Podstawowe wiadomości z 

zakresu leczenia urazów 

narządu ruchu.

 

 

Uraz: jest to działanie czynnika zewnętrznego 
wywołujące w organizmie zmiany anatomiczne i 
czynnościowe. Czynniki zewnętrzne mogą być 
pochodzenia fizycznego, chemicznego oraz 
mieszanego oraz działać w sposób pośredni lub 
bezpośredni.
 
Uszkodzenie: jest to skutek działania urazu na 
organizm. Wielkość uszkodzenia zależy od 
rodzaju, siły, czasu trwania, mechanizmu urazu 
oraz rodzaju i odporności tkanek. 

 

 

Podział uszkodzeń:
 
1.      Zamknięte uszkodzenie tkanek 
miękkich
2.      Rany
3.      Skręcenia
4.      Zwichnięcia
5.      Złamania
6.      Oparzenia
7.      Mieszane w tym urazy 
wielonarządowe
8.      Inne

 

 

Zamknięte uszkodzenia tkanek 
miękkich: są to obrażenia, w których nie 
dochodzi do przerwania ciągłości skóry i 
kości natomiast uszkodzeniu ulegają 
mięśnie, ścięgna, tkanka podskórna, 
naczynia i nerwy, okostna, kaletki maziowe 
lub struktury wewnątrzstawowe.

 

 

Podział:
 

1.Stłuczenia: uszkodzenia tkanek 
miękkich na skutek działania urazu 
mechanicznego np. podczas upadku lub 
uderzenia 
2.Uszkodzenia jednostki mięśniowo-
ścięgnistej: całkowite lub częściowe 
uszkodzenia ciągłości mięśnia jego 
powięzi, ścięgna lub oderwania 
przyczepu ścięgna do kości tzw. 
złamania awulsyjne.
3.Uszkodzenia kaletek maziowych

 

 

Objawy stłuczeń: 
 
        Obrzęk

        Bolesność samoistna i uciskowa

        Wylewy krwawe podskórne 

(zasinienia)
        Otarcia naskórka

        Uszkodzenie tkanek miękkich

        Ocieplenie w okolicy uszkodzenia

 

 

Leczenie stłuczeń: 
 
        Unieruchomienie okolicy stłuczenia do czasu 

ustąpienia dolegliwości bólowych
        Leczenie p/obrzękowe: doraźne oziębienie, okłady 

z Altacetu, elewacja kończyny, leki p/obrzękowe np. 
Aescin
        Leczenie p/bólowe ogólne np. Ketonal i 

miejscowe np. Fastum żel, Naproxen żel
        Ewakuacja krwiaka poprzez nakłucie lub leki 

poprawiające resorbcje krwiaka np. Hematoven żel
        Profilaktyka p/tężcowa

        Szybka rehabilitacja i uruchomienie

 

 

Stopnie nasilenia uszkodzeń 
jednostki mięśniowo-ścięgnistej
 
        Naciągnięcie

        Naderwanie

        Zerwanie

 

 

Objawy uszkodzeń jednostki 
mięśniowo-ścięgnistej:
 
        Obrzęk

        Bolesność nasilona w momencie 

urazu a potem samoistnie ustępująca
        Zburzenia ruchomości czynnej i 

osłabienie siły mięśniowej 
        Wylewy krwawe podskórne 

(zasinienia)
        Uszkodzenie tkanek miękkich

        Zaburzenia obrysów 

        Ocieplenie w okolicy uszkodzenia

 

 

Leczenie uszkodzeń jednostki mięśniowo-
ścięgnistej:
 
Zachowawcze:
        Unieruchomienie okolicy uszkodzonej do 

czasu ustąpienia dolegliwości bólowych
        Leczenie p/obrzękowe: doraźne 

oziębienie, okłady z Altacetu, elewacja 
kończyny, leki p/obrzękowe np. Aescin
        Leczenie p/bólowe ogólne np. Ketonal i 

miejscowe np. Fastum żel, Naproxen żel
        Rehabilitacja i uruchomienie ze 

stopniowym nasilaniem obciążenia

 

 

 

Operacyjne:
        Zeszycie przerwanych brzuśców 

mięśniowych
        Zeszycie uszkodzonych ścięgien 

pierwotne lub odroczone np. szew Bounuela - 
nici niewchłanialne
        Zespolenie śrubami lub popręgiem 

Webera oderwanego przyczepu w przypadku 
złamań awulsyjnych.
        Zamknięcie wrót przepukliny mięśniowej 

poprzez zeszycie powięzi lub plastykę z 
użyciem przeszczepu np. powięzią szeroką

•       Plastyka uszkodzonego ścięgna 
przeszczepem ścięgna mięśnia dłoniowego 
powierzchniowego

 

 

 

Objawy uszkodzenia kaletek 
maziowych:
        Obrzęk

        Bolesność uciskowa

        Obecność guza chełboczącego bądź 

twardego w miejscu bolesnym; czasami 
występuje w kilka tygodni od zaistniałego 
urazu
        Ocieplenie i zaczerwienie w okolicy 

uszkodzenia
        Czasami podwyższona temperatura 

w przypadku zapalenia kaletki

 

 

Leczenie uszkodzeń kaletek maziowych:
        Unieruchomienie bolesnej okolicy do czasu 

ustąpienia dolegliwości bólowych po opróżnieniu 
(punkcja) i założeniu opatrunku
        Leczenie p/obrzękowe: doraźne oziębienie, 

okłady z Altacetu, elewacja kończyny, leki p/obrzękowe 
np. Aescin
        Leczenie p/bólowe ogólne np. Ketonal i 

miejscowe np. Fastum żel, Naproxen żel
        Podanie do kaletki steroidów

        W przypadku nawrotów chirurgiczne wycięcie 

uszkodzonej kaletki
        W przypadku zapalenia założenie sączka 

drenującego i podanie antybiotyków ogólnie i 
miejscowo (po wykonaniu antybiogramu)

 

 

Rana: jest to uszkodzenie ciągłości skóry i 
tkanek leżących pod skórą 

 

 

Podział ran: 
Ze względu na mechanizm urazu
        Rąbane

        Cięte

        Kłute

        Tłuczone

        Miażdżone 

        Szarpane

        Kąsane

        Postrzałowe

 

 

Ze względu na kształt
        

Powierzchowne

        

Drążące

        

Otwarte

        

Ukryte

Ze względu na czas od powstania 
        

Stare

        

Świeże 

Inne
        

Proste

        

Powikłane

        

Jałowe 

Zakażone

 

 

 

Leczenie ran:
 
Postępowanie zależy od stanu ogólnego 
pacjenta typu, wielkości i lokalizacji rany 
oraz innych towarzyszących obrażeń i 
uszkodzeń
 

 

 

Zasady postępowania w przypadku ciężko 
rannego:
 
        Badanie wstępne, ocena stanu ogólnego pacjenta 

wg. schematu ABCD i ewentualne wdrożenie zabiegów 
reanimacyjnych.
        Doraźne zatamowanie krwawienia najkorzystniej 

poprzez zastosowanie opatrunku uciskowego
        Założenie odpowiedniego do potrzeb wkłucia lub 

kilku do żył 
        Pobranie krwi na grupę krwi i inne badania 

biochemiczne 
        Podawanie płynów i ewentualnie krwi 

        Założenie cewnika moczowego i sondy 

dożołądkowej 
        Dodatkowe badania obrazowe: RTG klatki 

piersiowej, USG jamy brzusznej i innych w zależności 
od potrzeb
        Pełne badanie całego ciała (rozebrać pacjenta) i 

dalsze postępowanie w zależności od stwierdzonych 
zmian.
        Konsultacje i leczenie specjalistyczne w tym 

przygotowanie do zaopatrzenia ran na bloku 
operacyjnym.

 

 

Dobry stan ogólny pacjenta  po urazie 

nie zwalnia od dokładnego badania 

ogólnego: podmiotowego i 

przedmiotowego całego pacjenta ! 

 

 

Klasyfikacja ran:

1.      czyste przed upływem 6 godz. od 
drobnego urazu niezakażone najczęściej 
cięte

2.      zabrudzone: powyżej 12 godz. duży 
uraz z poszarpanymi brzegami i 
zmiażdżonymi tkankami ; rany kąsane, 
postrzałowe i oparzenia przyjmujemy 
jako pierwotnie zakażone

 

 

Leczenie drobnych ran i skaleczeń:
 
1.      Przygotowanie pacjenta i rany do zaopatrzenia
        Ocena stanu i wstępna ocena i oczyszczenie 

rany: umycie brzegów i przemycie rany (sól 
fizjologiczna)
        Znieczulenie: nasiękowe 0,5%-1% lignocainum  

                                        blokady palców obrączkowe 
Obersta 2ml 2%       

 lignokainy 

bez adrenal.
                                        blokady nadgarstka 5ml 1% 
lignokainy
                                        blokady stopy 10ml 1% 
lignokainy
                                        blokada splotu barkowego
                                        znieczulenie 
podpajęczynówkowe
                                        znieczulenie ogólne
        Przygotowanie pola i stworzenie optymalnych 

warunków do zszycia rany

 

 

2.      Właściwe zaopatrzenie rany
        Oczyszczenie rany

        Dokładne zbadanie rany w kierunku obecności ciał obcych 

lub uszkodzenia głęboko położonych struktur.
        Dobór sposobu zamknięcia rany: 

Szew pierwotny-rana czysta do 6 godz. od urazu
Szew pierwotny odroczony- zakładamy szew bez zawiązywania i 
dociągania skóry i w okresie ok. 4-7 doby przy braku zakażenia 
dowiązanie szwów
Szew wtórny zszycie rany po demarkacji martwicy i ustąpieniu 
cech zakażenia ok. 8-14 dzień 
Użycie Steristripów
Wycięcie rany i przeszczepienie skóry
Gojenie rany na otwarto przez ziarninowanie- rana silnie 
zabrudzona z dużymi ubytkami skóry lub przy silnym napięciu 
skóry 
        Opracowanie rany wg. uprzednio dobranego planu: 

hemostaza, szwy podskórne i skórne
3.      Przemycie rany i założenie opatrunku suchego lub 
wilgotnego
4.      Podanie anatoksyny p/ tężcowej i antybiotyków

 

 

 

Skręcenie: uszkodzenie stawu, w 
którym siła urazu przekracza 
wytrzymałość torebki stawowej i 
dochodzi do przekroczenia 
fizjologicznego zakresu ruchu w stawie, 
w wyniku którego ulegają uszkodzeniu 
struktury tworzące staw

.

 

 

Podział skręceń w zależności od 
stopnia uszkodzenia:
 
I º - Naciągnięcie więzadeł i 
rozwłóknienie torebki
II º - Rozdarcie torebki stawowej
III º - Rozdarcie torebki i aparatu 
więzadłowego
IV º - Oderwanie więzadła z fragmentem 
kostnym tzw. złamanie awulsyjne

 

 

 

Objawy skręceń:
 
        Obrzęk

        Bolesność w okolicy stawu nasilająca się przy 

ruchach i ucisku
        Krwiak wewnątrzstawowy

        Wylewy krwawe podskórne okołostawowe

        Zniesienie ruchomości w stawie lub ruchomość 

patologiczna
        Zatarcie obrysów stawu

        Przymusowe ustawienie  kończyny w stawie

        Uszkodzenie tkanek miękkich okołostawowych

        Ocieplenie w okolicy uszkodzenia

        Zaburzenie ukrwienia, zaburzenia czucia lub 

porażenia w części 

dystalnej od uszkodzonego 

stawu

 

 

Leczenie:

1.Zachowawcze:

        punkcja w przypadku krwiaka 

wewnątrzstawowego
        unieruchomienie stawu: opaska 

elastyczna, szyna gipsowa, pełny gips
        leczenie p/obrzękowe: okłady chłodzące, 

elewacja kończyny, leki, 
        leczenie p/bólowe

2.Operacyjne:

        artroskopia diagnostyczna lub 

naprawcza
        zabiegi odtwarzające ciągłość 

uszkodzonych struktur stawowych

 

 

Zwichnięcie: uszkodzenie stawu z 
całkowitą chwilową lub trwała utratą 
kontaktu pomiędzy powierzchniami 
stawowymi tworzącymi staw. Jeśli utrata 
kontaktu pomiędzy powierzchniami 
stawowymi jest tylko częściowa to taki 
stan nazywamy podwichnięciem lub 
nadwichnięciem. Zwykle zwichnięciu 
lub podwichnięciu towarzyszy 
uszkodzenie innych struktur stawowych.

 

 

 

Objawy zwichnięć:
1.      Pewne:
        Deformacja stawów

        Unieruchomienie w patologicznym ustawieniu

        Wyczuwalna panewka lub głowa stawu w 

nietypowym ustawieniu
2.      Prawdopodobne:
        Obrzęk

        Bolesność w okolicy stawu nasilająca się przy 

próbach ruchu i ucisku
        Krwiak wewnątrzstawowy lub okołostawowy

        Uszkodzenie tkanek miękkich okołostawowych

        Ocieplenie w okolicy uszkodzenia

        Zaburzenie ukrwienia, zaburzenia czucia lub 

porażenia w części dystalnej od uszkodzonego stawu

 

 

 

Diagnostyka:
1. Badanie podmiotowe
2. Badanie fizykalne (należy zawsze zbadać 

krążenie, czucie i ruchomość w części dystalnej 
kończyny)

3. Badanie RTG klasyczne w dwóch 

projekcjach

4. W wypadkach wątpliwych badanie TK 

uszkodzonej okolicy

 

 

 

Leczenie:
        Możliwie jak najszybsza repozycja 

zwichnięcia w znieczuleniu miejscowym lub 
ogólnym
        Unieruchomienie tymczasowe

        Kontrola rentgenowska nastawienia 

        Unieruchomienie ostateczne zwichnięcia 

ok.2-3 tyg. 
        W przypadkach powikłanych lub 

zastarzałych repozycja operacyjna
        Dalsze leczenie farmakologiczne bólu, 

obrzęku 
        Okresowa kontrola w Poradni 

Ortopedycznej 

 

 

Po każdym nastawieniu i 

unieruchomieniu kończyny należy 

zbadać krążenie, czucie i 

ruchomość dystalnej jej części.

 

 

Złamanie: jest to przerwanie ciągłości 
tkanki kostnej na całym jej przekroju. 
Jeśli szczelina złamania obejmuje tylko 
część przekroju to wtedy jest to 
nadłamanie lub pęknięcie

  

 

 

 

Objawy złamań:

1.Pewne:

•Nieprawidłowe ułożenie 

•Wyczuwalne dotykiem odłamy kostne lub szczelina 
złamania

•Trzeszczenia odłamów przy ucisku

•Patologiczna ruchomość kości

2.Prawdopodobne:

•Obrzęk

•Bolesność w okolicy złamania nasilająca się przy 
ruchach i ucisku

•Wylewy krwawe podskórne w okolicy złamania

•Przymusowe ustawienie  kończyny 

•Uszkodzenie tkanek miękkich

•Ocieplenie lub oziębienie ( zblednięcie) w okolicy 
uszkodzenia

•Zaburzenie ukrwienia, zaburzenia czucia lub 
porażenia  w części dystalnej od złamania

 

 

Podziały złamań:

1.Ze względu na mechanizm złamania 

•bezpośrednie 

•pośrednie

2.Ze względu na kontakt z otoczeniem

        otwarte 

        zamknięte

3.Ze względu na umiejscowienie szczeliny 
złamania

        trzonu

        nasady

        przynasady

        występów kostnych

        powierzchni stawowych (śródstawowe, 

przezstawowe)

 

 

4. Ze względu na przebieg szczeliny

        poprzeczne

        skośne

        spiralne

        podłużne

        wileoodłamowe (3-6 fragmentów kostnych)

        z rozdrobnieniem ( > 6 fragmentów)

5. Ze względu na przemieszczenie odłamów

        bez przemieszczenia

•       z przemieszczeniem 

 

 

Rodzaje przemieszczeń:
1. do boku
2. ze skróceniem 
3. z wydłużeniem
4. rotacyjne
5. kątowe
6. zaklinowane

 

 

 

Podział złamań otwartych:
 
Iº- Odłamy kostne przebijają tkanki 
miękkie z niewielkim ich uszkodzeniem
IIº - Widoczne odłamy kostne i znaczne 
uszkodzenie tkanek miękkich
IIIº- Złamania wieloodłamowe z dużym 
ubytkiem skóry oraz uszkodzeniem 
mięśni, nerwów i naczyń

 

 

Diagnostyka złamań i wstępne 
postępowanie:
 
1.      Wstępna ocena stanu ogólnego pacjenta. 
2.      Badanie podmiotowe, okoliczności 
zdarzenia i analiza mechanizmu urazu
3.      Badanie przedmiotowe całościowe ze 
względu na objawy ogólne i wstępne 
unieruchomienie uszkodzonej kończyny
4.      Badania obrazowe: RTG w dwóch 
płaszczyznach, zdjęcia porównawcze, zdjęcia 
osiowe, zdjęcia celowane, tomografia 
komputerowa, 
5.      Rezonans magnetyczny
6.      Artroskopia diagnostyczna
7.      Badania radioizotopowe

 

 

 

Postępowanie ostateczne:
zależy od wielu czynników np: rodzaju, 
umiejscowienia, charakteru złamania, 
powikłań ale zawsze opiera się na 
podstawowych zasadach:
        Anatomicznym nastawianiu

        Unieruchomieniu odłamów kostnych, aż 

do uzyskania trwałego zrostu
        Możliwie szybkim rozpoczęciu 

usprawniania w celu uzyskania pełnej funkcji 
uszkodzonej kończyny

 

 

 

Zasady nastawiania złamań:
 
        Zastosowanie wyciągu osiowego w celu 

przezwyciężenia napięcia mięśni i innych 
tkanek miękkich oraz zniesienia skrócenia 
kończyny
        Ustawienie odłamów obwodowych w 

przedłużeniu odłamów dogłowowych ( zasada 
Kulenkampfa )
        Zniesienie przemieszczeń odłamów na 

długość, do boku, kątowych i rotacyjnych.
 

 

 

Leczenie zachowawcze złamań:
        Wyciągi pośrednie lub 

bezpośrednie
        Opatrunki unieruchamiające: 

szyny, opatrunki gipsowe
Leczenie czynnościowe 

 

 

Rodzaje wyciągów:
 

1.Pośrednie:

        Wyciąg na pętli Glissona

        Przylepcowy

        Kamaszkowy

        Paskowy

        Hamakowy miednicy

2.Bezpośrednie

        Crutchfielda

        Za wyrostek łokciowy

        Za nadkłykcie kości udowej

        Za guzowatość kości piszczelowej

        Nadkostkowy

        Za guz kości piętowej

 

 

Rodzaje opatrunków gipsowych:
 
        Opatrunek Desaulta

        Opatrunek Valpeau

        Opatrunek ósemkowy

        Opatrunek piersiowo-ramienny odwodzący

        Opatrunek typu U 

        Opatrunek ramienny

        Opatrunek ramienny wiszący

        Opartunek przedramienny

        Opatrunek na kciuk typu strzemię

        Opatrunki gipsowe palców

        Szyna Zimmera

        Kołnierz Schanza

        Opatrunek miednicowo-kończynowy

        Opatrunek udowy

        Szyna i gips tutorowy

        Szyna i gips podudziowy

        But derotacyjny

        But gipsowy na stopę

 

 

 

Zasady leczenia czynnościowego:
 
        Założenie wyciągu szkieletowego

        Rozpoczęcie wczesnych ruchów 

biernych w uszkodzonym stawie oraz 
ćwiczeń izometrycznych okolicznych 
mięśni
        Rozpoczęcie ruchów czynnych w 

stawie po wzmocnieniu mięśni

 

 

 

Wskazania do leczenia operacyjnego:
 

1.Bezwzględne:

        Złamania otwarte niemożliwe do nastawienia 

zachowawczego lub utrzymania stabilności po 
nastawieniu
        Złamania z uszkodzeniem naczyń, nerwów i 

narządów wewnętrznych

2.Względne:

        Złamania przezstawowe z przemieszczeniem 

odłamów i odkształceniem powierzchni stawowych 
        Złamania dające się nastawić zachowawczo z 

ryzykiem wtórnych przemieszczeń
        Złamania wielomiejscowe

        Złamania wielonarządowe (politrauma)

 

 

Leczenie operacyjne złamań: 
 
1.      Osteosynteza stabilna wewnętrzna
        Zespolenie dociskowe – przy pomocy śrub w 

złamaniach skośnych i spiralnych
        Zespolenie osiowe – przy pomocy płytek 

samodociskowych lub specjalnych aparatów w 
złamaniach poprzecznych
        Zespolenia mieszane – przy pomocy śrub i płytek

        Zespolenia sródszpikowe

2.Osteosynteza stabilna zewnętrzna
        Jednopłaszczyznowe: klamrowe i ramowe

        Dwupłaszczyznowe 

 

 

Wskazania do osteosyntezy stabilnej zewnetrznej:
 
1.      Wskazania urazowe:
        Złamania wieloodłamowe kości długich

        Złamania otwarte z rozległym uszkodzeniem 

tkanek pokrywających kości
        Złamania powikłane procesami zapalnymi lub 

oparzeniami
        Zrost opóźniony i stawy rzekome (powikłane 

zakażeniem)
        Złamania wielomiejscowe i uszkodzenia 

wielonarządowe wymagające szybkiego stabilnego 
zespolenia

2.Wskazania ortopedyczne:

        Usztywnienia stawów

        Wydłużenia kończyn

        Stabilizacja kości po osteotomiach

 

 

 

Przeciwwskazania:
 
1.      Brak współpracy chorego
2.      Okres pobudzenia 
psychoruchowego po urazach
3.      Znaczny zanik tkanki kostnej

 
 

 

 

Powikłania złamań:
 

1. Zrost opóźniony
2. Staw rzekomy: przerostowy lub zanikowy
3. Zapalenie tkanki kostnej
4. Przykurcze stawów
5. Zesztywnienia stawów
6. Skostnienia pozaszkieletowe
7. Zespół Volkmana
8. Zespół Sudecka
9. Zespół przedziałów powięziowych