Choroba jako zdarzenie 

Choroba jako zdarzenie 

w procesie rozwoju dziecka 

w procesie rozwoju dziecka 

i jej wpływ na członków rodziny

i jej wpływ na członków rodziny

1

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

Pediatria  to  specyficzna  dyscyplina 

medycyny,  której  celem  jest  ochrona 

zdrowia  dziecka.  Cel  ten  jest  osiągany 

przez  promocję  zdrowia  i  profilaktykę, 

rozpoznawanie i leczenie chorób.

Przedmiotem  rozważań  pediatrii  jest 

zarówno  dziecko  zdrowe  jak  i  chore, 

wymagające  leczenia  szpitalnego.  Pobyt 

w  szpitalu  wywołuje  zawsze  u  dzieci 

niepokój  i  lęk  przed  nieznanym  lub  lęk 

przed  powtórzeniem  się  wcześniejszych 

doświadczeń,  przed  zabiegiem,  przed 

bólem, 

przed 

oddzieleniem 

od 

najbliższych osób.

2

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

Zaspokojenie  wszystkich  potrzeb  bio-

psycho-społecznych  chorego  dziecka  i 

pomoc w rozwiązywaniu jego problemów 

to 

wyzwanie 

dla 

współczesnego 

pielęgniarstwa pediatrycznego. 

W  praktyce  oznacza  to  nie  tylko 

sprawowanie  opieki  w  ramach  zleceń 

lekarskich  i  wykonywanie  czynności 

pielęgnacyjnych,  lecz  również  podjęcie 

działań 

profilaktycznych, 

edukację 

zdrowotną  rodziców  i  dziecka  oraz 

skierowanie  uwagi  na  uczucia  i  myśli 

dziecka oraz jego wewnętrzny świat.

3

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

Celem 

działań 

pielęgniarstwa 

pediatrycznego  jest  m.in.  zapewnienie 
dziecku  hospitalizowanemu  najwyższej 
jakości opieki pielęgniarskiej.
Aby  ten  cel  osiągnąć  należy  spełnić 
następujące warunki:
1.Hospitalizacja  dziecka  ma  miejsce 
tylko  w  oddziałach  pediatrycznych. 
Szpital/oddział 

spełnia 

warunki 

niezbędne do leczenia i rozwoju dziecka. 
2.Personel  pielęgniarski  we  wszelkich 
działaniach  stosuje  się  do  Kodeksu 
etyki 

zawodowej 

pielęgniarki 

i 

położnej oraz Karty praw pacjenta. 

4

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

3.Pielęgniarki  pediatryczne  respektują 

Europejską Kartę Dziecka w szpitalu: 



dziecko jest traktowane indywidualnie, z 

godnością 

i 

zrozumieniem, 

z 

zachowaniem intymności, 



dziecko 

ma 

prawo 

do 

obecności 

rodziców, 



dzieci  i  rodzice  uzyskują  informacje  o 

możliwych  sposobach  pielęgnacji  w 

sposób  zrozumiały  i  otrzymują  wsparcie 

psychiczne w trudnych chwilach, 



dzieci  i  rodzice  mogą  świadomie 

uczestniczyć  we  wszelkich  decyzjach 

odnośnie ich zdrowia, 



dzieci  mają  możliwość  zabawy,  nauki  i 

odpoczynku  stosownie  do  wieki  i  stanu 

zdrowia. 

5

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

4.Każde  dziecko  ma  prawo  do  opieki 
sprawowanej 

przez 

wykwalifikowane 

pielęgniarki-profesjonalistki  w  opiece 
pediatrycznej.  Wiedza  i  umiejętności 
personelu  pielęgniarskiego  zapewniają 
dziecku  w  stopniu  możliwie  najwyższym 
odzyskanie  zdrowia  oraz  zaspokojenie 
potrzeb  fizycznych,  emocjonalnych  i 
rozwojowych. 

6

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

5.Wszystkie  pielęgniarki  mają  prawo  i 
obowiązek  do  ustawicznego  kształcenia. 
Doskonalenie 

zawodowe 

(szkolenia, 

specjalizacje  pediatryczne,  udział  w 
sympozjach  i  konferencjach)  umożliwia 
pielęgniarkom 

wypełnianie 

ich 

profesjonalnej 

roli: 

rozpoznawanie, 

planowanie,  realizowanie  i  ocenianie 
działań pielęgniarskich. 

7

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

6.Pielęgniarka 

pediatryczna 

jest 

członkiem 

zespołu 

terapeutycznego, 

dzieli się swoją wiedzą i umiejętnościami 
z  innymi  członkami  zespołu  w  celu 
optymalnej opieki nad dzieckiem. 

7.Aktywna  współpraca  z 

rodzicami 

dziecka  w  zakresie  edukacji  zdrowotnej 
ma 

przygotować 

rodziców 

do 

współudziału  w  opiece  nad  chorym 
dzieckiem  w  szpitalu  i  w  warunkach 
domowych. 

8

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

Przeżycia dziecka w szpitalu

Przeżycia dziecka w szpitalu

9

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

Hospitalizacja  oznacza  dla  dziecka 

całkowite  lub  częściowe  oddzielenie  od 
matki  i  bliskich  osób.  Przeżycia  dzieci  i 
sposoby  ich  reagowania  na  pobyt  w 
szpitalu  są  różne,  ale  ściśle  związane  z 
poziomem  rozwoju  psychospołecznego  i 
wiekiem dziecka. 
Od  urodzenia  do  około  3.  miesiąca  życia 
dziecko  reaguje  na  oddzielenie  od  matki 
zmianą rytmu snu, łaknienia i wydalania. 
Od 4 do około 6. miesiąca życia pobyt w 
szpitalu  powoduje  zakłócenie  równowagi 
wewnętrznej,  utratę  znanych  dziecku 
zapachów,  dźwięków,  co  objawia  się 
gwałtownym płaczem. 

10

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

W  wieku  od  6  do  18  miesiąca  życia 
rozstanie  z  matka  jest  dla  dziecka 
trudne.  Nic  rozumie,  że  to  czego  nie 
widzi,  nadal  istnieje.  Dlatego  każde 
odejście matki traktuje jak jej utratę. 
Znacznie  bardziej  skomplikowane  są 
problemy  z  hospitalizacją  dziecka  w 
wieku  od  18  miesiąca  życia  do  około  4 
roku  życia.  Dziecko  w  tym  okresie  jest 
bardzo silnie związane z matką, czuje się 
przy  niej  bezpiecznie.  Brak  matki  w 
szpitalu traktuje jak opuszczenie. 

11

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

Czasami 

hospitalizacja 

(szczególnie 

długotrwała) 

może 

mieć 

poważne 

konsekwencje  dla  rozwoju  dziecka  w 
postaci tzw. choroby szpitalnej, która jest 
odmianą choroby sierocej.
Choroba  szpitalna  przebiega  w  trzech 
fazach:
1.    faza  protestu  trwa  od  kilku  godzin 
do  kilku  dni.  Dziecko  jest  bardzo 
niespokojne,  nieustannie  płacze,  jest 
oszołomione, 

zagubione, 

odrzuca 

uspokajanie  przez  personel,  poszukuje 
dźwięków, które kojarzą się z obecnością 
matki.

12

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

2.  faza  rozpaczy  trwa  nawet  do  kilku 
tygodni,  zanikają  objawy  protestu,  płacz 
staje  się  monotonny.  Dziecko  traci  chęć 
do  jedzenia,  źle  sypia,  nie  interesuje  się 
otoczeniem.  Faza  ta  przebiega  spokojnie 
i  może  być  mylnie  oceniana  jako 
zaadaptowanie do nowego środowiska.

13

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

3. faza tłumienia trwa kilka tygodni lub 
miesięcy. 

Zachowanie 

dzieci 

może 

przybierać różne formy. Niektóre szukają 
oparcia  w  osobie  opiekującej  się  nim, 
starają  się  zwrócić  na  siebie  uwagę, 
szukają  pocieszenia.  Inni  coraz  bardziej 
wycofują  się  z  kontaktów  z  otoczeniom, 
przestają  posługiwać  się  mowa,  zajmują 
się  sobą  lub  wybranym  przedmiotem, 
pozostają w milczącej samotności. 

14

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

W  wieku  powyżej  4  lat  dzieci  są  zdolne 
do  oczekiwania  na  matkę  bądź  bliskie 
osoby, są podatne na perswazję. 
Dzieci 

chodzące 

do 

przedszkola, 

posiadające 

rodzeństwo 

łatwiej 

przeżywają  rozłąkę  z  rodziną,  szybciej 
nawiązują  kontakty  z  innymi  chorymi 
dziećmi, a także z personelem. 
Dzieci  w  wieku  szkolnym  z  reguły  dość 
dobrze  znoszą  konieczność  pozostania  w 
szpitalu  i  rozłąkę  z  domem.  Są  bardziej 
niezależne  od  rodziców,  często  czują  się 
w szpitalu dobrze.

15

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

Postrzeganie choroby 

Postrzeganie choroby 

przez rodziców

przez rodziców

16

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

Wszyscy  rodzice  oczekują,  że  ich  dzieci 

będą  zdrowe  i  silne,  że  będą  się  dobrze 

rozwijały.  Wszelkie  zmiany,  które  są 

niezgodne 

z 

oczekiwaniami, 

budzą 

strach,  żal  i  rozczarowanie,  mogą  też 

kształtować 

niewłaściwe 

postawy 

rodzicielskie. 
Ważnym 

czynnikiem 

powodującym 

zmiany  w  życiu  rodziny  jest  choroba 

dziecka.  Dla  większości  rodziców  jest  to 

szok, z którego przez długi czas nie mogą 

się otrząsnąć. 
Przewlekłą 

chorobę 

rodzice 

mogą 

postrzegać jako krzywdę, zagrożenie czy 

wyzwanie. 

17

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

Rodzice traktujący chorobę jako krzywdę 

Rodzice traktujący chorobę jako krzywdę 

są  skoncentrowani  głównie  na  sobie. 

Próbują 

szukać 

winnych, 

mogą 

wykazywać  postawy  roszczeniowe  i 

wymagające  w  stosunku  do  personelu 

Nie  współpracują  w  procesie  leczenia. 

Często  szukają  w  chorym  dziecku 

wsparcia, 

zamiast 

być 

dla 

niego 

pocieszeniem i nadzieją.

Rodzice  traktujący  proces  chorobowy 

Rodzice  traktujący  proces  chorobowy 

jako zagrożenie 

jako zagrożenie żyją w ciągłym napięciu i 

strachu.  Ich  niepokój  i  przerażenie 

oddziałuje  również  na  dziecko,  które 

widząc  strach  rodziców,  samo  boi  się 

jeszcze  bardziej.  Rodzice  nie  zawsze 

podejmują  rozsądne  działania,  często 

sieją wokół panikę i zamęt.

18

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

Postrzeganie  choroby  jako  wyzwania 

Postrzeganie  choroby  jako  wyzwania 
mobilizuje  rodziców  i  dziecko  do 
racjonalnej  walki  z  chorobą.  Rodzice 
poszukują  informacji  na  temat  choroby, 
sposobów  terapii.  Chcą  być  pomocni  w 
leczeniu i pielęgnowaniu dziecka, tworzą 
grupy 

samopomocy, 

stowarzyszenia. 

Dzielą  się  swoimi  doświadczeniami  z 
innymi  rodzicami.  Są  pełni  nadziei  i 
optymizmu, 

stwarzają 

warunki 

do 

stymulacji  rozwoju  chorego  dziecka, 
przez  co  wpływają  pozytywnie  na  jego 
stan i postępy w leczeniu.

19

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

Fazy adaptacji rodziców

Fazy adaptacji rodziców

20

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

Fazy  adaptacji  rodziców  do  choroby 

ciężkiej,  długotrwałej  lub  nieuleczalnej 

dziecka:
1.Faza  pierwsza 

to  szok,  wstrząs, 

to  szok,  wstrząs, 

odrętwienie

odrętwienie. 

Rodzice 

określają 

ten 

moment 

jako 

„wyrok", 

„klęskę", 

„zawalenie  świata".  Ich  rozpacz  jest  tak 

wielka,  że  nie  pamiętają,  co  mówi  do 

nich  lekarz.  Pojawiają  się  żale  do  Boga, 

losu, 

wzajemne 

oskarżanie 

sio 

małżonków,  poczucie  winy,  krzywdy, 

bezradności. 

21

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

2.Po 

okresie 

szoku 

i 

kryzysu 

emocjonalnego  następuje  druga  faza 

przystosowania 

się

przystosowania 

się. 

Rodzice 

automatycznie 

wykonują 

polecenia 

personelu  medycznego,  jednak  nie  są  w 
sianie racjonalnie myśleć o przyszłości. 
3.Natomiast 

trzecia 

faza 

- 

konstruktywnego  przystosowania  się  do 

konstruktywnego  przystosowania  się  do 

sytuacji 

sytuacji  mobilizuje  rodziców  do  walki  z 
chorobą. 

Poszukują 

skutecznych 

rozwiązań,  współpracują  z  zespołem 
leczącym. 

Towarzyszy 

im 

zapał 

i 

nadzieja,  są  pozytywnie  nastawieni,  co 
korzystnie  wpływa  na  psychikę  chorego 
dziecka i cały proces jego zdrowienia.

22

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

Organizowanie opieki nad 

Organizowanie opieki nad 

dzieckiem przewlekle chorym

dzieckiem przewlekle chorym

23

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

Ważnym  elementem  w  pracy  każdej 
pielęgniarki 

jest 

zrozumienie 

i 

poszanowanie 

godności 

chorego 

człowieka,  akceptacja  jego  odmiennych 
zachowań,  będących  skutkiem  choroby, 
zwłaszcza  jeśli  tym  chorym  jest  dziecko. 
Na  pielęgniarkach  spoczywa  ciężar 
bezpośredniej  opieki  nad  dzieckiem 
przewlekle  chorym  i  nieustanny  z  nim 
kontakt. 

24

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

Minimalizowanie  stresu  związanego  z 

chorobą  i  pobytem  dziecka  w  szpitalu 

wymaga  od  pielęgniarek  stosowania  się 

do pewnych zasad:

1.Potrzeby  dziecka  chorego  dotyczą  tak 

sfery  psychicznej,  jak  i  fizycznej  i 

zmieniają  się  wraz  z  przebiegiem 

choroby, 

co 

oznacza 

konieczność 

modyfikowania  swojego  postępowania. 

Pielęgniarka  musi  być  przygotowana  na 

sytuacje  nieprzewidziane,  wymagające 

pomysłowości, 

cierpliwości, 

dużej 

odporności 

i 

umiejętności 

przystosowania się.

25

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

2.Opieka  nad  dzieckiem  chorym  to 
zwykle opieka nad cala rodziną.

3.W  kontaktach  z  rodzicami  należy 
unikać  ocen  i  oskarżeń.  Dziecko  i  jego 
rodzice  pozostają  pod  wpływem  silnego 
stresu,  mogą  więc  demonstrować  różne 
postawy  i  zachowania.  To  zadaniem 
pielęgniarki  jest  pomóc  im  w  trudnej 
sytuacji.

4.Konieczna 

jest 

ścisła 

współpraca 

całego zespołu leczącego.

26

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

5.Nieustanne  doskonalenie  zawodowe 
pozwala lepiej zrozumieć istotę choroby i 
sposoby  jej  leczenia  oraz  odpowiednio 
reagować na problemy dziecka i rodziny.

6.To, co jest oczywiste dla personelu, jest 
niecodzienne  dla  rodziny.  Trzeba  zatem 
cierpliwie wyjaśniać i reagować na każdą 
wątpliwość  ze  strony  pacjenta  i  jego 
rodziców.

27

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

7.Warunkiem  niezbędnym  tło  niesienia 
pomocy  choremu  dziecku  i  rodzinie  jest 
zdolność  empatii  przy  jednoczesnym 
ograniczeniu  osobistego  zaangażowania 
emocjonalnego w sprawy lej rodziny.

8.W opiece nad dzieckiem chorym ważne 
jest 

zapewnienie 

odpowiednich 

warunków  bezpieczeństwa  psychicznego 
i 

fizycznego, 

a 

także 

stworzenie 

życzliwej, 

spokojnej 

atmosfery 

na 

oddziale.

28

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

9.Każde  dziecko  jest  inne.  Trzeba 
pamiętać  o  indywidualnym  podejściu  do 
pacjenta.

10.Każde  dziecko  w  każdym  momencie 
powinno  mieć  poczucie,  że  jest  ważne, 
komuś  potrzebne,  że  otrzyma  pomoc  i 
troskliwą opiekę.

29

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

11.Dziecko  przewlekle  chore  powinno  w 
miarę  możliwości  prowadzić  taki  tryb 
życia,  jaki  prowadzą  jego  zdrowi 
rówieśnicy.  Należy  zachęcać  pacjenta  do 
aktywności,  nie  pozwalać  mu  zamykać 
się w świecie choroby.

12.W  bezpośrednim  kontakcie  z  chorym 
dzieckiem  pielęgniarka  powinna  starać 
się  rozpoznawać  psychiczne  i  fizyczne 
potrzeby  pacjenta  i  właściwie  na  nie 
reagować.

30

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...

DZIECKO PRZEWLEKLE CHORE 

DZIECKO PRZEWLEKLE CHORE 

TAK SAMO JAK DZIECKO ZDROWE 

TAK SAMO JAK DZIECKO ZDROWE 

POZNAJE, 

POZNAJE, 

UCZY SIĘ, 

UCZY SIĘ, 

BAWI, 

BAWI, 

MA SWOJE 

MA SWOJE 

ZAINTERESOWANIA, 

ZAINTERESOWANIA, 

MARZENIA, 

MARZENIA, 

DĄŻENIA 

DĄŻENIA 

I PRZYJAŹNIE. 

I PRZYJAŹNIE. 

MA PRAWO SIĘ ROZWIJAĆ

MA PRAWO SIĘ ROZWIJAĆ

31

Choroba jako zdarzenie w 
procesie rozwoju dziecka ...