RODZAJE ŹRÓDEŁ
Literatura:
•http://72.14.221.104/search?q=cache:7vwvSlQvmOQJ:niezapominajka.home.pl/index_zrodla.php%3Fpage
%3Dtxt/artykuly_z/artykuly_z_00250+%22%C5%BAr%C3%B3d%C5%82a+warstwowe%22&hl=pl&gl=pl&ct=clnk&cd=1
•http://images.google.pl/imgres?imgurl=http://tramp.travel.pl/photo/00270/10.jpg&imgrefurl=http://tramp.travel.pl/publikacja.php%3Fp
%3Did270strona3&h=221&w=320&sz=17&hl=pl&start=4&tbnid=TkIJj4zkv4h3oM:&tbnh=81&tbnw=118&prev=/images%3Fq%3D
%2522gor%25C4%2585ce%2B%25C5%25BAr%25C3%25B3d%25C5%2582a%2522%26svnum%3D10%26hl%3Dpl%26lr%3D%26sa%3DN
•http://images.google.pl/imgres?imgurl=http://www.teberia.pl/zdjecia/3900/3821.jpg&imgrefurl=http://www.teberia.pl/news.php%3Fid
%3D3703&h=321&w=480&sz=24&hl=pl&start=19&tbnid=xQfUY0DJ4_2xUM:&tbnh=86&tbnw=129&prev=/images%3Fq%3Dgejzery
%26svnum%3D10%26hl%3Dpl%26lr%3D%26sa%3DN
Źródło - naturalny, skoncentrowany, samoistny
wypływ wody podziemnej na powierzchnię Ziemi
Zazwyczaj źródła mają
stałą temperaturę,
równą w przybliżeniu
średniej w ciągu roku
temperaturze
powietrza w danym
obszarze. Wyjątkiem są
cieplice.
Badaniem źródeł
zajmuje się krenologia.
Hodowla aligatorów z
wykorzystaniem źródeł
geotermalnych
Podział ze względu na siłę ciężkości lub ciśnienie
hydrostatyczne
zstępujące
(grawitacyjne) - woda
spływa pod działaniem
siły ciężkości od
obszaru zasilania w
dół, do miejsca
wypływu )
wstępujące - że ruch
wody skierowany jest
w nich od dołu ku
górze
Polska
W Polsce zasoby geotermalne znajdują
się pod powierzchnią 80% terytorium, ich
eksploatacja nie jest jednak łatwa.
Zakłady geotermalne pracują w
Zakopanem, w Pyrzycach k. Szczecina, w
Uniejowie i w Mszczonowie k. Warszawy,
zaś źródła geotermalne są
wykorzystywane w uzdrowiskach, takich
jak Cieplice, Duszniki Zdrój, Lądek Zdrój,
Ustroń, Konstancin i Ciechocinek.
Ze względu na pochodzenie
wody
juwenilne - woda pochodzi z utworów
magmowych. Zwykle jest gorąca i
może być zmineralizowana,
ale nie
wszystkie wody gorące są pochodzenia juwenilnego.
meteoryczne zasilane są wodą
pochodzącą z opadów
atmosferycznych.
Wielkość wypływu z tych
źródeł podlega najczęściej wahaniom sezonowym.
Największa bywa po wiosennych roztopach i
długotrwałych opadach.
Ze względu na budowę
geologiczną
warstwowe - powstają w
miejscu, gdzie warstwa
wodonośna wychodzi na
powierzchnię ziemi. Z
reguły dzieje się to na
granicy dwóch warstw o
dużej różnicy w
przepuszczalności wody,
np. piasków i iłów. Z reguły
są niewielkie i mało
wydajne, ponieważ w
naturalnych
warunkach
woda wskutek znacznych
oporów w środowisku
porowatym płynie powoli.
Ze względu na budowę
geologiczną
uskokowe powstające na
uskokach mogących
przeprowadzić wodę z
głębszych warstw
wodonośnych między dwoma
nieprzepuszczalnymi
utworami.
cechują się wielką stałością
pod względem wydajności,
temperatury i składu
chemicznego wody.
Ze względu na budowę
geologiczną
szczelinowe wiążące się z
obecnością szczelin. Mogą one bić
z nieprzepuszczalnych warstw
skalnych, ale pociętych
szczelinami (np. granity, łupki).
Wody atmosferyczne gromadzące
się w szczelinach dążą
grawitacyjnie w dół.
Mogą być różnej wielkości i
wydajności, a związane jest to z
gęstością i wymiarami szczelin. Ze
względu na szybki przepływ wody
w szczelinach, źródła tego typu
charakteryzują się zwykle
wahaniami wydajności
spowodowanymi wpływem opadów
atmosferycznych i pór roku.
Ze względu na budowę
geologiczną
krasowe - wody wymywają
skały, przede wszystkim
wapienie. Krążąc wzdłuż
szczelin, mogą przez
rozpuszczanie skały
tworzyć podziemne
kanały, z których woda
wypływa grawitacyjnie na
powierzchnię. Często liczne
kanały łączą się ze sobą i
zasilają jeden kanał
wylotowy, dlatego
wydajność niektórych
źródeł krasowych może
być bardzo duża (rzędu
kilku tysięcy litrów/sekundę)
Takie obfite źródła krasowe
nazywamy
wywierzyska
mi.
.
źródła lewarowe - emitujące wodę
okresowo, gdy poziom wody
przekroczy próg skalny. Woda
zostaje zassana i zacznie
wypływać źródłem aż do momentu
przedostania się ścieśnionego
powietrza do szczeliny wylotowej
Wypływ z Jaskini Wodnej w
Tatrach
ze względu na umiejscowienie
wypływu wody w terenie
Grzbietowe (1) - położone
na grzbietach gór i wzniesień
Podgrzbietowe (2) -
poniżej szczytu górskiego
zboczowe - na zboczach
dolin.
dolinne - znajdujące się w
dnie dolin rzecznych
krawędziowe - położone u
stóp wyraźnych krawędzi
źródło dolinne
Ćwiczenia str. 65 – 5. 3.
2
źródła lewarowe
źródła lewarowe - emitujące wodę
okresowo, gdy poziom wody
przekroczy próg skalny. Woda
zostaje zassana i zacznie
wypływać źródłem aż do
momentu przedostania się
ścieśnionego powietrza do
szczeliny wylotowej
Źródła mineralne
(powyżej 1g substancji rozpuszczonych w 1 l
wody)
Ich skład zależy od
budowy geologicznej
Solanki – Kujawy,
Kotliny Podkarpackie
Siarczane – Kotlina
Sandomierska, Niecka
Nidziańska
Żelaziste – cały kraj
Szczawy (CO2) –
mogą mieć różny
skład mineralny –
południowa Polska
Bogactwem naturalnym Ciechocinka są obfite złoża solanek ciepliczych, które dzięki
obecności chlorku sodu, związków wapnia, magnezu, żelaza, wolnego
siarkowodoru, jodu, bromu i innych mikroelementów posiadają wybitne właściwości
lecznicze. Mają one temperaturę od 8 do 37°C oraz zasolenie od 0,19% do
6,43%. Eksploatowane od 1841 roku.
Tężnia solankowa w Inowrocławiu
Cieplice – gorące źródła
(temperatura wody powyżej
20st. C)
Większość gorących
źródeł występuje
w regionach o
przeszłości
wulkanicznej a
woda
podgrzewana jest
przez rozgrzane
skały, których
temperatura
wzrasta wraz z
głębokością.
Islandia
Gorące źródła są naprawdę
gorące. Wypływająca woda
ma temperaturę wrzenia, co
przedsiębiorczy Islandczycy
potrafią wykorzystać do
własnych celów
Na świecie z zasobów energii geotermalnej korzysta ponad 70 krajów, w Europie
32 kraje. Liderem jest Islandia, W Rejkiawiku ponad 99 proc. mieszkańców
korzysta z centralnego ogrzewania geotermalnego.
gejzery w Old Faithful (Yellowstone)
Islandia
Islandia
Polskie wody geotermalne mają duży
potencjał
Związane są one głównie z wodami podziemnymi o temperaturach 20-130
stopni, które występują na głębokościach do 4 kilometrów
Wody geotermalne wykorzystywano w Polsce od stuleci w
lecznictwie, m.in. w uzdrowiskach w Lądku, Cieplicach, Dusznikach,
Ciechocinku, Iwoniczu lub Konstancinie. W ostatniej dekadzie XX
wieku energia geotermalna zaczęła być wykorzystywana w naszym
kraju także do ogrzewania pomieszczeń, w rolnictwie i hodowli
ryb.
„Ciepłownictwo geotermalne przynosi znaczące efekty ekologiczne,
wykorzystujące lokalne źródło energii, powinno być jednak także
konkurencyjne cenowo i mało wrażliwe na zmiany cen tradycyjnych
środków energii na świecie.
W Polsce jest sześć zakładów geotermalnych. Największy, działający od
1993 roku, znajduje się na Podhalu w Bańskiej Niżnej – Białym
Dunajcu (wody o temp. około 90. st, )
Perspektywiczne zasoby wód geotermalnych znajdują się na obszarze Niżu
Polski, Sudetów i Karpat, a przede wszystkim Podhala.
Bogusława Szumiec-Presch - PAP - Nauka w Polsce
Gejzery to też gorące źródła
które gwałtownie
wyrzuca słup wody i
pary wodnej o
temperaturze około
100° C. Woda z
gejzerów ogrzewana
jest zalegającą kilka
kilometrów pod
ziemią magmą.
Wybuchy gejzerów są
dość regularne, ale
dla każdego źródła
odstępy pomiędzy
kolejnymi wybuchami
są inne. Woda może
być wyrzucana na
wysokość nawet 30-
70 m.
Clepsydra Geyser w Yellowstone
Park Narodowy Yellowstone
znajduje się w nim 200 gejzerów i około 100 mniejszych źródeł
cieplicowych. Ciepło pochodzące ze źródeł wulkanicznych w Nowej
Zelandii, zimą wykorzystywane jest do ogrzewania pobliskich
budynków, a latem zaś... jako napęd klimatyzacji.
pochodzi od nazwy najbardziej
znanego gejzeru na Islandii Geysir.
Zaś jego nazwa pochodzi od
islandzkiego słowa
gjósa = tryskać, wybuchać'.
Dlaczego gejzer wybucha?
miejsce występowania
większe nagromadzenia gejzerów:
1.
Park Narodowy Yellowstone (Wyoming USA)
2.
Nowa Zelandia
3.
Islandia
4.
Kamczatka (rosja)
5.
El Tatio (Chile)
6.
Unmak (Alaska UDA)
Wybuch gejzeru
Chile
Yellowstone
Gorące wody zawierają znacznie większe ilości rozpuszczonych składników mineralnych
niż wody o temperaturze zwyczajnej. Na powierzchni ziemi następuje często
wytrącanie się osadów mineralnych, których charakter zależny jest od składu
chemicznego wydobywających się z głębi wód. Osady krzemionkowe wytrącają się
często w najbliższym sąsiedztwie gejzerów, tworząc charakterystyczne
obramowanie otworów wytryskowych. Ta opalowa krzemionka, zawierająca kilka
do kilkunastu procent wody, nosi nazwę gejzerytu. Niektóre gorące źródła Narodowego
Parku Yellowstone, zawierające znaczne ilości rozpuszczonego węglanu wapnia,
wydzielają obficie ten składnik mineralny. Powstają tą drogą malownicze terasy
wapienne.
rozpoznaj typy źródeł
warstwow
e
spływowe
warstwowe
podpływowe
warstwowe
przelewowe
Jak więc widać każde źródło może
być charakteryzowane
wielostronnie, nie można
poprzestać na jednym kryterium.
Ćwiczenia str. 66 – 5. 3.
4
Document Outline