mgr Anna Maria Kocwa
Klinika Neurologii II WL AM
mgr Anna Maria Kocwa
Klinika Neurologii II WL AM
Neuropsychologia
Neuropsychologia to część psychologii,
która zajmuje się m.in. ustalaniem relacji
pomiędzy czuciem, ruchem, poznaniem,
rozumieniem, nastrojem, emocjami a
aktywnością struktur mózgowia.
Proces psychiczny
Proces psychiczny to sekwencja zmian
zachodzących w przebiegu aktywności
motoryczno-intelektualnej człowieka,
zmiany w psychice w wyniku
oddziaływania bodźców na zmysły i mózg,
a determinujące poznawanie
rzeczywistości i regulujące stosunek
człowieka do otoczenia
Procesy poznawcze
Funkcje poznawcze (cognitive processes)
pełnią zasadniczą rolę w procesach
adaptacji jednostki do środowiska, a więc w
walce o byt i przetrwanie. Obejmują
prawidłowy odbiór sygnałów (percepcja),
selekcję, gromadzenie oraz przechowywanie
niesionych przez nie informacji (pamięć),
operacje na informacjach (rozpoznawanie,
rozumowanie, myślenie abstrakcyjne)
Procesy poznawcze
Procesy poznawcze obejmują:
Procesy postrzegania i językowe
Pamięć
Myślenie
Funkcje wzrokowo-przestrzenne
Funkcje wykonawcze
Zaburzenia mowy
Zaburzenia mowy mogą być wynikiem:
uszkodzenia korowego ośrodka mowy
(afazje)
nieprawidłowej artykulacji (dyzartrie),
nieprawidłowej generacji dźwięków
(dysfonia), nieprawidłowej intonacji rytmu
zdania, akcentu (dysprozodia)
Afazje
A f a z j e to grupa zaburzeń mowy i
języka, wynikające z uszkodzenia mózgu.
Miejsce , które najpewniej spowoduje
zaburzenia mowy to okolice bruzdy
bocznej Sylwiusza w półkuli dominującej
dla mowy (LP).
Afazje
Klasyczny podział obejmuje afazję:
ruchową
czuciową
amnestyczną
mieszaną
Afazja ruchowa
A f a z j a r u c h o w a (motoryczna,
ekspresyjna, Broca) spowodowana jest
uszkodzeniem ośrodka mowy (ośrodek
Broca), zlokalizowanego w tylnej części
lewego zakrętu czołowego i
odpowiedzialny jest za wytwarzanie
języka i „nadawanie” mowy.
Obraz kliniczny afazji
ruchowej
zaburzona czynność tworzenia mowy
rozumienie mowy względnie zachowane
liczne parafazje literowe, słowne
mowa agramatyczna, dysprozodyczna,
telegraficzna
opuszczanie przedimków, przyimków
często zaburzenia pisania i czytania
Afazja czuciowa
A f a z j a c z u c i o w a (sensoryczna,
odbiorcza, recepcyjna, Wernickego) polega
na upośledzeniu rozumienia mowy i języka
na wskutek uszkodzenia ośrodka mowy
(pole Wernickego) znajdującego się w
górnym, tylnym zakręcie skroniowym,
gdzie również znajduje się ośrodek
słuchowy mowy.
Obraz kliniczny afazji
czuciowej
rozumienie mowy upośledzone
zakłócona ekspresja mowy (parafazje,
neologizmy)
perseweracje, echolalia,
aleksja i agrafia
Afazja amnestyczna
A f a z j a a m n e s t y c z n a (nominalna,
anomia) polega na trudnościach w
szybkiej aktualizacji nazw pokazywanych
przedmiotów
wiąże się z uszkodzeniem obszarów
położonych w podstawnej części płata
skroniowego, w płacie czołowym i zakręcie
kątowym.
Afazja mieszana
A f a z j a m i e s z a n a (globalna,
całkowita niemota) polega na
współistnieniu zaburzeń afatycznych
ruchowych i czuciowych.
Dyzartria
D y z a r t r i a polega na zaburzeniach
artykulacji dźwięków oraz
formułowania słów i dźwięków.
Związana jest z uszkodzeniem
narządu mowy.
Dyzartria c.d
Może być spowodowana pierwotnym
uszkodzeniem jąder ruchowych
dolnej części pnia mózgu lub ich
obwodowych wypustek
język porażony i zanikły
trudności w artykułowaniu
dysfagia
Dyzartria spastyczna
Dyzartria spastyczna występuje przy
uszkodzeniu dróg korowo-jądrowych
mowa jest zamazana, wolna, dysfoniczna
brak zaniku języka
wzmożone odruchy żuchwowe i twarzowe
często niepowstrzymany płacz i śmiech
Dyzartria ataktyczna
Dyzartria ataktyczna występuje przy
uszkodzeniu móżdżku
mowa powolna, skandowana, ale bez
napięcia
zmienna siła głosu
Korowe zaburzenia ruchowe
A p r a k s j a (=bez ruchu) jest to deficyt
zdolności ruchowej pochodzenia
korowego, to niemożność wykonywania
celowych czynności ruchowych przy
BRAKU niedowładów, zaburzeń czucia,
uwagi, koordynacji, rozumienia.
Uszkodzenie korowe dotyczy okolicy
czołowej przedruchowej oraz styku
skroniowo-ciemieniowo-potylicznego
Rodzaje apraksji
A p r a k s j a t w a r z y
trudności w wysuwaniu języka, ssaniu,
oblizywaniu, cmokaniu, dmuchaniu, etc
Apraksja k i n e t y c z n o - k o ń c z y n o w
a
upośledzenie ruchów precyzyjnych kończyn
jak ruchy skręcające, synchroniczne, etc.
Rodzaje apraksji
A p r a k s j a i d e o m o t o r y c z n a
niemożność wykonywania poleceń
zgodnych z wolą, mimo braku zaburzeń
funkcji motorycznych i czuciowych oraz
prawidłowego rozumienia języka, np. jak
się czesze, jak gra w golfa, etc.
Rodzaje apraksji c.d.
A p r a k s j a i d e a c y j n a
niezdolność do podjęcia serii ruchów
związanych z planowaniem i wyobraźnią
przestrzenną
A p r a k s j a k o n s t r u k c y j n a
niezdolność organizowania złożonych ruchów
przestrzennych jak łączenie punktów, puzzli,
klocków, kopiowania rysunków
Agnozja
A g n o z j a to defekt w rozpoznawaniu,
który nie może być przypisany
elementarnym defektom czuciowym,
zaburzeniom umysłowym, uwagi, afazji,
czy też nieznajomości czuciowo
przedstawianego bodźca
Rodzaje agnozji
A g n o z j a w z r o k o w a
niemożność rozpoznawania obiektów za
pomocą postrzegania przy
nieuszkodzonym aparacie wzrokowym.
Chory nie r o z p o z n a j e pokazywanych
przedmiotów i zjawisk
W uszkodzeniach okolicy prążkowanej w
płacie potylicznym (pola 18 i 19)
Rodzaje agnozji c.d
A g n o z j a b a r w
niemożność rozpoznawania barw
w uszkodzeniu brzuszno-przyśrodkowej
części lewego płata potylicznego
P r o z o p a g n o z j a
niemożność rozpoznawania twarzy osób
bliskich
uszkodzenie dolnej okolicy skroniowo-
potylicznej po stronie prawej lub obustronnie
Agnozje c.d
A l e k s j a
wariant agnozji wzrokowej; niemożność czytania
przy uszkodzeniu zakrętu kątowego lewej półkuli
mózgu (pole 39)
A k a l k u l i a
niemożność liczenia
Przy lewostronnym uszkodzeniu okolicy
ciemieniowej i styku płatów: ciemieniowego,
skroniowego i potylicznego
Agnozje c.d
A g n o z j a d o t y k o w a (astereognozja)
niemożność rozpoznawania przedmiotu za pomocą
dotyku, bez udziału wzroku
przy uszkodzeniu płata ciemieniowego,
szczególnie zakrętu zaśrodkowego
A n o z o g n o z j a
niemożność rozpoznania własnych stanów
chorobowych
uszkodzenie dolnej części płata ciemieniowego (P)
Agnozje c.d
Autotopagnozja (somatotopagnozja)
niemożność pokazania części własnego
ciała na polecenie słowne
uszkodzone są zwykle drogi wzgórzowo
-ciemieniowe a zwłaszcza zakręty kątowe
Zespół jednostronnego
zaniedbywania przestrzeni
zespół obejmuje zaniedbywanie przestrzeni
osobistej lub przestrzeni ciała (przestrzeń
okołoosobista) lub przestrzeni będącej w
zasięgu wzroku (przestrzeń pozaosobista)
ognisko uszkodzenia lokuje się zwykle w okolicy
skroniowo-ciemieniowej prawej półkuli i zespół
najczęściej dotyczy zaniedbywania bodźców po
stronie lewej.
Funkcje mnestyczne
Trzy fazy procesów pamięci:
I. z a p a m i ę t y w a n i e (kodowanie),
II. p r z e c h o w y w a n i e
(magazynowanie),
III. o d t w a r z a n i e (przypominanie) jest
miarą procesów pamięci (przypominanie,
rozpoznawanie, ponowne uczenie się)
Pamięć
P a m i ę ć b e z p o ś r e d n i a:
tu informacje zatrzymywane są na czas krótki
0,5-1 sek
związana jest z fazą spostrzegania dlatego też
nazywa się ją pamięcią sensoryczną.
Pamięć krótkotrwała STM
Pamięć k r ó t k a (Short Term
Memory):
zależna od zakrętu hipokampa, ciał
suteczkowatych i łączącego je ze sobą sklepienia.
materiał pozostaje w pamięci STM od kilku do
kilkunastu sekund
jej pojemność jest ograniczona : 7(+/-)2 elementy
współzależna od uwagi i koncentracji
podatna na dystrakcję
Pamięć dawna LTM
Pamięć d a w n a (Long Term Memory):
bez ograniczenia w zakresie pojemności
zależna od procesu konsolidacji korowej
informacje LTM są dostępne i wielokrotnie
wykorzystywane, również modyfikowane
Funkcje mnestyczne c.d
M e c h a n i z m u t r w a l a n i a polega
na cyklicznych powtórkach (krążeniu)
informacji w obwodach neuronalnych, z
zasadniczym udziałem struktur
limbicznych i międzymózgowia, zwłaszcza
hipokampa. Jedynie część informacji ulega
dalszym procesom kodowania i utrwalania,
z rosnącym udziałem kory mózgu
(konsolidacja korowa), aby ulec tam
bezterminowemu zmagazynowaniu.
Zaburzenia procesów pamięci
A m n e z j a , czyli niepamięć :
w s t e c z n a (amnesia retrograda)
dotyczy okresu poprzedzającego utratę
świadomości
n a s t ę p c z a (amnesia anterograda)
dotyczy zdarzeń, jakie mają miejsce po
odzyskaniu świadomości
Zaburzenia pamięci
W neurologii z zaburzeniami pamięci najczęściej
spotyka się
w takich stanach chorobowych jak:
choroby zwyrodnieniowe OUN
zakaźne i urazowe uszkodzenia mózgu
Przemijająca Globalna Amnezja
Przemijająca Globalna Amnezja (TGA):
polega na nagłym wystąpieniu całkowitej
niepamięci obejmującej dni, tygodnie, lata
trwa kilka, kilkanaście godzin
przyczyną może być jednostronne uszkodzenie
wzgórza.
Rehabilitacja procesów
poznawczych
Jednym z najnowszych systemów
kompleksowych służących poprawie
sprawności dla wielu zaburzeń procesów
poznawczych jest RehaCom. Są to
specjalne programy treningowe
umożliwiające zaprojektowanie efektywnej
terapii.
Programy treningowe
RehaCom
UWAGA I KONCENTRACJA
Ćwiczenie oparte jest na metodzie porównywania
wzorów. Zadaniem chorego jest odnalezienie na
matrycy wzór rysunkowy, który dokładnie odpowiada
obrazkowi przedstawionemu do różnicowania.
PAMIĘĆ OBRAZOWA
Ćwiczenie pamięci bezsłownej i słownej operacyjnej.
Chory ma zapamiętać obrazki z konkretnymi
przedmiotami, które można opisać słownie. Po fazie
uczenia się na ekranie przesuwają się różne wyrazy,
a pacjent ma wybrać ten prawidłowy.
Programy treningowe
RehaCom
ZAKUPY
Ćwiczenie codziennych sytuacji, planowanie
działania i jego koordynacja,pamięć
krótkoterminowa.
PODZIELNOŚĆ UWAGI
Ćwiczenie polega na obserwacji jednocześnie
kilku szczegółów. Np. jako kierowca, pacjent musi
prowadzić pojazd, regulować prędkość, reagować
na rozmaite sygnały „podczas podróży”
Programy treningowe
RehaCom
PAMIĘĆ TWARZY
Ćwiczenie polega na rozpoznawaniu twarzy i
przyporządkowaniu ich do imion i zawodów.
Następnie określa się czy wcześniej dana twarz
była już prezentowana.
ZDOLNOŚCI WZROKOWO-KONSTRUKCYJNE
Ćwiczenie wzrokowej rekonstrukcji konkretnych
obrazów. Pacjent ma zapamiętać prezentowany
obraz a następnie widząc jedynie jego części,
odtworzyć całość na zasadzie układanki.
Programy treningowe PP
RehaCom
MYŚLENIE LOGICZNE
Ćwiczenie usprawniające wnioskowanie. Pacjenta
zadaniem jest wstawić prawidłowy element do
kolumny symboli, ułożonych według pewnej zasady
logicznej.
PAMIĘĆ TOPOGRAFICZNA
pacjent ma zapamiętywać pozycje kart z obrazkami
przedmiotów (lwa, kwiatka, domu, auta)lub z
figurami geometrycznymi. Przy ukrytych kartach
pacjent przypomina sobie, w którym miejscu
znajdował się dany obrazek.
Programy treningowe
RehaCom
OPERACJE TRÓJWYMIAROWE
Trenowana jest wyobraźnia wzrokowa i przestrzenna
w kategoriach: ocena pozycji, oszacowanie kąta,
ocena objętości i ocena wielkości.
REAKCJE NA BODŹCE WZROKOWE
Ćwiczenie szybkości i dokładności reagowania,
usprawnianie uwagi i pamięci. Na brzegu ekranu
pojawiają się znaki drogowe, pacjent ma nacisnąć
odpowiedni klawisz jeśli taki znak pojawi się na
środku ekranu.
Programy treningowe
RehaCom
PAMIĘĆ WERBALNA
Celem jest poprawa zdolności krótkoterminowego
zapamiętywania materiału werbalnego.
Prezentowane są krótkie historyjki, z których
należy zapamiętać jak najwięcej szczegółów. W
fazie odtwarzania program pyta o te szczegóły.
CZUJNOŚĆ
Ćwiczenie zdolności utrzymywania uwagi przez
dłuższy okres przy ograniczonym czasie patrzenia
na bodźce. Pacjent obserwuje przesuwające się
przedmioty i wybiera te, które różnią się od wzoru.
Programy treningowe
RehaCom
OPERACJE DWUWYMIAROWE
Trening umiejscawiania obiektów na płaszczyźnie.
Zadaniem pacjenta jest odnalezienie na matrycy
takiego komponentu obrazka, który po obróceniu
będzie odpowiadał „obrazkowi porównawczemu”
KOORDYNACJA WZROKOWO-RUCHOWA
Reedukacja pacjentów z zaburzeniami funkcji
wzrokowo-ruchowej. Na ekranie wyświetlany jest
kursor, który należy umiejscowić wewnątrz
poruszającego się obiektu.
Programy treningowe
RehaCom
PAMIĘĆ SŁOWNA
Ćwiczenie zdolności rozpoznawania pojedynczych słów.
Prezentowane są słowa, a następnie wiele różnych wyrazów
prezentowanych w przesuwającym się ciągu. Pacjent ma
rozpoznać te słowa, które były pokazywane w fazie uczenia
się.
POLE WIDZENIA
Zaprojektowany dla pacjentów z zaburzoną zdolnością
wzrokowej penetracji pola widzenia oraz z zespołem
połowiczego zaniedbania (niedowidzenie połowicze).
Pacjent naciska lewy/prawy klawisz, kiedy obrazek pojawi
się po lewej bądź prawej stronie.
Programy treningowe
RehaCom
PLANOWANIE
Celem treningu jest poprawa zdolności
planowania poprzez wzmocnienie funkcji
wykonawczych względnie umiejętności ustalania
strategii. Plan stanowi trening, w którym stawiane
są różne wymagania odnośnie zdolności
kognitywnych, zarówno te podstawowe, jak i o
dużym stopniu złożoności.