Rozwój uzębienia i anatomia zębów mlecznych.

•

Jama ustna powstaje w 4. tyg. życia

płodowego z endodermy odcinka

głowowego cewy pokarmowej.

•

Pod koniec 3 tyg. pojawiają się zawiązki

części twarzowej czaszki – 5 wyrostków

otaczających pierwotną jamę ustną

(czołowo-nosowy oraz parzyste

szczękowe i żuchwowe).

•

Pierwotna jama ustna wysłana jest

nabłonkiem wnikającym z zewnętrznej

powłoki głowy zarodka (ektoderma).

Tworzenie zawiązków zębów

•

4. tżp – powstaje C-kształtna

listewka zębowa

(szersza w szczęce)

•

pierwotnej listewki zębowej

tworzą

się zawiązki zębów mlecznych, z

wtórnej

(leżącej dojęzykowo)

powstają zawiązki zębów stałych, (za

wyj. pierwszych trzonowców)

•

jako pierwsze powstają zawiązki

zębów przednich w żuchwie, po 1-2

dniach – w szczęce

Tworzenie zawiązków

zębów

•

7. tżp: na

pierwotnej listewce zębowej

powstaje 20

pączków zębowych

(narządów

szkliwotwórczych), z których rozwiną się

zęby mleczne

•

16.-17. tżp: na tylnych biegunach

pierwotnej listewki zębowej rozwijają się

zawiązki stałych zębów trzonowych I

•

24.-30. tżp: z listewki wtórnej różnicują się

pączki stałych: siekaczy, kłów i

przedtrzonowców

•

6. mż: początek rozwoju II zęba trzonowego

•

5. rż: początek rozwoju III zęba trzonowego

Tworzenie zawiązków

zębów

•

zawiązki stałych siekaczy i kłów leżą

językowo/podniebiennie wobec

mlecznych aż do czasu wyrzynania

się

•

zawiązki zz. przedtrzonowych

przemieszczają się ku przedsionkowi

i umiejscawiają między zawiązkami

zz. mlecznych

Tworzenie zawiązków

zębów

•

pączki zębowe powstające wskutek

proliferacji listewki zębowej początkowo

przybierają kształt

kolbowaty

•

kolejne podziały i wpuklanie się tkanki

mezodermalnej powoduje, że przybierają

formę

czapeczki

•

postępujący wzrost

skutkuje powstaniem

dzwonu otaczającego

tk. mezodermalną,

zwaną

brodawką zęba

Tworzenie zawiązków

zębów

•

w okresie

dzwonu

tk. mezodermalna wnika

w szyjkę narządu

szkliwotwórczego (warstwa

nabłonka łącząca listewkę

zębową z narządem

szkliwotwórczym),

powodując

oddzielenie zawiązka zęba od listewki zębowej

•

później tk. mezodermalna wnika w listewkę, prowadząc

do jej zaniku, a pozostałości nabłonkowe zwane są

ciałkami Sorresa

lub

resztkami nabłonkowymi

Malasseza

Tworzenie zawiązków

zębów

•

tk. mezodermalna otaczająca formujący

się zawiązek układa się w dwie warstwy:

- obfitokomórkową, dobrze

unaczyniona warstwę wewnętrzną

- zewnętrzną - włóknistą warstwę zbitą

•

obie te warstwy tworzą

woreczek

zębowy

, który wraz z brodawką zębową i

narządem szkliwotwórczym tworzy

pęcherzyk zębowy

Tworzenie zawiązków

zębów

•

w narządzie szkliwotwórczym

wyodrębnia się: nabłonek wewnętrzny,

warstwę pośrednią (bierze udział w

wapnieniu istoty międzypryzmatycznej),

miazgę (odżywia nabłonek zew.) i

nabłonek zewnętrzny. nabłonek zew. i

wew. budują ameloblasty. zgięcie w

miejscu przejścia nabłonka zew. w wew.

tworzy pętlę, zwana

pochewką

nabłonkową korzenia (Hertwiga

), która

w przyszłości kształtuje korzeń

Tworzenie zawiązków

zębów

•

narząd szkliwotwórczy odpowiada za

formowanie korony, korzenia i wytworzenie

szkliwa, zaś ameloblasty stymulują komórki

mezenchymalne brodawki zębowej do

wytwarzania zębiny (indukcja)

•

brodawka zęba zawiera m. in. odontoblasty

i fibroblasty; wytwarza ona zębinę i

odżywia cały zawiązek zęba, a w

późniejszym okresie przekształca się w

miazgę

Tworzenie zawiązków

zębów

•

tkanka łączna woreczka tworzy

ozębną, zaś komórki jego

warstwy wewnętrznej (cementocyty)-

cement

•

po całkowitym ukształtowaniu korony

zębowej zaczyna tworzyć się korzeń,

powstający wskutek wzajemnych

oddziaływań pochewki Hertwiga i

brodawki zębowej

Tworzenie zawiązków

zębów

•

w brodawce, po zetknięciu z

wewnętrznym nabłonkiem pochewki

powstają odontoblasty wytwarzające

zębinę korzeniową. następnie

pochewka zanika (pozostałości -

wysepki nabłonkowe Malasseza), a

jej miejsce zajmuje tk. łączna

woreczka zębowego

Tworzenie zawiązków

zębów

•

liczba i kształt korzeni zależy od

sfałdowania pochewki Hertwiga

•

okres formowania się korzeni do

osiągnięcia całkowitej długości i

wykształcenia wierzchołków, trwa –

zależnie od grupy zębów – od 1,5 do 4 lat

•

zawiązki zębów mlecznych leżą głęboko

w kości: w szczęce, prawie pod

oczodołem (niewykształcona zatoka

szczękowa), w żuchwie bliżej jej

krawędzi, tuż nad kanałem żuchwowym

Tworzenie zawiązków

zębów

•

początkowo zawiązki zębów

mlecznych i stałych usytuowane są we

wspólnych

zębodołach pierwotnych

•

później wytwarzają się zębodoły

oddzielne dla zębów mlecznych i

stałych, a przez wykształcenie

przegrody kostnej każdy korzeń ma

swój osobny zębodół, zwany

ostatecznym

lub

wtórnym

Tworzenie zawiązków

zębów

•

rozwój zębodołu zależy od rozwoju

korzenia, powstaje on bezpośrednio przed

wyrzynaniem się zęba (równoczasowo

kształtuje się korzeń) z woreczka

zębowego

•

mineralizacja zębów mlecznych

rozpoczyna się od siekaczy

przyśrodkowych górnych w 4. mżp

•

mineralizacja zębów stałych rozpoczyna

się od pierwszych trzonowców szczęki o

okresie okołoporodowym

Ząbkowanie

•

Ząbkowanie = wyrzynanie się zębów

mlecznych.

•

Wyrzynanie zęba to proces przemieszczania

z miejsca rozwoju (krypty kostnej) do

funkcyjnej pozycji w j. ustnej (w zębodole).

•

3 fazy wyrzynania:

1. przederupcyjna

2. przedfunkcyjna

3. funkcyjna

Faza przederupcyjna

•

kończy się kształtowanie korony zęba

•

następuje mineralizacja szkliwa i zębiny

•

rozpoczyna się kształtowanie korzenia

•

ekscentrycznemu wzrostowi zawiązka

zęba towarzyszą jego ruchy obrotowe i

wahadłowe oraz ruch pionowy w długiej

osi ku płaszczyźnie zwarcia

Faza przedfunkcyjna

•

rozpoczyna się ukazaniem się korony zęba w j.

ustnej i trwa do momentu uzyskania kontaktu z

zębem przeciwstawnym

•

stosunkowo szybkie przesuwanie się zęba

•

przegrody międzyzębowe pojawiają się, gdy

korzeń ma 1-2 mm i rosną wraz z nim, wydłużają

się też włókna ozębnej

•

gdy korona zęba zbliży się do j. ustnej, następuje

połączenia nabłonka szkliwnego z nabłonkiem j.

ustnej nad brzegiem siecznym lub guzkiem;

nabłonki te rogowacieją a następnie rozdzielają

się nad zębem

Faza przedfunkcyjna

•

szczelina dziąsłowa powstaje w miarę

wyrzynania się zęba

•

podczas zetknięcia się nabłonka

szkliwnego i j. ustnej zachodzi

ostra miejscowa reakcja zapalna

Faza funkcyjna

•

powolne tempo przemian,

•

dalszy wzrost korzenia i tk.

okołokorzeniowych z charakterystycznym

ukierunkowaniem włókien ozębnej

•

przyczep nabłonkowy rowka dziąsłowego

przesuwa się w kierunku wierzchołka

korzenia, zwiększa się więc długość korony

klinicznej

•

w uzębieniu stałym kończy się w 16.- 18. rż

Mechanizm wyrzynania

•

nie jest w pełni wyjaśniony

•

wiąże się najprawdopodobniej ze

stymulacja przez wzrastające korzenie

oraz wysuwaniem zębów przez skracające

się w miarę dojrzewania kolagenu włókna

ozębnej

•

pewne znaczenie przypisuje się zmianom

przepuszczalności ścian lokalnych naczyń

krwionośnych (resorpcja płynu

pozanaczyniowego nagromadzonego u

podstawy korzenia pobudza jego wrost)

Okresy wyrzynania zębów

•

zęby mleczne wyrzynają się między 6. a 30. mż

•

ząbkowanie o czasie – pierwsze zęby wyrzynają się

w 5.-10. mż ( u wcześniaków o ok. 1-2 mies.

później)

•

ząb jest gotowy do wyrznięcia, gdy długość korzenia

zrówna się z długością korony

•

najczęściej jako pierwsze wyrzynają się siekacze

przyśrodkowe w żuchwie, ale nawet u 20% dzieci

mogą to być siekacze boczne

•

średni czas od pojawienia się pierwszego zęba w j.

ustnej do wyrznięcia ostatniego zęba mlecznego

wynosi dla polskich dzieci ok.. 17,5 mies. (a np. 22

mies. w Skandynawii)

•

rozwój zęba mlecznego trwa jeszcze ok. 1 rok od

wyrznięcia

Resorpcja korzeni zębów

mlecznych

•

4.-5.

rż - resorpcja korzeni zębów siecznych

mlecznych,

6.-7.

rż - kłów i I trzonowców,

8.-9.

rż -

zębów trzonowych II mleczne

•

resorpcja korzeni i wypadanie zębów mlecznych

poprzedza wyrzynanie się zębów stałych i jest

kluczowa dla wymiany uzębienia

•

resorpcja korzeni zz. mlecznych jest fizjologiczna

(tzw. rozwojowa), zaś zz. stałych zawsze patologiczna

•

resorpcja jest procesem długotrwałym, najkrótszym

w zz. siecznych

•

zachodzi pod wpływem wielojądrowych komórek

podobnych do osteoklastów i jest stymulowana

wzrostem zawiązka zęba stałego (choć zachodzi

powoli nawet przy braku tego zawiązka)

Resorpcja korzeni zębów

mlecznych

•

rozpoczyna się

2-4 lata

przed fizjologiczną wymianą

zębów na powierzchni położonej najbliżej zawiązka

zęba stałego (zwykle okolica wierzchołka korzenia,

niekiedy rozwidlenie korzeni zz. trzonowych)

•

okresy aktywnej resorpcji przerywane są okresami

jej ustania, a nawet odbudowy

•

przez cały czas ząb mleczny zachowuje

funkcjonujące przyzębie

•

może przebiegać w postaci zatokowej lub linijnej

(przy małej odległości zawiązka z. stałego od

korzenia z. mlecznego)

•

początkowe stadium resorpcji można stwierdzić

jedynie radiologicznie, później wskazuje na to

narastająca ruchomość zęba

Resorpcja korzeni zębów

mlecznych

•

tuż przed wypadnięciem korony zęba

mlecznego nabłonek dziąsłowy proliferuje

poniżej niej, stąd ząb mleczny wypada bez

wywołania uszkodzenia

•

przyspieszoną resorpcję

i wcześniejsze

wypadanie zz. mlecznych

obserwujemy w

cukrzycy, łuszczycy, zatruciu Hg, hipofosfatazji,

zesp. Papillona-Lefevre’a, młodzieńczym zap.

przyzębia, naświetlaniu promieniami X oraz po

leczeniu endodontycznym met. mortalną

•

opóźniona resorpcja

wiąże się zwykle z

brakiem, uszkodzeniem lub nieprawidłową

lokalizacją zawiązków zz. stałych

Wyrzynanie się zębów

stałych

•

wymianę uzębienia zapoczątkowuje wyrzynanie się

6. rż zębów trzonowych I stałych

, choć u 30% dzieci

jako pierwsze zęby stałe wyrzynają się siekacze

przyśrodkowe w żuchwie

•

zasadą jest, że

zęby stałe wyrzynają się wcześniej w

żuchwie

niż w szczęce,

za wyjątkiem przedtrzonowców

•

obserwuje się

akcelerację

wymiany uzębienia

•

zęby stałe pojawiają się nieco wcześniej u dziewczynek

(różnica jest bardziej wyraźna niż w przypadku

ząbkowania)

•

rozwój zęba stałego po jego wyrznięciu trwa jeszcze

średnio 3 lata, aż do ostatecznego uformowania

korzenia

Anatomia uzębienia

mlecznego

•

zęby mleczne są niebieskobiałe, w odróżnieniu od

żółtawych zębów stałych

•

korony zz. mlecznych są mniejsze, niższe i szersze

w wymiarze przednio-tylnym, z pogrubioną

listewką szkliwną (

tuberculum molare

) nad

szyjkami powierzchni policzkowych zz.

trzonowych (beczułkowaty kształt)

•

brzegi sieczne przednich zz. mlecznych są równe

(brak charakterystycznych dla zz. stałych falistości

i wrębów)

•

powierzchnie policzkowe i językowe trzonowców

mlecznych są spłaszczone i ustawione zbieżnie ku

pow. żującej

•

zwężenie szyjek jest bardziej wyraźne w zz.

mlecznych

Anatomia uzębienia

mlecznego

•

pow. styczne trzonowców mlecznych są

szersze i bardziej płaskie

•

mleczne zęby trzonowe II szczęki mają 4

guzki i 3 korzenie podobnie do zębów

trzonowych I stałych

•

w żuchwie II zęby trzonowe mleczne mają 5

guzków i układ korzeni podobny do I zęba

trzonowego stałego

•

korzenie zz. mlecznych są węższe i dłuższe w

stosunku do wysokości koron

•

korzenie mlecznych trzonowców ustawione są

rozbieżnie przy szyjce zęba, zaś zbiegają się

nieco w kierunku wierzchołkowym, obejmując

zawiązek zęba stałego

Cechy zębów mlecznych

•

szkliwo

zz. mlecznych jest

mniej

zmineralizowane

średnio o połowę cieńsze

•

pryzmaty szkliwa układają się pionowo

(od

szyjek ku brzegom siecznym lub powierzchniom

żującym), zaś w zz. stałych poziomo

•

obserwuje się wyraźną linię neonatalną (w

zębach stałych występuje tylko w I trzonowcu)

•

zębina jest słabiej zmineralizowana i o połowę

cieńsza, choć w centralnej części pow. żującej

trzonowców mlecznych jest grubsza niż w zz.

stałych

•

komory są większe, a ich rogi bardziej wydatne

•

cement zz. mlecznych jest bardzo cienki,

pierwotny (włóknisty)

Bibliografia

Karłowska I.: Zarys współczesnej

ortodoncji, PZWL, Warszawa 2005.

Proffit W. R., Fields H. W.: Ortodoncja

współczesna, Czelej, Lublin 2001.

Szpringer-Nodzak M. :Stomatologia

wieku rozwojowego, PZWL, Warszawa

2006.

Zabel M.: Histologia, Urban i Partner,

Wrocław 2000.

Document Outline