90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Prawo konkurencji
ćwiczenia - spotkanie 2
Rynek właściwy
Pojęcie i definiowanie
Łukasz Grzejdziak
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Prawo konkurencji
ćwiczenia - spotkanie 2
Rynek właściwy
Pojęcie i definiowanie
Łukasz Grzejdziak
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Program ćwiczeń
1. Rynek właściwy jako centralne
pojęcie prawa konkurencji
2. Pojęcie „rynek właściwy” w
ustawie o ochronie konkurencji i
konsumentów
3. Dlaczego wyznaczamy rynek
właściwy?
4. Rynek produktowy
5. Rynek geograficzny
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Rynek właściwy
wprowadzenie
• Siła rynkowa uwidacznia się na
określonym rynku
• Aby odpowiedzieć na pytanie czy
przedsiębiorca posiada siłę
rynkową oraz by sprawdzić jak dana
praktyka rynkowa wpływa na
konkurencję należy wyznaczyć
(zdefiniować) rynek właściwy
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Wyznaczenie rynku
właściwego
cele
• Obwieszczenie Komisji w sprawie
definicji rynku właściwego do celów
wspólnotowego prawa konkurencji
(97/C 372/03), pkt 2:
– „Definiowanie rynku jest narzędziem mającym
na celu zidentyfikowanie oraz określenie
ograniczeń konkurencji między
przedsiębiorstwami.
– Celem zdefiniowania rynku, (...) jest
identyfikowanie rzeczywistych konkurentów
danych przedsiębiorstw, którzy są w stanie
zakłócić ich zachowanie oraz nie pozwalać im na
zachowanie w sposób niezależny od skutecznej
presji konkurencyjnej”
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Wyznaczenie rynku
właściwego
dlaczego wyznaczamy rynek właściwy?
• W odniesieniu do porozumień
antykonkurencyjnych - aby sprawdzić czy
porozumienie ma charakter bagatelny (de
minimis)
– Art. 7 ust. 1 uokik – art. 6 nie stosuje się jeśli
łączny udział w rynku uczestników
porozumienia nie przekracza:
• 5% - przy porozumieniach między konkurentami
• 10% - przy innych porozumieniach
• (wyjątki)
– Wytyczne Komisji o porozumieniach niewielkiej
wagi – zakazu z art. 81 TWE nie stosuje się przy
łącznym udziale uczestników wynoszącym
• 10% - przy porozumieniach między konkurentami
• 15% - dla innych porozumień
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Wyznaczenie rynku
właściwego
dlaczego wyznaczamy rynek właściwy?
• W odniesieniu do porozumień
antykonkurencyjnych – inne przypadki
– W odniesieniu do licznych progów udziału
w rynku określonych w aktach prawnych
wyłączających spod zakazu niektóre
kategorie porozumień (np. porozumienia
pionowe, specjalizacyjne, sektorowe...)
– Aby stwierdzić, w jakim zakresie
porozumienie wpływa na konkurencję
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Wyznaczenie rynku
właściwego
dlaczego wyznaczamy rynek właściwy?
• W odniesieniu do nadużywania
pozycji dominującej
– Aby stwierdzić czy przedsiębiorstwo
posiada pozycję dominującą
– Art. 4 pkt 10) uokik – (...) domniemywa
się, że przedsiębiorca ma pozycję
dominującą, jeżeli jego udział w rynku
właściwym przekracza 40%
– C-62/86, AKZO p. Komisji – domniemanie
prawne, że przedsiębiorstwo ma pozycję
dominującą jeśli udział w rynku
przekracza 50%
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Wyznaczenie rynku
właściwego
dlaczego wyznaczamy rynek właściwy?
• W odniesieniu do nadużywania
pozycji dominującej
– Udział w rynku jest bardzo ważną, choć
jedną z wielu miar siły rynkowej – nie
należy jej przeceniać
– Stanowi punkt wstępny weryfikacji czy
przedsiębiorca posiada pozycję
dominującą
– Spełnienie kryterium udziału w rynku
wiąże się jedynie z domniemaniem
posiadania pozycji dominującej
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Wyznaczenie rynku
właściwego
dlaczego wyznaczamy rynek właściwy?
• W odniesieniu do kontroli koncentracji
– By zbadać czy w wyniku koncentracji
konkurencja na rynku zostanie istotnie
ograniczona
– Art. 18. uokik - Prezes Urzędu (...) wydaje
zgodę na dokonanie koncentracji, w
wyniku której konkurencja na rynku nie
zostanie istotnie ograniczona, w
szczególności przez powstanie lub
umocnienie pozycji dominującej na rynku
– Analogicznie ECMR (rozp. 139/2004)
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Wyznaczenie rynku
właściwego
dlaczego wyznaczamy rynek właściwy?
• W odniesieniu do kontroli koncentracji
– Do wyznaczenia udziału w rynku
niezbędnego do oszacowania siły rynkowej
podmiotu powstałego w wyniku
koncentracji
– Niezbędny do zbadania przy użyciu
Indeksu Herfindahla-Hirschmana (HHI)
poziomu koncentracji na rynku i wpływu
koncentracji na rynek
– Udział w rynku jako podstawowe, ale nie
jedyne narzędzie
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Rynek właściwy
pojęcie
• Art. 4 pkt 9) uokik – rynek właściwy
– rynek towarów, które ze względu na ich
przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w
tym jakość, są uznawane przez ich
nabywców za substytuty
– oraz są oferowane na obszarze, na
którym, ze względu na ich rodzaj i
właściwości, istnienie barier dostępu do
rynku, preferencje konsumentów,
znaczące różnice cen i koszty transportu,
panują zbliżone warunki konkurencji
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Aspekty rynku
właściwego
• Rynek produktowy
(asortymentowy)
• Rynek geograficzny
• Rynek czasowy
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Rynek właściwy
uwagi praktyczne
• Należy odróżnić pojęcie „rynek właściwy” od
innych podobnych pojęć używanych w języku
potocznym
• Rynek właściwy definiuje się na potrzeby
danej sprawy
– Brak uniwersalnej definicji danego rynku
właściwego
– Rynek właściwy dla tego samego przedsiębiorcy
może być wyznaczony odmiennie w innej sprawie
– Dynamiczny charakter pojęcia rynek właściwy
– W praktyce rynek właściwy może być definiowany
nieco inaczej na potrzeby koncentracji oraz
praktyk antykonkurencyjnych
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Rynek produktowy
wprowadzenie
• rynek towarów (w tym również
usługi), które ze względu na
ich:
– Przeznaczenie
– Cenę
– Właściwości, w tym jakość,
• ...są uznawane przez ich
nabywców za substytuty
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Rynek produktowy
czynniki
uwzględniane przy wyznaczaniu
rynku
• Obwieszczenie Komisji w
sprawie definicji rynku
właściwego do celów
wspólnotowego prawa
konkurencji, pkt 13:
– Substytucyjność popytu
– Substytucyjność podaży
– Potencjalna konkurencja
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Rynek produktowy
substytucyjność popytu – test SSNIP
• Pkt 17 Obwieszczenia Komisji
• Badamy czy dwa produkty – np. mleko
świeże i mleko UHT są substytutami
– cena mleka świeżego rośnie w sposób
niewielki lecz istotny (5-10%)
– Zmniejsza się liczba konsumentów mleka
świeżego
– Pytanie – czy znacząco zwiększy się liczba
konsumentów mleka UHT?
– Jeśli tak – tworzą jeden rynek produktowy
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Rynek produktowy
substytucyjność popytu – test SSNIP
• Dlaczego wyznaczamy rynek przez
odniesienie do substytutów?
Jeśli moi klienci mają inne źródło
zaopatrzenia – „mają dokąd
uciec”
nie mam siły rynkowej!
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Rynek produktowy
substytucyjność popytu – test SSNIP
• Błąd celofanowy - wyrok SN USA
w sprawie US v. EI du Pont de
Namour & Co.
– Sprawa o monopolizację
– Du Pont miał 75% udziału w rynku
celofanu
– Du Pont: „nie ma rynku celofanu, jest
rynek materiałów opakowaniowych
elastycznych – mamy w nim 20%
udział”
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Rynek produktowy
substytucyjność popytu – test SSNIP
• Błąd celofanowy - wyrok SN USA w
sprawie US v. EI du Pont de Namour
& Co.
–
Sąd zastosował test SSNIP aby zbadać
czy celofan jest substytucyjny z innymi
materiałami służącymi do pakowania
–
Test został spełniony – klienci
nabywali inne produkty zamiast
celofanu
–
Rozumowanie obarczone błędem –
dlaczego?
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Rynek produktowy
substytucyjność popytu – test SSNIP
• Błąd celofanowy - wyrok SN USA w
sprawie US v. EI du Pont de Namour
& Co.
–
Błąd, bo Sąd nie zwrócił uwagi, że
cena celofanu nie była rynkowa
–
Du Pont był już monopolistą i stosował
cenę nadmiernie wygórowaną
–
Gdyby stosował cenę rynkową test
SSNIP nie wykazałby odejścia klientów
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Rynek produktowy
substytucyjność podaży
• O mniejszym znaczeniu i
rzadziej stosowana niż
substytucyjność popytu
– Jeśli producent towaru A jest w
stanie w krótkim czasie i bez
istotnych kosztów i ryzyka
przestawić się na produkcje
towaru B, stanowią one jeden
rynek właściwy
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Rynek produktowy
substytucyjność podaży
• Przykład
– Dwa rodzaje papieru niesubstytucyjne
dla klienta
• produkuję tylko gatunek A, ale jeśli cena B
wzrośnie przestawiam maszynę i produkuję
zamiast A – B
– W Polsce – uznaje się, że istnieje jeden
produktowy rynek detalicznej
sprzedaży paliw płynnych, mimo że
benzyna i ON nie są substytutami
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Rynek produktowy
substytucyjność podaży
• Dlaczego substytucyjność podaży ma
znaczenie?
– Bo pozbawia siły rynkowej producenta
danego dobra – jeśli próbuje ograniczyć
produkcję i podnieść cenę, ktoś inny
wejdzie natychmiast na rynek zabierając
mu klientów
• Analogiczne użycie testu SSNIP
– Pytanie do producenta dobra B – czy jeśli
cena dobra A wzrośnie o 5-10% będzie w
stanie natychmiast i bezkosztowo
przestawić produkcję by produkować B?
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Rynek geograficzny
wymiar
• Rynek towarów, które oferowane
są na obszarze, na którym, ze
względu na ich:
– rodzaj i właściwości,
– istnienie barier dostępu do rynku,
– preferencje konsumentów,
– znaczące różnice cen,
– koszty transportu,
• panują zbliżone warunki
konkurencji
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Rynek geograficzny
wymiar
• Rynek geograficzny może mieć wymiar:
–
Lokalny – np. ready mix concrete, mieszanki
asfaltowe, paliwo lotnicze, rynek
pochówków (jeden cmentarz), rynek
detalicznej sprzedaży paliw
–
Regionalny – np. przewozy lotnicze w
zachodniej Polsce i Wschodnich Niemczech,
rynek hurtowej sprzedaży benzyn i ON,
bitumen
–
Krajowy – rynek lodów, rynek masła, rynek
gazet
–
Europejski – rynek kauczuku syntetycznego
–
Światowy – rynek ropy naftowej, metanolu...
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Rynek geograficzny
jak wyznaczać?
• Analiza kosztów transportu
• Analiza geograficznego zasięgu
sprzedaży
• Badania preferencji konsumentów
• Analiza barier rynkowych, które
przyczyniają się do izolacji rynków
– Prawnych, faktycznych, kosztowych,
transportowych, itp.
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Rynek geograficzny
jak wyznaczać?
• Pytanie – z kim konkuruję w ujęciu
geograficznym?
• Test SSNIP
– zwiększenie ceny o 5-10% danego
produktu na danym obszarze
– czy konsumenci zaczną kupować dany
produkt w sąsiednim
mieście/regionie/państwie?
– Jeśli tak – ten sąsiedni obszar dołącza
się do rynku właściwego
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Wnioski końcowe
1.
Rynek właściwy stanowi
centralne pojęcie prawa
konkurencji
2.
Każde postępowanie w sprawie
stosowania praktyk
antykonkurencyjnych i kontroli
koncentracji rozpoczyna się od
wyznaczenia rynku właściwego
3.
Siła rynkowa uwidacznia się na
określonym rynku właściwym
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Wnioski końcowe
1. W praktyce wyznaczenie rynku właściwego
najczęściej służy określeniu udziału
przedsiębiorcy w rynku
2. Wielkość udziału w rynku stanowi
najważniejszą, lecz nie jedyną miarę siły
rynkowej przedsiębiorcy
3. Wielkość udziału w rynku potrzebna m.in.
do określenia czy porozumienie objęte jest
zakazem, czy przedsiębiorca posiada
pozycję dominującą oraz czy koncentracja
spotka się ze zgodą organu
antymonopolowego
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Wnioski końcowe
1. Na pojęcie „rynek właściwy”, składają
się zawsze co najmniej 2 elementy –
rynek produktowy i rynek
geograficzny
2. W odniesieniu do towarów, których
charakterystyka sprzedaży zmienia
się sezonowo, wyróżniamy dodatkowo
rynek czasowy
3. Dla zdefiniowania rynku
produktowego należy wziąć pod
uwagę: substytucyjność popytu,
podaży i potencjalną konkurencję
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Wnioski końcowe
1. Rynek produktowy stanowią
wszystkie towary określonego
rodzaju oraz ich substytuty
2. Podstawowym narzędziem
wyznaczania rynku produktowego
jest test SSNIP stosowany zarówno
do badania substytucyjności popytu
jak i podaży
3. Rynek geograficzny stanowi obszar,
na którym panują jednolite warunki
konkurencji
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Wnioski końcowe
1. Rynek geograficzny obejmuje obszar, na
którym przedsiębiorcy konkurują ze sobą
w ramach zdefiniowanego wcześniej rynku
produktowego
2. Rynek geograficzny może mieć różny
wymiar: lokalny, krajowy, regionalny,
europejski, światowy, itd.
3. Przy wyznaczaniu rynku geograficznego
bierze się pod uwagę szereg czynników, w
tym między innymi: bariery rynkowe oraz
koszty transportu
4. Do wyznaczania rynku geograficznego
stosuje się odpowiednio test SSNIP
90-232, Łódź, ul.
Kopcińskiego 8/12
www.wpia.uni.lodz.pl
Grzejdziak@gmail.com
Dziękuję za uwagę
Łukasz Grzejdziak
Katedra Prawa
Gospodarczego Publicznego
WPiA UŁ
Grzejdziak@gmail.com