PRZYSTOSOWANIA DO 

HETEROTROFICZNEGO 

SPOSOBU ODŻYWIANIA 

SIĘ

 

 

Organizmy 

cudzożywne 

(heterotroficzne)

 są zdolne do 

syntezy własnych związków 
organicznych jedynie z gotowych już, 
wytworzonych przez inne organizmy 
związków węgla bogatych w energię.

 

 

Jamy trawienne

 są stałymi lub 

okresowymi uchyłkami środowiska 
zewnętrznego, w których zachodzą 
procesy trawienia pokarmu i 
wchłaniania produktów trawienia. 
Ściany tych jam stanowią 
jednocześnie barierę zapobiegającą 
przedostawaniu się ciał obcych do 
wewnętrznego środowiska 
organizmu.

 

 

 

 

 

 

Pasożyty roślinne

• Łuskiewnik 

(Lathraea)

• Kanianka (Cuscuta)

 

 

Półpasożyty roślinne

• Jemioła (Viscum)

• Szelężnik 

(Rhinanthus)

• Świetlik 

(Euphrasia)

 

 

Pasożyty zewnętrzne

• Wesz (Pediculus)

Pchła (Pulex)

 

 

Pasożyty wewnętrzne

• Tasiemce (Taenia)

• Glista (Ascaris)

 

 

Specyfika procesów 
związanych z odżywianiem 
się zwierząt polegała na 
izolacji pobieranych 
substancji od środowiska 
wewnętrznego oraz 
wytwarzaniu struktur, które 
umożliwiają ich 
przyswajanie.

 

 

JEDNOKOMÓRKOWCE

Na poziomie jednokomórkowców, gdzie trawienie jest 

wewnątrzkomórkowe

, występuje 

wodniczka trawienna

, 

powstającą w drodze 

fagocytozy 

lub 

pinocytozy

.

 

 

NIŻSZE TKANKOWCE

U niższych tkankowców 

formują się specjalne 

jamy (np. jama 

chłonąco-trawiąca 

jamochłonów) lub 

proste układy 

pokarmowe (ślepe, 

rozgałęzione jelito 

wolnożyjących 

robaków płaskich) 

spełniające rolę 

trawienną, a często i 

transportową. 
Trawienie zachodzi 

najpierw 

pozakomórkowo, 

a potem jest 

kontynuowane we 

wnętrzu komórek.

 

 

 

 

WYŻSZE TKANKOWCE

U 

wstężnic

 po raz pierwszy, a w pełni 

u 

robaków obłych (nicieni)

 pojawia się 

drożny przewód pokarmowy (jelito 

przednie, jelito środkowe 

i jelito tylne). Od tego momentu ewolucji 

zwierzęta rozpoczynają 

potokową 

obróbkę pokarmu

 i trawią 

wyłącznie 

pozakomórkowo

. Dzięki temu 

zwiększyła się ilość składników 

pokarmowych dostarczanych 

organizmowi, 

i mogło dojść do wzrostu rozmiarów ciała 

zwierząt, zwiększenia aktywności 

ruchowej 

i zintensyfikowania procesów 

metabolicznych.

 

 

Potokowa obróbka pokarmu doprowadziła do 

specjalizacji w obrębie układu 

pokarmowego, który u wszystkich zwierząt 

składa się zasadniczo z pięciu odcinków, 

stopniowo doskonalonych w toku ewolucji:

1.

Odcinek pobierania pokarmu 

[zęby, chitynowa 

wyściółka gardzieli wielu bezkręgowców, tarka ślimaków, 

gardziel ssąca, endostyl, fiszbiny]

2.

Odcinek trawienia 

[ślinianki, żołądek, trzustka, 

wątroba]

3.

Odcinek przesuwania 

[gruczoły śluzowe]

 

i magazynowania pokarmu 

[uchyłki magazynujące 

w przewodzie pokarmowym pijawek, wole ptaków]

4.

Odcinek wchłaniania

5.

Odcinek formowania i usuwania kału

 

 

Kosmek jelitowy - przekrój podłużny - nabłonek jelitowy z brzeżkiem szczoteczkowym 

i komórkami kubkowymi 

 

 

Zapotrzebowanie i ilość 

zjadanego pokarmu zależą od 

wielu czynników

Mięsożercy zjadają pokarm łatwo przyswajalny i treściwy, stąd ich żołądki 

są prostsze, jelita krótsze, a łączna pojemność układu jest mniejsza niż 

u roślinożerców. Pokarm roślinny jest trudny do trawienia i mało treściwy. 

Zwierzęta musza go zjadać więcej, rozcierając za pomocą płaskich, 

zaopatrzonych w listewki ze szkliwa zębów, a także wydłużać procesy 

trawienia, w dużych żołądkach, niekiedy kilkukomorowych, i w długim 

jelicie.

 

 

Zapotrzebowanie i ilość 

zjadanego pokarmu zależą od 

wielu czynników

Ilość zjadanego pokarmu zależy od rozmiarów zwierzęcia. Małe 

zwierzę ma w stosunku do objętości dużą powierzchnię, przez którą 

traci wiele ciepła. Ubytki te musi uzupełnić, dostarczając komórkom 

materiałów energetycznych. Duża aktywność życiowa drobnych 

zwierząt wynika z ciągłego poszukiwania pokarmu. 

 

 

Zapotrzebowanie i ilość 

zjadanego pokarmu zależą od 

wielu czynników

Intensywność metabolizmu określa 

zapotrzebowanie na pokarm. Im szybciej 

zachodzą procesy metaboliczne, tym 

intensywniejsza produkcja ciepła, dlatego 

u organizmów stałocieplnych jest 

mniejsze zapotrzebowanie na pokarm 

latem 

– a większe zimą. Szczególnie 

intensywnym metabolizmem 

charakteryzują się ptaki, stąd ich mała 

wytrzymałość na głód, zwłaszcza 

w okresie zimy.

 

 

Rośliny owadożerne [

rosiczka

 (Drosera), 

dzbanecznik

 

(Nepenthes), 

pływacz

 (Utricularia)] przeprowadzają 

fotosyntezę, ale stanowią specyficzną grupę. Ich liście 
przystosowane są do wabienia, chwytania i trawienia 
owadów, dzięki czemu uzupełniają niedobory azotu 
w glebie.

Specyfika heterotrofizmu u cudzożywnych roślin 
wynika stąd, że ich komórki mają ściany komórkowe, 
a przez to nie mogą wchłaniać pokarmu do wnętrza i 
tam przeprowadzać procesów trawienia. Enzymy, 
syntetyzowane w komórkach i przechowywane 
w lizosomach, są wydzielane poza komórkę, gdzie 
odbywa się trawienie pokarmu. Gotowe 
niskocząsteczkowe produkty trawienia, po wchłonięciu 
przez komórki, są włączane w cykl przemian 
metabolicznych.

 

 

Rosiczka 

(Drosera)

 

 

Dzbaneczni

k 

(Nepenthe

s)

 

 

Pływacz 

(Utricularia)