementów koniecznych do produkcji 
b) w przedsiębiorstwie produkcyjnym – produkcja czyli proces 
przekształcania dóbr dla podniesienia ich użyteczności realizowany za 
pomocą maszyn i ludzi,
c) w przedsiębiorstwie handlowym lub usługowym – manipulowanie 
materiałami, czyli czynności fizyczne dotyczące przemieszczania 
materiałów takie jak przyjęcie, transport wewnętrzny, składowanie, 
pakowanie, rozdział i wydanie. Proszę zwrócić uwagę, że 
manipulowanie materiałami występuje również w produkcji.
d) dystrybucji i obsługi posprzedażnej czyli czynności zapewniających 
ostatecznemu odbiorcy dostępność dóbr w określonej ilości, jakości i 
terminie oraz możliwość korzystania z nabytego dobra.

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

W oparciu o wprowadzony na rysunku podział mówimy o podsystemach 
(częściach systemu) występujących w łańcuchu przepływu dóbr. 
Wyróżniamy:
-  podsystem logistyki zaopatrzenia
- podsystem logistyki produkcji w przedsiębiorstwie produkcyjnym
- podsystem manipulowania materiałami w przedsiębiorstwie handlowym 
lub usługowym,
- podsystem logistyki dystrybucji,
- podsystem powtórnego zagospodarowania, zwykle nie jest on częścią 
systemu logistycznego przedsiębiorstwa, lecz zgodnie z obowiązującym 
prawem każde przedsiębiorstwo odpowiada za powtórne wykorzystanie 
dóbr materialnych, które wytwarza lub którymi handluje. Powtórne 
zagospodarowanie nie jest jednak zwykle organizowane przez 
przedsiębiorstwa produkcyjne czy handlowe. Zajmują się tym 
wyspecjalizowane przedsiębiorstwa usług komunalnych albo inne 
przedsiębiorstwa tworzone specjalnie dla powtórnego zagospodarowania 
zużytych dóbr 

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

 

Zapoznaliśmy się ze strukturą systemu logistycznego na 
przykładzie łańcucha przemieszczania (przepływu) dóbr. System 
logistyczny w formie łańcucha przepływu dóbr jest typowy dla 
przedsiębiorstw produkcyjnych i handlowych. Powiedzieć 
możemy że łańcuch przemieszczania dóbr to 
wewnątrzorganizacyjny system logistyczny.

Istnieje jednak jeszcze inna kategoria systemów logistycznych. 
Zajmuje się ona przemieszczaniem dóbr pomiędzy 
organizacjami. Systemy logistyczne należące do tej kategorii 
nazywamy systemami makrologistycznym. 

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

System makrologistyczny składa się z tych samych elementów, co 
system logistyczny organizacji. Obejmuje on więc:
a) strumień dóbr, który tworzą przemieszczające się dobra 
materialne,
b) strumień informacji, który steruje przemieszczaniem się dóbr 
materialnych, informacje określają, kiedy, gdzie i w jakiej ilości ma 
nastąpić przemieszczenie dóbr.
c) strumień pieniędzy, czyli płatności za przemieszczone dobra.

Jednak pomiędzy elementami wewnątrzorganizacyjnego systemu 
logistycznego – łańcucha przemieszczania dóbr – a elementami 
systemu makrologistycznego istnieją znaczne różnice. 
Wewnątrzorganizacyjny system logistyczny ma tylko jednego 
właściciela i użytkownika – przedsiębiorstwo. System 
makrologistyczny ma wielu użytkowników. Dlatego też elementy 
obu tych systemów są takie same, ale funkcjonują w nieco inny 
sposób. 

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

System makrologistyczny na przykładzie krajowego systemu 
logistycznego:

Krajowy system logistyczny  to całość procesów logistycznych 
realizowanych
 na obszarze danego kraju przez systemy logistyczne działających 
na jego
 terenie organizacji za pomocą istniejącej na tym obszarze 
infrastruktury
 logistycznej. Na krajowy system logistyczny składają się:

- podsystem dystrybucji

- podsystem transportu

- podsystem komunikacji. 

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

 

Zadaniem podsystemu dystrybucji w krajowym systemie 

logistycznym jest przemieszczanie produktów (dóbr materialnych) z 
miejsc ich wytworzenia do klienta. Przemieszczenie to składa się z 
szeregu procesów takich jak transport produktów, magazynowanie, 
pakowanie, kontrola zapasów, opracowywanie zamówień klientów i 
ich obsługa. 

Dobra materialne w systemie dystrybucji są sprzedawane przez 
przedsiębiorstwa je wytwarzające przedsiębiorstwom handlowym lub 
też ich ostatecznym odbiorcom. Jeżeli dane dobro materialne zostaje 
zakupione przez przedsiębiorstwo handlowe, to często zdarza się, że 
to przedsiębiorstwo sprzedaje je innemu przedsiębiorstwu 
handlowemu (hurtownia sprzedaje produkty, którymi handluje 
sklepowi detalicznemu). W ten sposób dobra materialne w systemie 
dystrybucji, zanim trafią do ostatecznego odbiorcy często 
wielokrotnie zmieniają właściciela i lokalizację. Poruszają się w tak 
zwanych „kanałach dystrybucji”. Kanał dystrybucji to zbiór wzajemnie 
powiązanych organizacji współuczestniczących w dostarczaniu 
produktu do użytkownika dobra trwałego lub konsumenta dobra 
konsumpcyjnego. 

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

Zadaniem podsystemu transportu jest przemieszczanie dóbr przy 
pomocy 
odpowiednich środków technicznych. Środki te mogą być własnością 
producentów, którzy wykorzystują je do transportu własnych 
produktów. Mogą 
być własnością przedsiębiorstw handlowych, które przewożą nimi 
zakupione 
przez siebie produkty. Techniczne środki transportu mogą również, co 
współcześnie jest przypadkiem najczęstszym, należeć do 
wyspecjalizowanych 
przedsiębiorstw (przedsiębiorstwa transportowo- spedycyjne, 
operatorzy 
logistyczni), które przewożą dobra materialne na zlecenie innych 
przedsiębiorstw, nie będąc właścicielem przewożonych dóbr. 

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

Zadaniem podsystemu komunikacji jest obsługa przepływu informacji i 
pieniędzy 
związanego z przemieszczaniem się dóbr materialnych w kanałach 
dystrybucji. 
W tym celu wykorzystuje on standardową (identyczną w każdej 
organizacji ) 
dokumentację (list przewozowy, dokumentacja magazynowa), 
kodowanie 
informacji na przykład za pomocą kodów kreskowych, standaryzację 
(ujednolicanie) form przesyłanej informacji (tak zwana „elektroniczna 
wymiana 
informacji” – EDI, polegająca na przesyłaniu pomiędzy  organizacjami 
komunikatów o identycznej strukturze). Do realizacji przepływu 
informacji 
podsystem komunikacji korzysta z istniejącej infrastruktury łączności 
(poczty, 
telefonów, telefaxów) oraz sieci przesyłających informacje, takich jak 
internet. 

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

Krajowy system logistyczny funkcjonować może dzięki 
istnieniu określonych zasobów. Zasoby te to: 
- infrastruktura logistyczna, czyli drogi lądowe (drogi i linie 
kolejowe), wodne, porty lotnicze i morskie oraz sieci 
telekomunikacyjne znajdujące się na terenie kraju. Infrastruktura 
logistyczna jest w części własnością państwa, w części należy do jej 
użytkowników (przedsiębiorstw)
- środki transportu, czyli urządzenia służące do transportu 
produktów. Środki transportu są zwykle własnością przedsiębiorstw 
transportowych, handlowych lub produkcyjnych. 
- jednostki ładunkowe, czyli ładunki uformowane z pojedynczych 
produktów lub opakowań, odpowiednio zabezpieczonych przed 
rozformowaniem („rozsypaniem się”) w taki sposób, aby były 
przystosowane do manipulacji (przemieszczania na niewielkie 
odległości) transportu, piętrzenia (układania jedne na drugich) oraz 
składowania jako zwarta całość. Dobra materialne dla celu 
przemieszczania w podsystemie dystrybucji łączone są w jednostki 
ładunkowe. Jednostki ładunkowe tworzone są często w oparciu o 
standardowe opakowania (kontenery).

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

System to całość złożona z wzajemnie powiązanych elementów 
realizująca określony cel. Cel ten realizowany jest poprzez proces 
transformacji

Proces to ciąg czynności, o stałej kolejności i określonym zakresie, 
prowadzący do osiągnięcia określonego celu. Działanie dowolnego 
systemu 
możliwe jest dzięki realizowanym przez niego procesom.

Podobnie jest z systemami logistycznymi. Działają one 
realizując 
określone, powtarzalne procesy). Procesy związane z działaniem 
systemów logistycznych i odnoszące się przedmiotu logistyki 
(przemieszczania dóbr i/lub osób) nazywamy procesami lub 
funkcjami logistyki. Nie wszystkie jednak procesy realizowane przez 
systemy logistyczne są procesami logistycznymi. 
Podstawowym procesem realizowanym przez przedsiębiorstwo 
handlowe jest 
sprzedaż. Każde przedsiębiorstwo handlowe ma swój system 
logistyczny. Nie 
wynika z tego jednak, że sprzedaż jest procesem logistycznym.

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

Procesy logistyczne w łańcuchu przepływu dóbr (wewnątrz 
organizacyjnym systemie logistycznym) to:

- opracowanie zamówienia klienta,
- zarządzanie zapasami 
- zarządzanie przepływem materiałów,
- transport,
- magazynowanie,
- zarządzanie opakowaniami,
- komunikacja
- zarządzanie logistyką.

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

Procesem logistycznym, którego realizacja inicjuje zwykle dalsze 
działania – realizację innych procesów jest opracowanie zamówienia 
klienta. Składa się ono z szeregu czynności, takich jak:
- rejestracja zamówienia i jeżeli to konieczne, wcześniejsze wyjaśnienie 
wszystkich wątpliwości związanych z zamówieniem,
- ustalenie terminu realizacji zamówienia i ceny, jaką klient zapłaci za 
realizację zamówienia, z czynnościami tymi w przedsiębiorstwach 
produkcyjnych, gdzie ustalenie terminu realizacji zamówienia i ceny, za 
jaką zostanie zrealizowane wymaga również określenia sposobu 
realizacji zamówienia i potrzebnych do tego maszyn i urządzeń 
(opracowania technologii) związany jest jeszcze cały szereg 
dodatkowych czynności.
- potwierdzenie zamówienia – najczęściej przybiera ono formę 
podpisania umowy, w której szczegółowo określone zostają wszelkie 
warunki realizacji zamówienia, 
- wystawienie faktury – dokumentu na podstawie którego odbiorca płaci 
rachunek za realizację zamówienia a przedsiębiorstwo – dostawca 
rozlicza się z urzędem podatkowym.

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

Kolejnym procesem logistycznym jest zarządzanie zapasami.

Zarządzanie zapasami – czynności realizowane w 
przedsiębiorstwie, związane z planowaniem zapasów oraz kontrolą i 
regulacją ich stanu.
                                                                           
                                                                                    

(słownik APICS)

Cel zarządzania zapasami - minimalizacja kosztów  zapasu przy 
zachowaniu pożądanego poziomu obsługi w procesie przepływu 
dóbr.

 

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

Zarządzanie przepływem materiałów jest to pewna odmiana 
zarządzania zapasami. Występuje ona wtedy, gdy zarządzamy 
zapasami przy pomocy komputera.

Zarządzanie przepływem  materiałów to metoda wykorzystująca 
strukturę wyrobów, dane o zapasach i główny harmonogram produkcji 
dla wyliczenia zapotrzebowania na materiały i wyznaczania terminów 
zamawiania i dostaw.

(słownik APICS)

Nazwa „zarządzanie przepływem materiałów” (materials 
management) używana jest w Europie. W Stanach Zjednoczonych  ten 
sam proces nazywany jest  „planowanie zapotrzebowania 
materiałowego” (material requirements planning) 

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

Transport jest bardzo złożonym procesem logistycznym.  Pierwsze, 
podstawowe kryterium podziału procesów transportu związane jest z 
odległością, na jaką ładunek jest transportowany i związanym z nią 
zastosowaniem określonego środka transportu. Z punktu widzenia 
tego kryterium transport dzielimy na:

- transport daleki polegający na tym, by dany ładunek w sposób 
możliwie bezpieczny, oszczędny i nieszkodliwy dla środowiska 
przemieścić pomiędzy dwiema odległymi od siebie lokalizacjami. Do 
tego celu wykorzystuje się różne rodzaje transportu i 
wyspecjalizowane środki transportu.

- transport bliski polegający na tym, by dany ładunek w sposób 
możliwe bezpieczny przemieścić pomiędzy dwoma sąsiednimi 
stanowiskami roboczymi lub miejscami składowania (najczęściej na 
terenie tego samego budynku).  W transporcie bliskim wykorzystuje 
się zupełnie inne środki transportu od wykorzystywanych w 
transporcie dalekim. 

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

Magazynowanie to proces logistyczny złożony z czynności takich jak 
przyjęcie,
 przechowywanie, transport bliski (w procesie magazynowania 
czynność ta nosi 
nazwę manipulacji), konserwacja, kompletowanie, prowadzenie 
ewidencji i 
wydawanie dóbr materialnych. Czynnościom tym dobra materialne 
poddawane 
są w specjalnych obiektach zwanych magazynami.

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

 Zarządzanie opakowaniami  to proces logistyczny związany z 
opakowaniami. Opakowanie to pojemnik, który ma za zadanie 
chronić
 znajdujący się w nim produkt przed szkodliwym dla produktu lub 
środowiska
 kontaktem, umożliwić przemieszczanie wyrobu podczas 
magazynowania,
 transportu i sprzedaży, informować klienta o tym, co znajduje się 
wewnątrz
 oraz zachęcać do kupna. Istnieje wiele rodzajów opakowań. 
Podstawowy ich
 podział wyróżnia dwie główne grupy opakowań - opakowania 
jednorazowego
 i wielokrotnego użytku. Opakowania wielokrotnego użytku muszą po
 wykorzystaniu zostać sprawdzone, ewentualnie oczyszczone lub 
naprawione
 i trafić muszą do miejsca, gdzie zostaną powtórnie wykorzystane. 
Opakowania jednorazowe po wykorzystaniu stanowią odpady, które 
muszą
 być odpowiednio zagospodarowane. 

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

komunikacja w logistyce to organizacja procesu przepływu informacji
 związanych z przemieszczaniem dóbr i towarzyszącymi temu 
czynnościami.
 Cecha komunikacji w logistyce jest wysoki stopień jej formalizacji. W 
komunikacji
 w logistyce w szerokim zakresie korzysta się z standardowej 
dokumentacji
 dokumentację (list przewozowy, dokumentacja magazynowa), 
kodowania
 informacji na przykład za pomocą kodów kreskowych, ujednolicania 
form
 przesyłanej informacji (tak zwana „elektroniczna wymiana informacji” – 
EDI,
 polegająca na przesyłaniu pomiędzy organizacjami komunikatów o 
identycznej
 strukturze). Do realizacji przepływu informacji podsystem komunikacji w 
logistyce
 korzysta z infrastruktury łączności (poczty, telefonów, telefaxów) oraz 
sieci
 przesyłających informacje, takich jak internet. 

Marek Fertsch Projektowanie systemów logistycznych

Ostatnim, chociaż nie najmniej ważnym  procesem logistycznym 
jest 
zarządzanie logistyką. W procesie tym połączeniu ulegają 
ogólne zasady  zarządzania z wymaganiami wynikającymi ze 
specyfiki procesów i systemów logistycznych. Dwa duże obszary 
problemowe mieszczące się  w obszarze zainteresowań 
zarządzania logistyką to tak zwane strategie logistyczne  i ich 
miejsce w ogólnej strategii przedsiębiorstwa oraz organizacja  
logistyki w przedsiębiorstwie.