TEORIE STARZENIA
SIĘ
TEORIE STARZENIA
SIĘ
„Nikt nie jest tak stary,
żeby nie chciał przeżyć
jeszcze jednego roku”
(Cycero)
STARZENIE -definicja
• Seria zależnych od czasu
anatomicznych i fizjologicznych zmian,
które zmniejszają rezerwę fizjologiczną
i ograniczają zdolności funkcjonalne.
• Stopniowe zmniejszanie się rezerw
niezbędnych do do utrzymania stanu
homeostazy.
• Początek trudny do określenia - na
poziomie molekularnym od chwili
poczęcia
Teorie starzenia
(ok 300 różnych teorii)
• Utraty czynników życiowych i
pierwotnego zużycia: - utraty ciepła
(Galen), utraty energii adaptacji (Salye) i
inne.
• Upośledzenia sterowania przez: - OUN,
tarczycę, gonady, aparat immunologiczny.
• Toksykologiczne, uwzględniające czynniki
toksyczne : - promieniowanie kosmiczne,
ciężka woda, toksyny jelitowe, wolne
rodniki tlenowe
Teorie starzenia cd.
• Hayflick (lata 50-te), o zdolnościach
podziałowych populacji komórek
decyduje genom, a nie środowisko
(sprzeczne z obowiązującym
dogmatem Carrela).
• Liczba uzyskanych w hodowli pokoleń
somatycznych komórek jest
ograniczona, stanowi cechę
gatunku i koreluje z MLS - maximum
life span), tzn że jest uwarunkowana
genetycznie.
Teorie starzenia cd.
• Hamowanie ekspresji
protoonkogenów c-fos.
• Wzrost aktywności czynników
hamujących syntezę DNA (np
interleukina 1-alfa).
Teorie starzenia cd.
•
Teoria mutacji mitochondrialnego DNA: *
brak ochrony przez białka histonowe *
brak aparatu naprawczego *
informacja genetyczna „gęściej upakowana”
* koliste DNA
zawiera ok 16 tys par zasad (jądrowe ok
3x10
6
), koduje białka wchodzące w skład
łańcucha oddechowego * mutacje punktowe
(wolne rodniki tlenowe) deficyt ATP.
•
-
Teorie starzenia cd.
• Telomerowa teoria starzenia:
* końcowe fragmenty chromosomów
(TTAGGG)
* syntetyzowane przez telomerazę -
aktywną w komórkach: rozrodczych, w
zarodkowych kom.pnia, kom. nowotwo-
rowych - przyczyna „nieśmiertelności”
* nieaktywną w
zróżnicowanych kom. somatycznych -
przyczyna „śmiertelności”
Teorie starzenia cd.
• Ujemna korelacja pomiędzy długością
telomerów a wiekiem badanych osób
• Telomery kobiet są o 3,5% dłuższe niż
mężczyzn w analogicznym wieku
• W tym samym przedziale wiekowym
- prawie dwukrotnie wyższa
śmiertelność w grupie z krótszymi
telomerami
FIZJOLOGICZNE
ZMIANY
INWOLUCYJNE
UKŁADÓW
I NARZĄDÓW
ZWIĄZANE Z
PROCESEM STARZENIA
SIĘ
Zmiany w układzie
krążenia
zmiany
morfologiczne
- umiarkowany przerost mięśnia
sercowego
- odkładanie się złogów
lipofuscyny i amyloidu
- zmniejszenie liczby komórek
układu przewodzącego i
komórek rozrusznikowych
- odkładanie się soli wapnia w
obrębie zastawek (mitralnej i
aortalnej)
Zmiany w układzie
krążenia cd.
zmiany
czynnościowe
- spadek podstawowej czynności
węzła zatokowego (104
90/min)
- zmiana dynamiki napełniania
lewej komory serca -
napełnianie bierne, napełnianie
czynne (do ok.30% w trakcie
skurczu przedsionka)
- produkcja ANP
- wrażliwość na stymulację
adrenergiczną
Zmiany w układzie
krążenia cd.
zmiany w
naczyniach
krwionośnych
- średnica tętnic (błona
wewnętrzna i środkowa grubieją)
- sprawność zastawek żylnych
- wytrzymałość i szczelność
naczyń włosowatych
Zmiany w układzie
oddechowym
zmiany
morfologiczne
- usztywnienie struktur kostnych
klatki piersiowej oraz zmiany
zanikowo – zwyrodnieniowe mięśni
międzyżebrowych i przepony
- sprężystości płuc, łatwe zapadanie
drobnych oskrzeli, nierównomierna
wentylacja pęcherzykowa
- powierzchni wymiany gazów i
pogrubienie bariery pęcherzykowo –
włośniczkowej
Zmiany w układzie
oddechowym cd.
zmiany
czynnościowe
- objętości oddechowej i
pojemności życiowej płuc VC
- fizjologicznej przestrzeni martwej
- natężonej pojemności życiowej
FVC oraz natężonej objętości
wydechowej pierwszosekundowej
FEV1
- pojemność dyfuzyjna
- ciśnienie parcjalne tlenu w krwi
tętniczej
Zmiany w układzie
pokarmowym
jama ustna,
przełyk
- napięcia mięśni okrężnych ust i
mięśni narządu żucia – ślinienie,
niedomykanie ust
- wydłużenie fazy połykania
- zmiany w motoryce przełyku
żołądek
- wydzielania kwasu solnego
- wydzielania gastryny
Zmiany w układzie
pokarmowym cd
jelita
- napięcia mięśniówki
- siły zwieraczy – skłonność do
zaparć lub nietrzymania stolca
wątroba
- masa o ok.20% - liczba
hepatocytów przy ich objętości
- liczby mitochondriów,
- ziaren lipofuscyny,
- synteza białek
- klirens wątrobowy (w stosunku
do przyjmowanych leków)
Zmiany w układzie
moczowym
zmiany
morfologiczne
- masy nerek, zwłaszcza
warstwy korowej
- liczba czynnych
kłębuszków, powierzchnia
filtracji
- liczba uchyłków w
kanalikach nerkowych,
zwłaszcza dystalnych
proste torbiele retencyjne
Zmiany w układzie
moczowym cd.
zmiany
czynnościowe
- przepływu krwi przez nerki
przesączanie kłębkowe
GFR (w 90 r.ż. wynosi ok. 50
– 60% wartości w okresie
młodości)
- reabsorbcja i sekrecja
nerkowa zdolność
zatrzymywania oraz wydalania
nadmiaru wody i sodu
Zmiany w układzie
moczowym cd.
czynność
endokrynna
nerek
- poziomu reniny i RAA
- zdolność konwersji
witaminy D3
Zmiany w układzie
moczowym cd.
dolny odcinek
układu
moczowego
- pojemność pęcherza
moczowego i szybkość
wypływu moczu
- objętości moczu
zalegającego po mikcji (do
100 ml)
- zmiana rytmu wydalania
moczu – nycturia (1 – 2 razy)
- u kobiet - max. ciśnienia
zamykania cewki
- u mężczyzn umiarkowany
przerost gruczołu krokowego
Zmiany w układzie
krwiotwórczym
szpik kostny
- liczba komórek macierzystych
- zwolnienie erytropoezy
- zwolnienie wbudowywania żelaza
do erytrocytów
krew
obwodowa
- średnia wartość Hb i Ht, ale w
granicach normy!
- średnia objętość krwinek
- osmotyczna oporność krwinek
Zmiany w układzie
endokrynnym
układ
endokrynny
- poziom hormonów płciowych
poziomu gonadotropin przysadkowych
- hormon wzrostu
- insulinooporność poziom insuliny
- poziom parathormonu ( wchła-
nianie wapnia
- poziom aldosteronu ( wytwarzania
reniny)
- poziom noradrenaliny ( reaktyw-
ność receptorów układu adrenergicznego
- poziom przedsionkowego peptydu
natriuretycznego ANP
- poziom wazopresyny
Zmiany w układzie
nerwowym
zmiany
morfologiczne
- liczba neuronów ( w pniu
nieznaczne, w okolicy hipokampa
wyraźniejsze)
- liczby i wydłużenie dendrytów w
pozostałych neuronach
- gromadzenie lipofuscyny, odkładanie
się amyloidu, blaszki starcze
zmiany w
układach
neuroprzekaźni
kowych
- poziomu: acetylazy cholinowej,
kwasu gamma-aminomasłowego,
serotoniny, katecholamin, liczby
receptorów cholinergicznych
- monoaminooksydazy
Zmiany w układzie ruchu
kości
- gęstość
stawy
- zcieńczenie chrząstek stawowych,
ograniczenie zakresu ruchomości
mięśnie
- masa mięśniowa
- max. siła skurczu
izometrycznego
Zmiany w układzie
odpornościowym
odporność
typu
komórkowego
- w stopniu znaczącym – 25% lub
umiarkowanym – 50%
- limfocytów T pomocniczych
CD4
- limfocytów supresorowych CD8
- niedojrzałych limfocytów T
- liczba ośrodków namnażania w
węzłach chłonnych
- komórek plazmatycznych i
limfocytów w szpiku kostnym
Zmiany w układzie
odpornościowym cd.
odporność
typu
humoralnego
- całkowity poziom immunoglobulin
nie ulega zmianie, ale
- poziom IgA i IgG
- poziom IgM i IgD
- odpowiedź na szczepienia
- liczba autoprzeciwciał
- liczba przeciwciał monoklonalnych
nieswoiste
mechanizmy
odpornościowe
- odpowiedź zapalna
Zmiany w narządach
zmysłów
wzrok
- siła akomodacji oka
- ostrość wzroku
- wielkość źrenicy (miosis
senilis)
- zwolnienie reakcji na światło
- wolniejsze rozszerzanie źrenicy
- obwódka starcza (arcus senilis
– gerontoxon) wokół tęczówki,
złożona z cholesterolu i złogów
soli wapnia
Zmiany w narządach
zmysłów cd.
słuch
- głuchota starcza – presbyacusis
– utrata zdolności słyszenia
czystego tonu o wyższych
częstotliwościach
- nadmierne gromadzenie się
woskowiny
smak i
powonienie
- osłabienie czułości powonienia
- zanik kubków smakowych
Zmiany w skórze i jej
przydatkach
skóra
- zmiany strukturalne:
- naskórek – spłaszczenie połączenia
skórno – naskórkowego, liczba
melanocytów,
- skóra właściwa - grubość, liczba
komórek i naczyń, degeneracja
włókien elastycznych,
- przydatki skóry: liczba i
zniekształcenie gruczołów
potowych, liczba i zmiana
struktury zakończeń nerwowych,
utrata melanocytów w cebulce
włosa, liczba mieszków
włosowych
Zmiany w skórze i jej
przydatkach cd.
skóra cd.
- zmiany czynnościowe:
odpowiedź na stan zapalny,
reaktywność immunologiczna,
funkcja termoregulacji,
produkcja łoju i potu,
elastyczność, wytwarzanie
witaminy D, upośledzona
percepcja bodźców czuciowych
Zmiany w skórze i jej
przydatkach cd.
włosy
- siwienie (u 50% populacji
rozpoczyna się przed 50 r.ż.)
- łysienie – androgenowe
(początek trzecia lub nawet
druga dekada życia), rozlane
paznokcie
- zcieńczenie
- zmiana kształtu i zabarwienia
Podsumowanie
• Starość jest naturalnym, ostatnim
etapem życia człowieka
• starość nie jest chorobą
• fizjologiczne zmiany inwolucyjne
ograniczają rezerwę czynnościową
organizmu, ale nie są zmianami
chorobowymi i nie powodują
dekompensacji żadnego z układów