Metody badań
pedagogicznych
Metody ilościowe
• Monografia
pedagogiczna
• Eksperyment
pedagogiczny
• Metoda
indywidualnych
przypadków
• Sondaż
diagnostyczny
Metody jakościowe
Rodzaje badań:
• Badanie
etnograficzne
• Studium przypadku
• Badanie
fenomenograficzne
• Badanie w działaniu
Wykorzystywane
metody:
Otwarty wywiad
pogłębiony
Dyskusja grupowa
Obserwacja
uczestnicząca
Do systematycznej obserwacji musimy zaplanować:
- u w a ru n k o w a n ia ,
- ja k im p o d le g a ją z m ia n o m
w z a le z n o ś c i
o d w a ru n k ó w
c e c h i i p ro c e s y
- ro la m o tyw a c ji
- z m ie n n e je
w yw o łu ja c e
re a k c je
- ilo ś ć
- ja k o ś ć
- n a s ile n ie w s k a ź n ik ó w
p o s ta w y
p ro b le m a tyk a
ilo ś ć i ja k o ś ć z a g a d n ie ń
k tó re c h c e m y
o b s e rw o w a ć
- ro z m ia r z a g a d n ie n ia
- w ie lk o ś c o b ie k tu o b s e rw o w a n e g o
- ro d z a j fu n k c jo n o w a n ia
(ś w ię to , d z ie ń p o w s z e d n i)
c z a s
- n o ta tk i
- o p is y
- re je s tra c ja d ź w ię k o w a
- re je s tra c ja fo to g ra fic z n a
n ie s ta n d a ryz o w a n y
- a rk u s z o b s e rw a c ji
- d z ie n n ik i o b s e rw a c ji
s ta n d a ryz o w a n y
s p o s ó b g ro m a d z e n ia m a te ria łó w
s ys te m a tyc z n a o b s e rw a c ja
Metoda (wg Kamińskiego)
to zespół teoretycznie
uzasadnionych zabiegów
koncepcyjnych i
instrumentalnych
obejmujących najogólniej
całość postępowania
badacza, zmierzającego do
rozwiązania określonego
problemu naukowego.
Jakościowe metody badań
Sposoby diagnozowania i zjawisk w
ich kontekście historyczno –
społecznym i podmiotowym, w
odróżnieniu od metod ilościowych
sięgają do jednostkowych historii
życia (badania biograficzne) lub
subiektywnych przeżyć i sądów.
Ilościowe metody badań
Badacz zakłada istnienie
obiektywnego świata oraz możliwość
obiektywnego poznania go za
pomocą precyzyjnie
skonstruowanych narzędzi. Bada
więc tylko poddające się pomiarowi
obiekty i poszukuje między nimi
zależności przyczynowo –
skutkowych. Przedmiotem tak
rozumianego badania mogą być tylko
fakty.
Obserwacja
p o in fo r m o w a n ie g r u p y o r o li b a d a c z a
ja w n a
g r u p a n ie m a ś w ia d o m o ś c i, ja k ą r o lę s p e łn ia b a d a ją c y
u k r y t a
O b s e r w a c ja
u c z e s t n ic z ą c a
Technika badań – czynności
praktyczne,
regulowane
starannie
wypracowanymi
dyrektywami,
pozwalającymi
na
uzyskanie
optymalnie
sprawdzalnych
informacji,
opinii, faktów. Są czynnościami
określonymi
przez
dobór
odpowiedniej metody i przez
nią uwarunkowanymi.
Narzędzie badawcze – jest
przedmiotem
służącym
do
realizacji wybranej techniki
badań.
Eksperyment Pedagogiczny
(wg Zaczyńskiego)
Eksperyment jest metodą
naukowego badania
określonego wycinka
rzeczywistości (wychowawczej)
polegającą na wywoływaniu lub
tylko zmienianiu przebiegu
procesów przez wprowadzenie
do nich jakiegoś nowego
czynnika i obserwowaniu
zmian powstałych pod jego
wpływem.
Metoda indywidualnych
przypadków
Jest to sposób badań polegający na
analizie jednostkowych losów
ludzkich uwikłanych w określone
sytuacje wychowawcze lub na
analizie konkretnych zjawisk natury
wychowawczej poprzez pryzmat
jednostkowych biografii ludzkich z
nastawieniem na opracowanie
diagnozy przypadku lub zjawiska w
celu podjęcia działań
terapeutycznych.
Monografia pedagogiczna
wg A. Kamińskiego
Metoda postępowania, która prowadzi
do opisu instytucji wychowawczych
np. (szkoły).
Przedmiotem badania są instytucje
wychowawcze lub instytucjonalne
formy działalności wychowawczej.
Prowadzi ono do gruntownego
rozpoznania struktury instytucji,
zasad, efektywności działań
wychowawczych oraz opracowania
koncepcji ulepszeń i prognoz
rozwojowych.
Sondaż diagnostyczny
Jest sposobem gromadzenia wiedzy
o atrybutach strukturalnych i
funkcjonalnych oraz dynamice
zjawisk społecznych, opiniach,
poglądach wybranych zbiorowości,
nasilaniu się i kierunkach rozwoju
określonych zjawisk i wszelkich
innych zjawiskach instytucjonalnie
nie zlokalizowanych-posiadających
znaczenie wychowawcze-w oparciu o
specjalnie dobraną grupę
reprezentującą populację generalną,
w której badane zjawisko występuje.
Techniki badawcze
Obserwacja.
Wywiad
Ankieta
Badanie dokumentów
Inne, m.in.:
Pomiar środowiska wychowawczego
Techniki socjometryczne
Analiza treści
Wywiad Ankieta
Jest to rozmowa badającego
z respondentem lub
respondentami, według
opracowanych wcześniej
dyspozycji. Jest prowadzona
w sposób planowy i
kierowany, w celu uzyskania
określonych informacji. Jest
to czynność dwustronna,
oparta na bezpośrednim
kontakcie respondenta z
prowadzącym wywiad.
To szczególny przypadek
wywiadu. Jest techniką
gromadzenia informacji
polegającą na wypełnianiu
samodzielnie przez
badanego specjalnych
kwestionariuszy na ogół o
wysokim stopniu
standaryzacji w obecności
lub najczęściej bez
obecności ankietera. Jest
ona zbiorem specjalnie
sformułowanych pytań, na
które osoba badana
powinna dać odpowiedź.
Typy wywiadów
●
nie skategoryzowany - daje możliwość swobody w formułowaniu
pytań oraz zmieniania ich kolejności, stawianie pytań dodatkowych
●
skategoryzowany - ogranicza kolejność i brzmienie stawianych
pytań
●
jawny - badany poinformowany jest o celach i przedmiocie
wywiadu, musi być on skategoryzowany
●
ukryty - stosowany w przypadku gdy przedmiotem wywiadu są
drażliwe zagadnienia, badania postaw, motywacji i innych, badany
nie jest poinformowany o przedmiocie rozmowy
●
jawny nieformalny - to luźna rozmowa, podczas której badający
usiłuje przez stosowne jej ukierunkowanie uzyskać interesujące go
dane
●
jawny formalny - gdy badany orientuje się o fakcie
przeprowadzania z nim wywiadu
●
indywidualny
●
zbiorowy - ma uzasadnienie gdy przedmiotem badań są opinie,
fakty jednorodnej grupy, wywiadom zbiorowym towarzyszą emocje
dodatnie i ujemne, mogące mieć znaczenie dla wiarygodności
badań
Badanie dokumentów
Badanie dokumentów i materiałów
jest techniką badawczą służącą do
gromadzenia wstępnych,
opisowych, a także ilościowych
informacji o badanej instytucji czy
zjawisku wychowawczym. Jest
także techniką poznawania biografii
jednostek i opinii wyrażonych w
dokumentach.
Rodzaje dokumentów
To każdy przedmiot materialny, w
którym jest utrwalona myśl ludzka.
Dokumentacja może być osobista lub
instytucji.
Ze względu na formę dzieli się na:
•
graficzną
•
oglądową
•
słuchową
Techniki najczęściej
wykorzystywane w poszczególnych
metodach
Monografia
pedagogiczna
• Badanie dokumentacji
• Obserwacja
• Ankieta
• Wywiad
Sondaż diagnostyczny
• Ankieta
• Wywiad
• Analiza dokumentów
Eksperyment pedagogiczny
• Techniki eksperymentalne,
tj.:
– Technika grup
równoległych
– Technika rotacji
– Technika jednej grupy
Metoda indywidualnych
przypadków
• Wywiad
• Obserwacja
• Analiza dokumentów
Warunki poprawności:
monografia pedagogiczna
Zapobieganie niebezpieczeństwom typu:
• Subiektywizm - uleganie sugestii przyjętych
w obserwowanym środowisku poglądów,
przekonań i sposobów myślenia, co grozi
wypaczeniem rzeczywistego obrazu w opisie,
• Pseudo uogólnienie – ze względu na fakt, że
badania prowadzone są na jednostkowych
„przypadkach”,
• Opisowość – przerost opisu nad prognozą
oraz planem działania mającym
zmodyfikować badaną rzeczywistość
społeczno-wychowawczą.
Warunki poprawności:
eksperyment pedagogiczny
•
Uprzedni wgląd w dotychczasowy dorobek wiedzy
związanej z daną dziedziną,
•
Zapobieganie niebezpieczeństwom typu:
–
niedostateczna kontrola zmiennych w trakcie
przeprowadzanych badań,
–
brak odpowiednich „układów odniesienia" celem
obiektywnego orzekania o wynikach eksperymentu,
–
niewłaściwy dobór grup i klas eksperymentalnych i
kontrolnych oraz uczących w nich nauczycieli lub
opiekunów,
–
niedostateczny czas trwania eksperymentu i zbyt
mała liczba grup (klas) porównawczych,
–
przesadny rozgłos eksperymentu
Warunki poprawności:
metoda indywidualnych przypadków 1
• Ostrożne budowanie
uogólnień,
• Wykazanie (udowodnienie)
rzetelności i trafności badań,
• Spełnienie następujących
kryteriów:
– wiarygodność wypowiedzi
osób badanych,
– powoływanie się w
interpretacji wyników
badań na możliwie wiele
wypowiedzi osób
badanych, a także ich
wytwory (wypracowania,
pamiętniki) i dane z
obserwacji,
– bliskość kontaktów
badacza z osobami
badanymi i brak czynników
zakłócających
proces badawczy w
warunkach
naturalnych;
– prowadzenie badań w
sposób możliwie
systematyczny i w
miarę ciągły
• podmiotowe traktowanie
osób badanych,
• nawiązywanie bliskich i
serdecznych kontaktów z
osobami badanymi,
• okazywanie im postaw
autentyzmu, akceptacji i
rozumienia empatycznego.
Warunki poprawności:
metoda indywidualnych przypadków 2
• koncentrowanie się zwłaszcza na problemach, które trudno
rozwiązać pomocą badań ilościowych (statystycznych);
• formułowanie celów badawczych w sposób raczej ogólny niż
uszczegółowiony i wyłącznie w formie pytań otwartych, ale
zawsze w sposób precyzyjny i jednoznaczny;
• liczenie się z własnymi możliwościami nawiązywania
głębszych relacji z osobami badanymi;
• dokonywanie opisu i analizy badanego zjawiska w szerokim
kontekście sytuacyjnym;
• nastawienie na rozumienie badanych zmiennych a nie tylko
na poszukiwanie istniejących między nimi zależności
przyczynowo-skutkowych;
• odwoływanie się do swojej (badacza) wyobrażeń i intuicji,ale
z pewną dozą krytycyzmu i niedowierzania;
• wyjątkowo staranne dobieranie osób badanych, odpowiednio
do celu badań.
Warunki poprawności:
sondaż diagnostyczny 1
• Odpowiednie wybranie takiej
grupy do badań aby
stanowiła ona możliwie
najwierniejsze odbicie
struktury, wszystkich
elementów i wszystkich cech
badanej populacji.
• Odpowiednia konstrukcja
pytań ze względu na formę i
treść :
– muszą dotyczyć one
wyłącznie spraw istotnych
z punktu widzenia
podejmowanych
problemów badawczych,
– muszą być jednakowo
rozumiane przez
wszystkie osoby badane,
– nie mogą być zbyt trudne
do odpowiedzi,
– muszą być pozbawione
nadmiernej sugestii,
– muszą być wyrażone w
grzecznościowej formie.
• Kolejność i logiczność
zamieszczanych pytań:
– od prostych do
skomplikowanych
– od ogólnych do
szczegółowych
– od ogólnych do bardziej
osobistych
• Staranne sformułowanie
możliwych odpowiedzi na
zadawane pytania
(kafeterii)
Warunki poprawności:
sondaż diagnostyczny 2
Błędnie postawione pytania:
• pytania alternatywne, pomimo że poprawna
odpowiedź nie ogranicza się tylko do jednej z
podanych w nim możliwości, np. „Czy wolisz
spędzać czas wolny oglądając telewizję czy czytając
książkę?",
• pytania domagające się informacji w sprawach, o
których badani nie mają nic lub niewiele do
powiedzenia,
• pytania o zdecydowane stanowisko w określonej
sprawie, gdy tymczasem osoba badana nie ma co
do tej sprawy wyrobionego zdania,
• pytania sformułowane w sposób nieprecyzyjny,
sugestywny lub zbyt trudne.