CHOROBY 

PRZYTARCZYC 

 I ZABURZENIA 

GOSPODARKI 

WAPNIOWO-

FOSFORANOWEJ

 

Dr n. med. Elżbieta Skowrońska-

Jóźwiak

Klinika Endokrynologii i Chorób Metabolicznych 

Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

Kierownik: Prof. dr hab. n. med. Andrzej Lewiński

19.04.21

1

Wapń 

19.04.21

2



Funkcja podporowa – 98% 
zgromadzone jest 
w szkielecie w postaci hydroksyapatytu



Funkcja metaboliczna – 2% decyduje o 
czynności praktycznie wszystkich 
narządów 
i układów

Funkcje wapnia

19.04.21

3



Przekaźnictwo nerwowe



Funkcjonowanie mięśni 



Krzepnięcie krwi 



Kofaktor enzymatyczny



Składnik błon komórkowych i cytoszkietu



Sekrecja 



Mineralizacja kośćca

 

19.04.21

4

Wapń całkowity

Wapń związany z białkami

Wapń zawarty w kompleksach

Wapń zjonizowany

Norma:
2,2-2,6  mmol/l
4,4-5,2  mEq/l
8,8-10,4 mg/dl

Homeostaza wapniowo-

fosforanowa

19.04.21

5

Hormony kalcitropowe

19.04.21

6



Parathormon (PTH)



Kalcytonina 



Kalcytriol 



1,25 (OH)

2

 cholekalciferol



PTH-rP

Regulacja kalcemii

19.04.21

7



aktywność rec. wapniowego (Ca-R)



PTH i  aktywność  receptora (PTH-PTHrP-R)



fosfatemia



 przezbłonowy kotransport sodowo-fosforanowy 



1,25(OH)

2

D  i aktywność receptora 1,25(OH)

2

-R 



 aktywność kanałów wapniowych



wchłanianie wapnia i fosforanów w przewodzie 

pokarmowym 



mobilizacja lub odkładanie wapnia w kościach



wielkość kalciurii

Calcium-sensing receptor (Ca-

R)

19.04.21

8

↑ Ca →  ↓ 

PTH

↓ Ca → ↑ PTH

Parathormon

19.04.21

9

KOŚCI

 

nasila resorpcję kości, rozpad kolagenu

NERKI

pobudza wchłanianie zwrotne Ca w cewkach dalszych,

hamuje reabsorpcję fosforanów w cewkach bliższych – fosfaturia

JELITO CIENKIE

  

pobudza wytwarzanie 1,25(OH)2D3 przez komórki nabłonka 

cewek bliższych, zwiększa wchłanianie zarówno Ca, jak i 

fosforanów

EFEKTY BIOCHEMICZNE:



wzrost stężenia wapnia w osoczu



obniżenie poziomu nieorganicznych fosforanów w osoczu



wzrost wydalania Ca i fosforanów z moczem

19.04.21

10

Kalcytonina

19.04.21

11



Polipeptyd złożony z 32 aminokwasów



Produkowany  i  wydzielany  przez  komórki  C 

tarczycy



Bodziec: hiperkalcemia 

Efekt kliniczny : 



Hipokalcemia



Hipofosfatemia



Działanie antyresorpcyjne w kościach



Zwiększenie  wydalania  wapnia  i  fosforanów  w 

nerkach

 

 

Witamina D

19.04.21

12

HAMOWANIE

Hiperkalcemia

Hiperfosfatemia

PTH

 1,25(OH)

2

D

3

POBUDZANIE

Hipokalcemia

PTH

Estrogeny

Androgeny

GH

PRL

Tyroksyna

Kortyzol

Insulina

7-
dehyrocholeste
rol

cholekalcyferol

SKÓRA

WĄTROBA

cholekalcyferol

25OHD

NERKI

25OHD

1,25(OH)

2

D

Nadczynność 

przytarczyc

19.04.21

13



Pierwotna



Wtórna



Trzeciorzędowa



Rzekoma 

PNP - etiologia

19.04.21

14



Częstość 40/100 000 



Kobiety częściej niż mężczyźni



Częściej po 60 rż



Pojedynczy gruczolak (80%)



Przerost 



Rak 

PNP w przebiegu MEN

19.04.21

15

MEN 1



PNP (90% do 40 rż)



Hormonalnie czynne guzy trzustki



Guzy przysadki (GH, PRL,ACTH)

MEN 2a



rak rdzeniasty



Pheochromcytoma



PNP (30 %)

Leczenie :Subtotalna 

paratyreoidektomia,

NAWROTY

PNP -  maski kliniczne

19.04.21

16



kostna



nerkowa



pokarmowa



neurologiczno-

psychiatryczna



inne (nadciśnienie 

tętnicze, świąd, zap. 

spojówek)

PNP a ukł. kostny

Osteitis fibrosa 
cystica

osteoporoza

1.

Resorpcja 
podokostnowa - paliczki

2.

Obj. soli i pieprzu - 
czaszka

3.

Guzy brunatne

4.

Złamania

1.

Obniżenie 
BMD

19.04.21

17

19.04.21

18

Guzy brunatne

PNP a nerki

19.04.21

19



Kamica nerkowa – 
obustronna, 
nawrotowa



Poliuria



 Niewydolność nerek

19.04.21

20

Nefrokalcynoza

PNP a układ pokarmowy 

19.04.21

21



Choroba wrzodowa 



Przewlekłe 
zapalenie trzustki



Zaparcia

PNP a oun

19.04.21

22



Śpiączka



Depresja



Niespecyficzne – 
osłabienie, 
zab. osobowości



Osłabienie mięśniowe 
(EMG)

PNP - diagnostyka

19.04.21

23



Laboratoryjna

.

1

 PTH, 

.

2

Ca-sur, 

.

3

Ca –DZM, 

.

4

FZ, 

.

5

P-DZM

.

6

 P-sur

Diagnostyka 

obrazowa

1.

USG

2.

Scyntygrafi
a z MIBI

3.

NMR, CT

19.04.21

24

19.04.21

25

PNP - leczenie

19.04.21

26



Operacyjne



Zachowawcze

-

Bisfosfoniany 
(alendronian 
p.o.),

-

Kalcymimetyki 
– Cinacalcet, 
Mimipar

Kalcymimetyki – substancje 

pobudzające CaR

19.04.21

27

PNP 

WSKAZANIA DO LECZENIA 

OPERACYJNEGO



 Stężenie wapnia w surowicy >11.4-12.0 

mg/dl



 Stężenie wapnia w DZM > 400 mg/24 h



 Epizod zagrażającej życiu hiperkalcemii



 Obniżenie klirensu kreatyniny

    (70% normy i mniej)



 Kamica nerkowa



 Obniżenie BMD (Zsc<-2 SD)



 Wiek <50 rż

19.04.21

28

Wtórna nadczynność 

przytarczyc 

przyczyny

19.04.21

29



Ostra i przewlekła niewydolność nerek



Zespoły upośledzonego wchłaniania wapnia



Upośledzone wchłanianie wit. D/wapnia 



Celiakia



Choroby jelita cienkiego



Stan po gastrektomii



Fityniany



Krzywica lub osteomalacja z niedoboru witaminy D

3



Niedostateczna ekspozycja na promieniowanie 

słoneczne



Pokarmowe niedobory wit.D/wapnia



Wrodzona krzywica witaminoD-zależna 
i witaminoD-oporna

Wtórna nadczynność 

przytarczyc 

przyczyny

19.04.21

30



Osteodystrofia wątrobowa



Rzekoma niedoczynność 
przytarczyc



Rak rdzeniasty tarczycy



Hipomagnezemia



Ciąża i laktacja

Wtórna nadczynność 

przytarczyc

19.04.21

31



↑

 

↑

 PTH



 Ca



Leczenie – PRZYCZYNOWE !!!

Trzeciorzędowa nadczynność 

przytarczyc

19.04.21

32

•

„

Wtórnie pierwotna nadczynność 

przytarczyc”.

•

Etiopatogeneza – autonomiczne 

nadmierne wydzielanie PTH  przez 

przytarczyce, mimo doprowadzenia do 

normalizacji kalcemii 

•

Stężenie PTH wysokie 

•

W przypadku dłuższego trwania 

dochodzi do nefrokalcynozy z 

niszczeniem przeszczepionej  nerki

•

Skutecznym leczeniem jest subtotalna 

paratyreoidektomia

Rzekoma nadczynność 

przytarczyc

19.04.21

33

Ektopowa produkcja przez nowotwory substancji 
powodujących wzrost kalcemii (PTH-rP, substancje 
podobne do prostaglandyn,prostaglandyny [PGE

2

], 

sterole o właściwościach witaminy D

3

). 

Nowotwory



płuca (35%), 



 nerki (24%), 



 jajnika (8%), 



 rzadziej trzustki, wątroby,  jelita grubego

Leczenie

-

usunięcie przyczyny

-

 objawowe leczenie hiperkalcemii

Hiperkalcemia związana 

z nowotworami

19.04.21

34



Nowotwory pierwotne kości

  

myeloma multiplex, lymphoma, 

osteosarcoma



Przerzuty do kości



Produkujące substancje 

hiperkalcemizujące 
(PTH, PTH-rp,sterole, PGE, IL-2, 

TNF-, TGF i )

Hiperkalcemia związana z 

endokrynopatiami

19.04.21

35



Pierwotna nadczynność 

przytarczyc 



Trzeciorzędowa nadczynnosć 

przytarczyc



Nadczynność tarczycy



Niedoczynność kory nadnerczy



Akromegalia



Pheochromocytoma

Hiperkalcemia 

inne

 

przyczyny

19.04.21

36



Choroby ziarniniakowe



Gruźlica



sarkoidoza



Polekowe



zatrucie wit. D



Leki alkalizujące zawierające wapń



Diuretyki tiazydowe



Sole litu



Wit.A



Osteoporoza, ch. Pageta
unieruchomienie, rodzinna 

hiperkalcemia hipokalciuretyczna

19.04.21

37

Przełom hiperkalcemiczny

19.04.21

38



Objawy kliniczne

Wielomocz, wzmożone pragnienie,wymioty, 
zaparcie, niedrożność porażenna jelit,  
odwodnienie hipertoniczne, zab.świadomości



Cechy biochemiczne

Hiperkalcemia,hipofosfatemia,

kwasica metaboliczna

Przełom 

hiperkalcemiczny 

leczenie

19.04.21

39



Nawodnienie 

1.

0.9% NaCl, 0.45% NaCl



Środki moczopędne 

1.

furosemid



Steroidy nadnerczowe



Kalcytonina 

4-8iu/kg co 12h



Bisfosfoniany 

1.

Pamidronian sodowy 60-90 mg iv (4-24h)

2.

Klodronian



Mitramycyna 

25mcg/kg



fosforany

Hipokalcemia 

przyczyny

19.04.21

40



Stany z niskim stężeniem PTH

Niedoczynność przytarczyc 



Stany z wysokim stężeniem PTH



Wtórna nadczynność przytarczyc



Rzekoma niedoczynność 
przytarczyc (oporność na PTH)

Hipokalcemia 

przyczyny

19.04.21

41



Polekowe



Bisfosfoniany



Kalcytonina



Fosforany



Zespół głodnych kości



Zapalenie trzustki 



Związana z niedoborami albumin lub magnezu

Niedoczynność 

przytarczyc 

przyczyny

19.04.21

42



Jatrogenna



Pooperacyjna



Po naświetlaniach promieniami rtg



Samoistna (idiopatyczna)



Zespół III i IV kieszonki skrzelowej 

(Z. Di George’a)

 – agenezja przytarczyc



 

Wielogruczołowy niedobór hormonalny

 z 

autoimmunizacją i kandydozą

Niedoczynność

 

przytarczyc

objawy

19.04.21

43

1. Objawy nerwowo-mięśniowe

 

niespecyficzne  Mg,  K, zasadowica



Obj. czuciowe -  parestezje 



Obj. ruchowe - tężyczka



Obj. Chwostka, Trousseau

19.04.21

44

Niedoczynność

 

przytarczyc

 

objawy

19.04.21

45

2. Wytrącanie się złogów wapniowo-

fosforanowych w tkankach



Kości – osteopetroza



Zwoje podstawy mózgu



Tk. podskórna i mięśniowa



Móżdżek



Torebki stawowe



Ciało szkliste oka

Niedoczynność

 

przytarczyc

 

objawy

19.04.21

46

3. Objawy ze strony tkanek pochodzenia 

ektodermalnego



Zaćma patologiczna 



Suchość skóry



Łamliwość włosów



Kruchość paznokci



Niedorozwój zębów

Niedoczynność

 

przytarczyc

  

diagnostyka laboratoryjna

19.04.21

47



Hipokalcemia



Hipokalciuria



Hiperfosfatemia



Hipofosfaturia



 PTH

Niedoczynność

 

przytarczyc

  

leczenie

19.04.21

48



Wapń 

stężenia 8.5-

9.2mg/dl



Witamina D

3



Cholekalcyferol



Alfacalcidol



Calcitriol



Calcifediol

Hipokalcemia – 
leczenie

19.04.21

49



Calcium chloratum 10% (272 mg 
wapnia/10 ml)



Calcium gluconicum (90 mg wapnia/10 ml)

W ciągu kilku minut około 200 mg wapnia



Witamina D

3

(kalcytriol)

!!!Digoxin – ryzyko zaburzeń rytmu serca
Objawy miejscowe – martwica tkanek

Postacie ostre

Hipokalcemia

 – 

leczenie

 

przewlekłe

 

19.04.21

50

Pod kontrolą kalcemii



Cel: utrzymać stężenia wapnia 8.5-9.2 mg/dl



Doustne preparaty wapnia 



Witamina D

3



Cholekalcyferol



Alfacalcidol



Calcitriol



Calcifediol



Wyrównać niedobory magnezu

Rzekoma niedoczynność 

przytarczyc 

postacie kliniczne

19.04.21

51

1. Oporność nerkowa na PTH

1.

Hipokalcemia

2.

Hiperfosfatemia

3.

Odwapnienie kości

4.

Wapnienie tkanek miękkich

.

5

 aktywności FZ

.

6

PTH

7.

hipokalcemia

Rzekoma niedoczynność 

przytarczyc

postacie kliniczne

19.04.21

52

2. Oporność kostna na PTH

1.

Hipofosfatemia

2.

Niska aktywność fosfatazy zasadowej

3. Oporność całkowita na PTH

1.

hiperfosfatemia

2.

charakterystyczny fenotyp

1.

Niski wzrost, krępa budowa ciała, otyłość, płetwistość 
szyi, brachydaktylia

3.

obj. Albrighta 

(skrócenie IV, V kości śródręcza)