Sekcja zwłok - podstawy prawne

Sekcję przeprowadza się po to ażeby:

- ustalić przyczynę śmierci (czyli wyodrębnić

wszelkie zmiany, jakie zaszły w organiźmie i

doprowadziły do ustania funkcji życiowych)

- wykryć zmiany anatomiczne

- wyjaśnić etiologię tych zmian

- stwierdzić, czy śmierć nastąpiła na skutek

procesu chorobowego

- na skutek starzenia ustroju (śmierć

fizjologiczna)

- czy też jest to śmierć gwałtowna

Ciało osoby ludzkiej po jej śmierci

określa się mianem

zwłok.

Nie jest jednoznaczny status prawny

zwłok ludzkich i ich części.

Najczęściej uznaje je się za rzeczy

szczególnego rodzaju, które nie mogą

być np. przedmiotem obrotu

cywilnoprawnego. Natomiast możliwa

jest dyspozycja zwłokami lub

poszczególnymi narządami czy

tkankami dla ściśle określonych celów.

Dyspozycja odnośnie zwłok ludzkich

polega na poddaniu ich sekcji zwłok.

Sekcja zwłok jest szczególnym

rodzajem interwencji medycznej i z

uwagi na charakter tej czynności,

prawo reguluje zasady jej

przeprowadzania. Podstawowa

regulacja w tym względzie zawarta

jest w

ustawie o zakładach opieki

zdrowotnej

(zoz).

Potrzebę przeprowadzenia sekcji zwłok

można uzasadniać:

- zbadanie przyczyny śmierci.

-realizacji celów dydaktycznych ,

dopuszcza się możliwość pobierania ze

zwłok ludzkich komórek, narządów i tkanek

dla celów dydaktycznych (nauczania

medycyny).

-pobranie komórek, narządów i tkanek w

celach naukowych (badawczych).

- pobranie komórek, narządów i tkanek w

celach służących przeszczepom.

Art. 24.

Zwłoki osoby, która zmarła w szpitalu,

mogą być poddane sekcji, chyba że

osoba ta za życia wyraziła sprzeciw lub

uczynił to jej przedstawiciel ustawowy,

z zastrzeżeniem ust. 4.

O zaniechaniu sekcji zwłok z

przyczyny określonej w ust. 1

sporządza się adnotację w

dokumentacji medycznej i załącza

oświadczenie woli osoby zmarłej w

szpitalu lub jej przedstawiciela

ustawowego.

Sprzeciw na przeprowadzenie sekcji zwłok

Sprzeciw na przeprowadzenie sekcji zwłok na

wypadek śmierci wyraża sam pacjent za

życia, jeżeli jest osobą posiadającą pełną

zdolność do czynności prawnych.

Sprzeciw

w imieniu małoletniego

lub innej

osoby, która nie ma pełnej zdolności do

czynności prawnych, za jej życia może

wyrazić przedstawiciel ustawowy. W

przypadku jednak małoletniego powyżej lat

szesnastu lub innej osoby, która nie ma

pełnej zdolności do czynności prawnych,

sprzeciw może wyrazić również ta osoba.

Forma sprzeciwu

Sprzeciw na dokonanie sekcji zwłok może

być złożony w dowolnej formie np.

pisemnie lub ustnie.

Ustawa o zoz nie

przewiduje w tym przedmiocie żadnych

unormowań.

Pacjent może wyrazić sprzeciw w

dowolnym czasie

: przed przyjęciem do

szpitala, przy przyjęciu lub w trakcie

pobytu pacjenta w szpitalu. Jedynym

wymogiem czasowym, który przewiduje

ustawa o zoz jest, aby sprzeciw został

złożony przez pacjenta za jego życia.

Jeżeli pacjent mający pełną zdolność do

czynności prawnych nie wyraził za życia

sprzeciwu,

osoby najbliższe po jego śmierci

nie mogą wyrazić za niego sprzeciwu. Mogą

jednak zwrócić się do lekarza z informacją,

że pacjent za życia w ich obecności, wyraził

sprzeciw ustny. W przypadku gdy nie ma

podstaw kwestionowania wiarygodności ich

oświadczenia, należy uznać, że pacjent

rzeczywiście wyraził taki sprzeciw. Nie

mniej jednak to zagadnienie nie zostało

jednoznacznie rozstrzygnięte przez ustawę

o zoz.

Art. 24

(cd.)

Kierownik zakładu, a jeżeli

kierownik nie jest lekarzem, to

upoważniony przez niego lekarz, na

wniosek właściwego ordynatora lub,

w razie potrzeby, po zasięgnięciu jego

opinii, zarządza dokonanie lub

zaniechanie sekcji. W dokumentacji

medycznej sporządza się adnotację o

dokonaniu lub zaniechaniu sekcji

zwłok,

z odpowiednim uzasadnieniem.

Przepis ust. 1 nie dotyczy

dokonywania sekcji w sytuacjach:

1) określonych w Kodeksie

postępowania karnego,

2) gdy przyczyny zgonu nie można

ustalić w sposób jednoznaczny,

3) gdy zgon pacjenta nastąpił przed

upływem 12 godzin od przyjęcia do

szpitala,

4) określonych w przepisach o

chorobach zakaźnych i zakażeniach

Art. 25.

Dokonanie sekcji zwłok nie może nastąpić

wcześniej niż po upływie 12 godzin od

stwierdzenia zgonu.

Jeżeli zachodzi potrzeba pobrania ze zwłok

komórek, tkanek lub narządów, kierownik

zakładu, a jeżeli kierownik nie jest

lekarzem, to upoważniony przez niego

lekarz, może zadecydować o dokonaniu

sekcji zwłok przed upływem 12 godzin, przy

zachowaniu zasad i trybu przewidzianych w

przepisach o pobieraniu i przeszczepianiu

komórek, tkanek i narządów.

Podstawową kwestią jest

stwierdzenie trwałego i

nieodwracalnego ustania funkcji pnia

mózgu (śmierci mózgowej) (art. 7

ustawy transplantacyjnej).

Lekarskie rozpoznanie śmierci opiera

się na stwierdzeniu obecności

charakterystycznych zmian, które

występują po zgonie człowieka.

Do znamion śmierci zaliczamy:

- plamy opadowe (livores mortis)

- stężenie pośmiertne (rigor mortis)

- oziębienie ciała (frigor mortis)

- bladość ciała (palor mortis)

Poszczególne znamiona śmierci

pojawiają się w różnej kolejności i

rozwijają się z różną szybkością. Ich

wspólną cechą jest to, że

wykształcają się całkowicie

pierwszych 12 godzinach po

zgonie

, stąd nazywamy je także

wczesnymi cechami śmierci.

plamy pośmiertne (livores mortis)

Pojawiają się najwcześniej na

tylnobocznych powierzchniach szyi (od 20

min do 1 godz.)

skąpe

oznaczają śmierć

powolną, natomiast

obfite

śmierć nagłą.

Podczas oglądu bierze się pod uwagę:

- umiejscowienie (położenie zwłok)

- rozległość (rodzaj śmierci)

- zabarwienie (przyczyna)

- zachowanie pod wpływem ucisku

(czas śmierci)

Z chwilą ustania czynności serca

krew pod wpływem siły ciężkości

zaczyna spływać do naczyń żylnych i

włosowatych znajdujących się w

najniżej położonych częściach ciała.

Rozszerzone i wypełnione krwią

naczynia skóry i tkanki podskórnej

uwidaczniają się w postaci plam o

sinowiśniowym zabarwieniu. Po

pierwszych 30 minutach po zgonie są

to nieduże plamy, widoczne na

karku i

uszach.

Później zaczynają się one zlewać

obejmując całą niżej położoną powierzchnię

skóry zwłok

z wyjątkiem

miejsc uciśniętych

przez podłoże, na którym spoczywają

zwłoki.

Po upływie

4 – 6

godzin plamy opadowe są

już w pełni wykształcone.

W pierwszych

6 – 8

godzinach przy

zmianie pozycji zwłok plamy ulegają

całkowitemu przemieszczeniu, tworząc się

ponownie w obszarach najniżej położonych

(

wędrówka plam

Po upływie

10 – 12

godzin plamy utrwalają

się i nie przemieszczają się. Plama

opadowa zmienia się w

plamę dyfuzyjną

W pierwszych godzinach plamy

bledną wyraźnie pod uciskiem palca,

pojawiając się ponownie po

zwolnieniu ucisku. W okresach

późniejszych wskutek rozpadu i

nasiąkania tkanek barwnikiem krwi,

ucisk nie zmienia już zabarwienia.

Plamy pośmiertne, wyglądem

przypominają sińce, czyli

podbiegnięcia krwawe.

Wyrazistość, rozległość i szybkość

powstawania plam opadowych zależy

ilości i stanu krwi.

U osób silnie zbudowanych,

zmarłych w pełni sił życiowych,

plamy opadowe występują szybciej i

są wyraźniejsze i rozleglejsze niż u

osób wyniszczonych i wątłych.

Zależą one również od stanu

pośmiertnego krwi, która może być

płynna

lub też

tworzyć skrzepy

- w przypadku długiej agonii czynność

serca powoli zamiera a krążenie staje

się coraz wolniejsze. W tym czasie

krwinki jako gatunkowo cięższe

opadają na dno zbiorników a

krzepnące osocze daje

bezbarwne

skrzepy

- w przypadku gdy okres konania jest

krótki powstają

skrzepy

ciemnoczerwone

Krew która skrzepła daje plamy

opadowe mniej rozległe i mniej

intensywne.

Gdy krew nie krzepnie, większa ilość

krwi spływa do naczyń włosowatych i

żył, a plamy opadowe powstają

szybciej, są rozleglejsze i

intensywniejsze.

Barwa plam opadowych zależy od

ilości i barwy krwi.

sinawe lub sinofioletowe

– krew

odtleniona

żywoczerwone

– zatrucia CO,

benzyną, zw. cyjanu, w niskich temp.

(skóra jest łatwiej przepuszczalna dla

tlenu, a chłonność hemoglobiny jest

zwiększona)

brunatnoszare

– zatrucia chloranem

potasu, benzenem i aniliną (przemiana

Hb w metHb)

stężenie pośmiertne (rigor mortis)

W momencie śmierci klinicznej

zupełnemu zwiotczeniu ulegają

wszystkie mięśnie ciała. Po upływie

pewnego czasu dochodzi do

stopniowego skrócenia mięśni oraz ich

usztywnieniu. Zjawisko to nazywamy

stężeniem pośmiertnym, które jest

wynikiem toczących się jeszcze po

śmierci klinicznej procesów

biochemicznych w mięśniach.

Stężenie pośmiertne pojawia się

szybciej przy wysokiej temperaturze

otoczenia oraz gdy śmierć

poprzedzona jest znacznym wysiłkiem

mięśniowym.

Najwcześniej, bo po upływie 30 – 60

minut, obejmuje ono:

- mięsień sercowy

- przeponę

- przewód pokarmowy

- pęcherz moczowy.

Z mięśni szkieletowych najpierw, tj.

w 1- 3 godziny po śmierci, stężenie

pośmiertne obejmuje

mięśnie

palców rąk i stóp.

W pozostałych

mięśniach szkieletowych całkowite

stężenie pośmiertne następuje w

ciągu

6 – 8

godzin.

Stężenie pośmiertne ustępuje na ogół

w tej kolejności, w jakiej się pojawiło –

po upływie

48 – 72

godzin po śmierci.

W skutek stężenia pośmiertnego

- żuchwa podnosi się i zamyka usta

- palce zginają się w kierunku dłoni

- włosy na głowie ulegają

nastroszeniu

- moszna i prącie kurczą się

- pojawia się ‘gęsia skórka’

Stężenie pośmiertne rozwija się

zazwyczaj w kierunku

z góry ku

dołowi

. Ustępuje ono w tym samym

porządku, w jakim rozwijało się, a

stopień i czas trwania stężenia zależy

od siły i rozwoju mięśni

Stężenie pośmiertne rozwija się szybciej:

- w cieple

- w przypadkach skrwawienia się

- w rozległych uszkodzeniach mózgu i

rdzenia przedłużonego

- w porażeniu prądem elektrycznym

- w zatruciu kwasami

- w przypadkach zgonów

poprzedzonych drgawkami

Najznaczniejsze stężenie występuje

po śmierci na cholerę.

Stężenie pośmiertne

może nie

występować:

- w przypadkach śmierci otrucia

fosforanem

- w chorobach zakaźnych

- w chorobach posocznicowych

oziębienie ciała (frigor mortis)

Zaczyna się po 1 godz.

Zależy od

- temperatury otoczenia

- wilgotności

- podściółki tłuszczowej

- odzieży

Najwcześniej ochładzają się części

"odstające" - nogi, ręce (które już po

upływie 1 – 2 godzin po śmierci stają się

wyczuwalnie chłodne przy dotyku) ,

najpóźniej tułów.

Ustanie krążenia i oddychania oraz

szybkie wygasanie procesów

przemiany materii, przy równoczesnej

stałej utracie ciepła prowadzi do

stopniowego oziębiania się zwłok.

Proces ten trwa tak długo, aż dojdzie

do wyrównania temperatury ciała z

temperaturą otoczenia, tj.

około 16 –

20 godzin

. Ciepłota ciała obniża się

średnio o 1

˚C na godzinę.

Niekiedy występuje

zjawisko

odwrotne

– podwyższenie ciepłoty

ciała po śmierci. Stwierdza się to na

zwłokach osób zmarłych na :

- cholerę

- tężec

- niektóre choroby OUN

Ciepłota zwłok dochodzi nieraz

45,5

˚C

bladość powłok (palor mortis)

-najlepiej widoczna na górnych

partiach ciała

Bladość pośmiertna występuje

wskutek zatrzymania krążenia krwi i jej

opadania do najniżej położonych części

ciała.

Ma charakterystyczny szarawy odcień,

czasami żółtawy „woskowy”, co często

określamy jako „trupią bladość”.

wysychanie pośmiertne

W wyniku ustania krążenia i

przemieszczania się krwi oraz płynów

ustrojowych do miejsc najniżej położonych

w niektórych miejscach dochodzi do

wysychania.

Najszybciej wysycha

rogówka

, która przy

zamkniętych powiekach mętnieje już po

pierwszej godzinie.

Wysychanie

spojówek

przejawia się w

postaci żółtawych plam widocznych na

bocznych powierzchniach gałki ocznej.

Podatne na wysychanie są też:

- czerwień wargowa (przybiera brunatne

zabarwienie)

- skrzydełka nosa

- opuszki palców (stają się jakby cieńsze i

sinobrunatnawe).

Miejsca w których doszło do otarcia

naskórka lub jego maceracji szybciej i

wyraźniej wysychają, sprawiając że

nawet drobne urazy stają się wyraźnie

widoczne.

Document Outline