Choroby zakaźne i 

pasożytnicze w Polsce i na 

świecie 

Dr n.med. Witold Wrodycki

Klinika Chorób Zakaźnych i Hepatologii UM w 

Łodzi 

 

 

                                      

Choroba zakaźna – 

jest wywołana przez 

drobnoustroje (bakterie, wirusy, grzyby) i biologiczne 
czynniki przez niego wytwarzane 

 

Choroba inwazyjna 

– jest wywołana przez 

pasożyty ze świata zwierzęcego.

Choroba zaraźliwa 

– jest wywołana przez 

biologiczny czynnik chorobotwórczy mogący przenosić 
się od osobnika zakażonego do zdrowego 

 

 

Choroby zakaźne – 

definicja wg ustawu o chorobach 

zakaźnych  i zakażenaich z dnia 

6.09.2001r

 . 

Choroby które zostały wywołane 
przez drobnoustroje ich toksyczne 
produkty a także przez pasożyty lub 
ich biologiczne czynniki 
chorobotwórcze które ze względu na 
charakter i sposób szerzenia 
sięstanowią zagrożenia dla zdrowia 
iżycia ludzi tkankach w  warunkach 
osłabienia zdolności obronnych 
ustroju. 

 

 

Zakażenie (infectio) – 

wirusy, bakterie , grzyby

Zarażenie (invasioductio) 
– pasożyty

 

 

Występowanie chorób 

zakaźnych 

Zakażenia sporadyczne
Endemia 
Epidemia 
Pandemia 

 

 

Epidemia

 – 

pojawienie się 

 

zachorowań na daną 
jednostkę chorobową 
wśród ludności 
zamieszkującej 
określony obszar
 w liczbie wyższej niż 
w latach ubiegłych

 

Endemia

 – 

utrzymywanie 

się

 zachorowań na daną 

jednostkę chorobową 
wśród ludności 
zamieszkującej określony 
obszar na takim samym 
poziomie   

 

 

Choroby 

kwarantannowe

Cholera
Dżuma
Żółta febra
Ospa prawdziwa 

(eradykacja po 

200 latach od zastosowania szczepionki)

 

 dur plamisty, gorączki 

krwotoczne?)  

 

 

Najczęstsze choroby 

zakaźne w Polsce 

 Grypa   -   

80 tys. – 2,4 mln

 Ospa wietrzna   -   

200 tys 80 tys

 

    
 Świnka   -   

5 tys  60 tys

 Zatrucia pokarmowe  - 

100 tys  

50 tys

 WZW (A,B,C)   -   

42 tys  12 tys

 Różyczka   -  

17 tys  392 tys  13 

tys

 

 

 

Odra (Morbilli)

Rok 1961 

138 049 przyp. (85% w 

wieku 1-9
                          255 zgonów

Rok 1970 

125 572 przyp. 94 zgony

Rok 2000 

77 przyp. 0 zgonów-

 

 

 

Krztusiec (Pertusis) 

Rok 1961 

53 026 przyp. 199 

zgonów

 

Rok 1970 

9998 przyp. 11 zgonów

 

Rok 2000 

729 przyp. 0 zgonów

 

 

 

 

                                    

 

Błonica (Diphteria) 

Rok 1961-

6356 przyp. (75% w wieku 

1-9),

           295 zgonów

  

  

Rok 1970 - 

22 przyp. zgonów 0

Rok 2000 - 

 0 zachorowań

 

 

Choroba Heinego-

Medina (Poliomyelitis 

anterior acuta)

Rok 1954 

 – 2400 zachorowań

(1955r początek szczepień)

 

Rok 1961

– 96 przypadków  2 zgony 

Rok 1968 

 – 464 przypadki

Rok 1970 -

 20 przypadków 

Rok 2000 -

  0 zachorowań 

Eradykacja w 2005r??? 

 

 

 

Tężec (tetanus)

Rok 1961 - 

362 przyp. (45% w wieku 

0-14)
                     200 zgonów

Rok 1970 - 

134 przyp. 58 zgonów

Rok 2000 - 

14 przyp

. 

Rok 2005 – 

28 przyp

. 

   

 

 

Płonica (Scarlatina) 

Rok 1961 

– 

 44 445  przyp.  24 zgony

 

Rok 1970 - 

38 930 przyp.  10 zgonów

Rok 2000 - 

8345 przyp.   zgony   0

 

 

 

Biegunki u dzieci do lat 

 2 (diarrhoeae 

infantum)

Rok 1961

 – 

32 903 przyp. umieralność 66,2 / 

10 000,
                              zgony ?

Rok 1970 

– 

29703 przyp.  umieralność 

22,9/10 000

Rok 2000 -

17 538 przyp.  zgonów   6

 

 

Świnka (Parotitis 

epidemica)

Rok 1961- 

69 057 przyp. ( 91% w 

wieku 0-14),
                               zgony 0

 

Rok 1970-

  

59 630 przyp. zgony  1

Rok 2000- 

17 548 przyp. zgony  0 

                                             

Szczepienia !!!

 

 

Różyczka (Rubeola) 

Rok 1961 - ?

 -  rejestracja od 1966r 

Rok 1970 - 

 26 372 przyp. (95% w wieku 

0-14),
                                   zgon 1

Rok 1993- 

 398 000 przyp. 

Epidemia !!!

 

Rok 2000- 

 46 181 przyp.  zgony  0 

                                1 przyp. różyczki  
wrodzonej

                                   

Szczepienia – 1994. 

 

 

Ropne zapalenie opon 

mózgowo-rdzeniowych 

W latach 60 i 70-ych 

powyżej 6 

         tys. zachorowań  rocznie, ropne 
nagminne 
         zapalenie opon (meningokokowe) – 
951 przyp.
          38 zgonów 

W latach 80 i 90-ych 

średnio 4-5 

tys. 
         zachorowań, śmiertelność w 
zależności od
         etologii – od 10 -  30 %

W latach 2000-2005 

1,5 – 2 tys.

       zachorowań, śmiertelność  8-10%,
       w tym meningokokowych  w 2000r 982 
przyp. 
       (49% w wieku 0-14), 143

 

zgony

 

 

„Znikające” choroby 

zakaźne 

Dur brzuszny :

1961 – 2883 przyp., 66 zgonów 
1970 – 419 przyp.  4 zgony 
2000 – 13 przyp.  zgony  0  

Dury rzekome A, B, C

 

19961 – 400 przyp.   5 zgonów
1970- 55 przyp. 0 zgonów
2000r 1 przyp.  

 

 

„Nowe” choroby 

zakaźne 

HIV/AIDS – 

od 1985r ok. 10 tys.zakażonych i 1tys. 

chorych

 

Biorelioza z Lyme – w 

1999r 892 przyp. w 2000r – 

1859 przyp.

Mononukleoza zakaźna 

1999 – 1573 przyp. 2000 - 

1757 przyp.

 

Toxoplazmoza - w 

1999r - 272 przyp. w 2000r – 368 

przyp.

 

WZW B i C (HCV, HBV) - 

13 tys. przyp.

Toxocaroza 
SIRS
Ptasia grypa

 

 

Zespół nabytego 

upośledzenia 

odporności (AIDS, 

SIDA)

Rok 1995

           114przyp     0<19 r.ż.

      1996            

92 – 2<19

      1997

              195 przyp. 2<19

      1998

              120 przyp.  3 < 19 r.ż. 

      1999

              98 przyp. 123 przyp  5 <19

      2000           

 98 przyp. 3 <19

      2001           

 60 dzieci HIV + AIDS u dzieci ?

Od wdrożenia badań w 1985r do 30.09.2006r: HIV+ 10 
360 (5300)
                                                                           AIDS 
1809- 829 zmarło 

 

 

Wirusowe zapalenie 

wątroby (hepatitis 

virusalis) 

1961 – 57 088 przyp. zgony 102,  
1970 – 70 355 przyp. zgony 369 
2000 HAV 262 przyp. (25,5 % w wieku 0-

14) zgony 0

         HBV 2825 przyp.(10,3% w wieku 0-

14) zgony 0 

         HCV 2086 przyp. (5,7 % w wieku 0-

14) zgony 0

Epidemia wyrównawcza wzw A ??? 

 

 

 

           

Choroby 

prionowe CDJ  i inne

 

Rok 1996 - 5 przyp.
        1997 - 1 przyp. 
        1998 - 4 przyp.
        1999 - 9 przyp. 
        2000 - 3 przyp. 

Realne zagrożenie ???

 

 

Całkowity brak 

informacji w 

biuletynach PZH

Zapalenie płuc 
Toxokaroza 
Zakażenia szpitalne 
Posocznice 
Grzybice ukłdowe 

 

 

Obowiązkowa 

hospitalizacja

Gruźlica płuc w okresie prątkowania
Błonica
Cholera
Dur brzuszny i dury rzekome A, B, C
Dżuma 
Choroba HM i inne porażenia wiotkie
Tularemia 
Zapalenie mózgu i zapalenie opon m-

rdz.

Żółta gorączka i inne wirusowe 

gorączki krowotoczne

 

 

Śmierć w wyniku 

zakażeń w Polsce

W latach 1920 – 1939 20-25 % zgonów było 

skutkiem chorób  zakaźnych i pasożytniczych

 

1- gruźlica, 2 – posocznice 

3- neuroinfekcje

4- WZW

W roku 1980 - 6763 zgonów = 1,9%
         1985 - 5073 = 1,32%
         1990 - 3744 = 0,96 % 

 

 

Zagrożenie chorobami 

zakaźnymi – prognoza 

na 2020r (świat)

Przewidywane zmiany na liście przyczyn zgonów 

 

Zapalenie płuc  3  4 (1) 

Biegunki 4  11 ( 7)

Gruźlica  7  7 (0) 

Odra 8  27 (  19)

Zimnica 11  29 ( 18)

Marskość wątroby 13  12 (1)

Rak wątroby 21  13 ( 8)

HIV/AIDS 30 9 (21)

Liczba zgonów z powodu AIDS wzrośnie do 0,8 – 

1.2 mln rocznie  zależnie od rozwoju epidemii 
w Azji

 

 

Prognoza na rok 2020 –

przewidywana 

najczęstsze przyczyny 

zgonów 

1.Zawał serca
2.Depresja 
3.Wypadki drogowe
4.Udar mózgu
5.Zespół płucno-sercowy (tytoń)

6.Zapalenie płuc
7.Gruźlica

8.Urazy wojenne

9.Biegunki
10.AIDS

 

 

Choroby zakaźne na 

świecie

Malaria 

– 150-200 mln zachorowań rocznie,

        narażonych jest około 1 miliarda, walka z 
malarią prowadzona jest od 1954r pod 
auspicjami WHO: weryfikacja rozpoznań, 
zasięg typów zarodźca (mapa)

Schistosomoza-

100- 150 mln 

zachorowań rocznie
                                            (Płw. Arabski, 
Indochiny) 

 

Cholera

 – pod koniec lat 70-ch 100 tys. 

przyp.
   lat  80-ch 30 tys. przyp. (głównie  
endemicznie w Azji)

   i na koniec XX wieku szacowano na 10 tys.- 

eradykacja?

   w 1993r epidemia cholery w Chile i Peru – 250 

tys.przyp. 

  

 

 

Choroby zakaźne na 

świecie

Trąd – 

około 10 mln zachorowań (głównie 

Afryka), leczonych jest mniej niż 50% - brak 
skutecznej szczepionki 

Dur brzuszny - 

kilka milionów zachorowań 

- duże zagrożenie dla wyjeżdżających strefy 
tropikalnej  

HIV/AIDS - 

liczba zakażonych na świecie na 

dzień 30.09.2006r – 38,6 mln (33-46mln), w tym 
dorośli 36,3 mln (17,3 mln kobiet i 2,3 mln 
dzieci).

W 2005: nowo-wykrytych 4,1 mln, zmarło 2,8 mln.

 

 

 

Dziękuje za uwagę