Transport przez błony
komórki
W celu zrozumienia jakie znaczenie ma w życiu
roślin obecność błon komórkowych,należy
wiedzieć,że roślina pobiera z otoczenia wodę z
solami
mineralnymi,różne
związki
np.aminokwasy
i
jednocześnie
musi
zatrzymywać
wewnątrz
swojego
ciała
produkty
asymilacji.
Nie
byłoby
to
możliwe,gdyby nie transport przez błony
komórki.
Transport przez błony
komórki
Błony biologiczne są zbudowane z lipidów i
białek.Mają
charakter
półprzepuszczalny
i
odgrywają
istotną
rolę
w
metabolizmie,transporcie wewnątrzkomórkowym
oraz wydalaniu.
Transport
przez błony
komórki
Błony biologiczne są odpowiedzialne za:
Pobieranie przez komórkę np. aminokwasów, czy
cukrów,
Wydzielanie
zbędnych
lub
szkodliwych
substancji,
Bierny i czynny transport jonów i substancji
niejonowych,
Utrzymanie na określonym poziomie stężenia
ważnych dla życia jonów,
Reakcje komórki na różne bodźce pochodzące z
otoczenia.
Transport przez błony
komórki
PRZEZ BŁONĘ
PĘCHERZYKOW
Y
Bez udziału
nośników
Z udziałem
nośników
endocytoz
a
egzocytoz
a
•Pinocytoza
•Fagocytoza
•Filtracja
•Dyfuzja
prosta
•Osmoza
•Dyfuzja
złożona
•Dyfuzja ułatwiona
•Transport aktywny:
-pierwotny
-wtórny
-translokacja
grupowa
Transport przez błony
komórki
Filtracja – polega na przedostawaniu się
przez błonę wody i substancji w niej
rozpuszczonych, których średnica jest
mniejsza od średnicy porów w błonie.
Proces ten zachodzi dzięki różnicy ciśnień
hydrostatycznych występujących po obu
stronach błony.
(przykład: pierwszy etap tworzenia moczu w
nerkach)
Transport przez błony
komórki
Dyfuzja prosta – przebiega
zgodnie z zasadą dążności
do
wyrównania
stężeń.
Cząsteczki
przechodzą
przez błonę z obszaru o
większym
stężeniu
do
miejsca o
stężeniu mniejszym, tym
szybciej im wyższa różnica
stężeń.
(przykład: transport etanolu,
tlenu, dwutlenku węgla,
azotu itd.)
Transport przez błony
komórki
Osmoza, dyfuzja złożona
Osmoza- dyfuzja rozpuszczalnika przez błonę
półprzepuszczalną rozdzielającą dwa roztwory o
różnym stężeniu. Osmoza spontanicznie zachodzi od
roztworu
o
niższym
stężeniu
substancji
rozpuszczonej do roztworu o wyższym, czyli
prowadzi do wyrównania stężeń obu roztworów.
Dyfuzja złożona – przenikanie substancji zachodzi
nie tylko pod wpływem gradientu stężenia, ale i
innych bodźców, jak np. gradientu potencjału
elektrochemicznego czy gradientu ciśnienia.
Transport przez błony
komórki
Dyfuzja ułatwiona – biorą
w niej udział białka
zwane nośnikami.
Substancja przenikająca
łączy się z nośnikiem, czyli
odpowiednim
białkowym
składnikiem błony. Tworzą
kompleks
substancja
–
nośnik.
Po
przeniesieniu
substancji na drugą stronę
błony
nośnik
zostaje
uwolniony i może
przenieść kolejną cząsteczkę
substancji.
Transport przez błony
komórki
Dyfuzja ułatwiona
może zachodzić również
za
sprawą
białek
błonowych
(integralnych) tworzących kanały jonowe,
przez
które
przechodzą
jony
nieorganiczne.
Kanały
te
nie
są
ustawicznie
otwarte
i
wykazują
selektywność jonową.
Transport przez błony
komórki
Transport aktywny –
transport
cząsteczek
wbrew
gradientowi
stężeń, odbywający się kosztem
energii metabolicznej. Energia do
tego transportu pochodzi najczęściej
z ATP. Przykładem mechanizmu
transportującego jest pompa sodowo-
potasowa-zlokalizowana w błonach
plazmatycznych grupa specyficznych
białek, które wykorzystują energię
pochodzącą z rozkładu ATP do
wymiany jonów sodowych z wnętrza
komórki na jony potasowe wnikające
z zewnątrz.
(przykład: transport aminokwasów,
cukrów, jonów sodowo – potasowych)
Transport przez błony
komórki
Transport aktywny
:
- transport aktywny pierwotny – gdy energia do
transportu danej cząsteczki równa jest energii
potrzebnej
do
wytworzenia
nowych
wiązań
kowalencyjnych w nośniku
- transport aktywny wtórny – gdzie aktywnie
transportowana pierwsza substancja (np. Na
+
) tworzy
gradient
potencjału
elektrochemicznego,
który
warunkuje transport innej substancji, np. cukru,
aminokwasu, zgodnie z tym gradientem.
- translokacja grupowa – gdy energia do transportu
danej cząsteczki równa jest energii potrzebnej do
wytworzenia
nowych
wiązań
kowalencyjnych
w
transportowanej cząsteczce
Transport przez błony
komórki
Transport cząsteczek tzn. białek,
polinukleotydów, czy wielocukrów odbywa się na
drodze:
endocytozy
egzocytozy
Transport przez błony
komórki
Endocytoza
pinocytoza
fagocytoza
polega na pobieraniu przez komórkę
pojedynczych cząsteczek i substancji
płynnych np. białek w wyniku której
komórka pobiera materiał z zewnątrz.
podczas niej komórka pobiera większe
cząstki np. mikroorganizmy, cząstki
pożywienia.
Transport przez błony
komórki
W procesie egzocytozy komórka pozbywa się
produktów odpadowych lub też wytworzonych przez
siebie specyficznych wydzielin w wyniku zlania się
pęcherzyka z wydzieliną (lub wydaliną) z błoną
komórkową.
Egzocytoza
polega
zatem
na
wbudowaniu
błony
tworzącej
pęcherzyk
wydzielniczy w błonę komórkową. Jest to również
podstawowy mechanizm powiększania się błon.