IMMUNOLOGIA PRZESZCZEPÓW

IMMUNOLOGIA

PRZESZCZEPÓW

Jan Żeromski

Katedra i Zakład Immunologii

Klinicznej A.M. w Poznaniu

OMAWIANE ZAGADNIENIA

Podstawy immunogenetyki

Antygeny zgodności tkankowej i ich

rola w transplantacjach

Rodzaje przeszczepów

Mechanizmy i tempo odrzutu

przeszczepu

Zapobieganie odrzutowi

Reakcja przeszczepu p-ko

gospodarzowi (GvH)

GŁÓWNY KOMPLEKS ZGODNOŚCI

TKANKOWEJ (MHC)

Znajduje się na krótkim ramieniu

chromosomu 6

Obejmuje 3 regiony: klasę 1a (loci A,B,C),

klasę Ib (loci E,F,G),klasę II (loci DR,DQ,DP)

klasę III (loci genów kodujących C, TNF, HSP)

Geny klas Ia i II są wysoce polimorficzne w

przeciwieństwie do genów klas 1b i III,

Polimorfizm oznacza obecność licznych alleli,

tzn. genów kodujących różne antygeny MHC,

znajdujących się w tym samym locus

ANTYGENY GŁÓWNEGO KOMPLEKSU

ZGODNOŚCI TKANKOWEJ (MHC)

Są to antygeny powierzchniowe, obecne na

wszystkich komórkach (klasa 1a) i na

komórkach układu immunologicznego (kom.

prezentujące antygen-APC, limfocyty B,

aktywowane limfocytyT, monocyty/makrofagi)

(klasa II)

Są celem w reakcji odrzutu

Są dziedziczone od obu rodziców w haplotypach

Ich ekspresja na komórkach jest ko-dominująca

ANTYGENY MAŁEGO KOMPLEKSU

ZGODNOŚCI TKANKOWEJ

Są to substancje grupowe krwi, antygeny

tkankowe i narządowe, stałe składowe

komórek i inne (np. antygen Y mężczyzn)

Również uczestniczą w reakcji odrzutu ale

w mniejszym stopniu

Brak zgodności wielu małych antygenów

może prowadzić do odrzutu, nawet gdy

istnieje pełna zgodność w obrębie

antygenów MHC między dawcą i biorcą

RODZAJE PRZESZCZEPÓW

Autologiczny

(autograft) - u tego samego

osobnika: z jednego miejsca na drugie

Izogeniczny

(izograft) – w obrębie bliźniąt

jednojajowych

Allogeniczny

(allograft lub homograft) –

między różnymi osobnikami tego samego

gatunku

Ksenogeniczny

(ksenograft) – między

osobnikami różnych gatunków

PRZESZCZEP ALLOGENICZNY-

PREZENTACJA BEZPOŚREDNIA

ANTYGENU

Czynne antygeny – molekuły układu MHC

Liczba klonów limfocytów T

odpowiadających na obce cząsteczki MHC

jest 100 x większa niż na inne Ag białkowe

Przyczyna – tylko kombinacje MHC-peptyd

są rozpoznawane przez kom. T a mnogość

peptydów rzutuje na liczbę pobudzonych

klonów kom. T („puste” MHC nie są

rozpoznawane)

Prezentacja bezpośrednia – przez APC

dawcy obecne w przeszczepie

PRZESZCZEP ALLOGENICZNY –

PREZENTACJA POŚREDNIA

ANTYGENU

Prezentacja pośrednia – przez APC biorcy

APC biorcy mogą wnikać do przeszczepu lub

prezentować alloantygeny uzyskane na

drodze krwi

Jest częstsza niż bezpośrednia, zwłaszcza

gdy w przeszczepie nie ma kom. APC dawcy

lub gdy brak jest w nim antygenów MHC

klasy II

Uważa się, że u człowieka prezentacja

pośrednia warunkuje odrzut przewlekły

MECHANIZMY ODRZUTU

Zależą od stopnia niezgodności genetycznej

między dawcą i biorcą

Kluczową rolę odgrywają limfocyty T

Pod względem molekularnym reakcja

odrzutu jest wynikiem interakcji receptora

dla antygenu (TCR) i MHC

Molekuły MHC przeszczepu i gospodarza

prezentują różne peptydy, co indukuje

odpowiedź immunologiczną

Limfocyty T mogą rozpoznawać i reagować

bezpośrednio z obcymi molekułami MHC

SZYBKOŚĆ ODRZUTU

PRZESZCZEPU

Odrzut nadostry

–

przeciwciała przeciw

antygenom HLA i subst.grupowym ABO

krwi (godziny-dni)

Odrzut ostry – limfocyty T (dni-tygodnie)

Odrzut przewlekły – różne czynniki jak:

kompleksy immunologiczne, zarastanie

naczyń, włóknienie (miesiące-lata)

SPOSOBY DZIAŁANIA PRZECIWCIAŁ

W REAKCJI ODRZUTU

PRZESZCZEPU

Przez uszkodzenie śródbłonków

naczyniowych w wyniku aktywacji

dopełniacza (C)

Przez indukcję reakcji ADCC

Przez nasilenie odczynu zapalnego

wskutek uwolnienia składowych C (C3a i

C5a – anafilatoksyny)

Przez aktywację układu krzepnięcia

CZYNNIKI WARUNKUJĄCE LOSY

PRZESZCZEPU

Stopień niezgodności antygenowej

dawcy i biorcy

Nasilenie odpowiedzi

immunologicznej biorcy przeciw

przeszczepowi

Stan biologiczny przeszczepu

Terapia immunosupresyjna

Choroba podstawowa biorcy

ODRZUT PRZEWLEKŁY JEST

CZĘSTSZY KIEDY:

Pacjent miał uprzednio epizody

ostrego odrzutu

Liczba zgodnych antygenów HLA jest

niska

Pacjent otrzymał za małą dawkę

immunosupresji

Biorca ma nadciśnienie

Biorca pali dużo papierosów i/lub ma

hiperlipidemię

Czas przechowywania przeszczepu był

zbyt długi

Istnieje zakażenie wirusem

cytomegalii

REAKCJA PRZESZCZEPU PRZECIW

GOSPODARZOWI (GRAFT VS. HOST –

GVH)

Jest powikłaniem przeszczepów szpiku

Jest spowodowana obecnością

alloreaktywnych limfocytów T w grafcie

Można jej uniknąć przez staranny dobór

dawcy, usunięcie dojrzałych limfocytów

T z przeszczepu i immunosupresję

Manifestuje się przez znaczny wzrost

różnych cytokin w surowicy pacjenta

(IFN-



, TNF, IL-1, IL-2, IL-4)

PERSPEKTYWY PRZESZCZEPÓW

KSENOGENICZNYCH

Główne zalety to dostępność narządów

Małpy są pozornie najlepszymi dawcami

dla człowieka ale istnieje ryzyko

transferu retrowirusów w przeszczepie

Świnie są obecnie przedmiotem

intensywnych badań ze względu na

podobną wielkość narządów i

erytrocytów

Główny problem to obecność u

człowieka przeciwciał naturalnych p-ko

antygenom zwierzęcym powodujących

odrzucanie nadostre

PŁÓD W MACICY MATKI TO

PRZESZCZEP ALLOGENICZNY

Przyczyna – obce antygeny MHC ojca

Brak odrzutu: a) brak antygenów MHC klasy

I i II na komórkach trofoblastu,

2)immunosupresja hormonalna, 3)bariery

fizyczne

Duże różnice genetyczne między matką a

płodem są korzystne dla płodu (większa

liczba alleli MHC to lepsza obrona przed

drobnoustrojami – większe możliwości ich

rozpoznawania przez układ odpornościowy)

Document Outline