Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
1
MIĘDZYNARODOWY TRANSFER
CZYNNIKÓW PRODUKCJI
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
1
MIĘDZYNARODOWY TRANSFER
CZYNNIKÓW PRODUKCJI
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
2
Czynniki produkcji
ZIEMIA
KAPITAŁ
PRACA
TECHNOLOGIA
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
3
ziemia
1557 r. –Portugalia wydzierżawia od Chin Makao,
przekształcone w 1887r. w kolonię portugalską; w 1999r.
Makao „wraca” do Chin;
1626 r. – gubernator holenderskiej kolonii Nowe
Niderlandy odkupuje od Indian wyspę Manhattan i
zakłada na niej miasto Nowy Amsterdam;
1803 r. – Francja sprzedaje Luizjanę Stanom
Zjednoczonym;
1867 r. (30 marca) – sprzedaż Alaski przez Rosję Stanom
Zjednoczonym za 7,2 mln USD (5 centów za hektar);
1889 r. – Hongkong wydzierżawiony Wielkiej Brytanii
przez Chiny na 99 lat; w 1997 r. „wrócił” do Chin.
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
4
kapitał
w szerokim znaczeniu - wszelki
odnotowany w bilansie płatniczym
ruch kapitału przez granicę
(przedsiębirstwa, banki
komercyjne, budżety różnych
szczebli, bank centralny)
w wąskim znaczeniu –
podejmowany z motywu zysku
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
5
zasoby pracy
Migracje (ekonomiczne: mały ruch
przygraniczny, praca sezonowa,
wyjazdy czasowe, wyjazdy na stałe;
polityczne; ideologiczne; religijne;
rasowe; turystyczne)
Brain drain – drenaż mózgów
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
6
technologia
technologia i wiedza naukowo-
techniczna, jako przedmiot
transferu w skali międzynarodowej
występuje w dwóch postaciach:
-
czysta postać technologii
-
uprzedmiotowiona postać
technologii
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
7
to chęć uzyskania wyższej
stopy zysku.
Poza tym praktyczna niemożność zastosowania
ich na rynku wewnętrznym, przewaga podaży
nad popytem danego czynnika produkcji.
Główny cel przemieszczania
się czynników
produkcji
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
8
Międzynarodowe
Międzynarodowe
przepływy kapitałowe
przepływy kapitałowe
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
9
Międzynarodowe przepływy
kapitału
przemieszczanie za granicę
przemieszczanie za granicę
w
w
artości
artości
w formie środków
w formie środków
finansowych lub dóbr
finansowych lub dóbr
materialnych, gdy kraj przyjmujący
materialnych, gdy kraj przyjmujący
kapitał jest obciążony na rzecz
kapitał jest obciążony na rzecz
kraju-eksportera
kraju-eksportera
płatnościami
płatnościami
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
1
0
P
P
RZYCZYNY
RZYCZYNY
WYWOZU KAPITAŁU
WYWOZU KAPITAŁU
stałe dostawy dóbr
różnice w poziomie stóp zysku
procesy koncentracji i centralizacji
kontrola nad firmą zagraniczną
wzrost stopy zysku
zmniejszenie ryzyka - bezpieczeństwo lokat
zmniejszenie ryzyka kursowego
pokonywanie barier w dostępie do rynku
przyczyny polityczne
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
1
1
Przyczyny swobodnego transferu
Przyczyny swobodnego transferu
kapitału we współczesnej
kapitału we współczesnej
gospodarce:
gospodarce:
1.
Liberalizacja przepisów
dotyczących przepływu kapitału.
2. Gwałtowny rozwój
telekomunikacji.
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
1
2
SKUTKI PRZEPŁYWU KAPITAŁU
SKUTKI PRZEPŁYWU KAPITAŁU
dynamika rozwoju gospodarczego
bilans płatniczy
inne skutki ekonomiczne
skutki polityczne
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
1
3
Formy wywozu kapitału:
Formy wywozu kapitału:
1.
Kapitał produkcyjny
, kiedy
wartość dodatkowa wraca do
kraju macierzystego w postaci
zysku
2.
Kapitał pożyczkowy
, gdy
dochód wraca do kraju w postaci
procentu
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
1
4
Sposoby klasyfikacji
Sposoby klasyfikacji
przepływu kapitału
przepływu kapitału
1.
kryterium czasu
kryterium czasu
·
krótkookresowy ruch kapitału (do 1
roku)
· długookresowy ruch kapitału
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
1
5
2.
2.
kryterium pochodzenia kapitału
kryterium pochodzenia kapitału
· ze źródeł międzynarodowych
· ze źródeł publicznych
· ze źródeł prywatnych
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
1
6
3.
kryterium formy
wywożonego
wywożonego
kapitału
kapitału
lokaty na rynku walutowym
kredyty zagraniczne:
handlowe
finansowe
inwestycje portfelowe
inwestycje bezpośrednie
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
1
7
4. kryterium sposobu
finansowania:
1.
kredyt handlowy
2. kredyt finansowy
Podmiotami kredytów zagranicznych mogą
Podmiotami kredytów zagranicznych mogą
być banki, rządy
być banki, rządy
, instytucje finansowe itp
, instytucje finansowe itp
.
.
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
1
8
Kredyty zagraniczne to np.:
– depozyty przekazane na rachunek
dłużnika, za które płaci %
– zapis księgowy u wierzyciela i dłużnika
– zakup zagranicznych obligacji, wówczas
emitent obligacji jest zobowiązany płacić ich
nabywcom stałe oprocentowanie od
wartości
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
1
9
Inwestycje portfelowe
Inwestycje portfelowe
(inaczej zwane pośrednimi,
(inaczej zwane pośrednimi,
finansowymi lub spekulacyjnymi)
finansowymi lub spekulacyjnymi)
Dają one właścicielom prawo do udziału w
zysku, ale nie mają oni prawa
podejmowania decyzji związanych z
działalnością przedsiębiorstw
.
.
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
2
0
Inwestycje bezpośrednie
Inwestycje bezpośrednie
Mając pakiet kontrolny akcji
uzyskujemy prawo do kontrolowania
działalności tego przedsiębiorstwa.
BIZ - jest to wywóz środków
rzeczowych lub finansowych w celu
podjęcia produkcji poza krajem.
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
2
1
Bezpośrednie inwestycje
Bezpośrednie inwestycje
zagraniczne
zagraniczne
podejmowanie od podstaw samodzielnej
działalności gospodarczej lub
przejmowanie kierownictwa już
istniejącego przedsiębiorstwa
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
2
2
W literaturze przedmiotu wyróżnia się dwie
podstawowe formy bezpośrednich
inwestycji zagranicznych:
inwestycje
typu greenfield
(samodzielna
budowa przedsiębiorstwa od podstaw),
inwestycje
typu brownfield
(przejęcie już
istniejącego przedsiębiorstwa i jego
restrukturyzacja albo współpraca z
partnerem lokalnym w formie joint
venture).
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
2
3
Minimalny próg
Aby inwestycję uznać za BIZ, minimalny
próg zaangażowania kapitałowego
inwestora bezpośredniego w
przedsiębiorstwie bezpośredniej
inwestycji ustalono na poziomie 10%.
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
2
4
Rodzaje inwestycji zagranicznych ze
względu na motywy kierujące inwestorem
Rodzaj ZIB
Motywy inwestora
Inwestycje poszukujące
surowców naturalnych
Redukcja kosztów produkcji
Inwestycje poszukujące rynków
zbytu
Unikanie barier o charakterze
celnym
Produkcja i sprzedaż na rynku
lokalnym
Inwestycje zorientowane na
polepszenie efektywności
Rozszerzenie działalności na
zagraniczne rynki w celu
zwiększenia efektywności globalnej
wszystkich oddziałów
Inwestycje poszukujące
zasobów strategicznych
Pozyskanie zasobów: know-how,
technologii, kanałów
dystrybucyjnych itp.
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
2
5
Przyczyny powstania BIZ
Przyczyny powstania BIZ
1. chęć zdobycia nowych rynków zbytu
2. ominięcie barier występujących w
handlu zagranicznym
3. dostęp do tańszych zasobów pracy i
tańszych surowców
4. ułatwienia finansowe występujące w
kraju lokaty kapitału
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
2
6
Inwestycje zagraniczne
Inwestycje zagraniczne
na świecie :
na świecie :
1998
660 mld USD
1999
827 mld USD
2000
1,4 bln USD
2001
823 mld USD
2002
618,1 mld USD
2003
563,4 mld USD
2004
730,2 mld USD
2005
971,7 mld USD
2006
1,33 bln USD
2007
1,47 bln USD
2008
1,4 bln USD
2009
1,47 bln USD
2010
1,53 blnUSD
2011
1,6 bln USD
Źródło: The Economist Intelligence Unit
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
2
7
2009 rok
Głównym odbiorcą BIZ pozostają Stany
Zjednoczone. Na kolejnych miejscach
plasują się: Francja, Chiny, Wielka
Brytania oraz Rosja.
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
2
8
Source: UNCTAD, FDI/TNC database (www.unctad.org/fdistatistics)
Napływ BIZ , 1990-2007 (w mld
USD)
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
2
9
Warunki sprzyjające wejściu obcego
kapitału:
1.
ustabilizowana sytuacja polityczna,
ekonomiczna i społeczna
2. jasny, przejrzysty, system prawny i
ekonomiczny
3. stabilne ustawodawstwo w zakresie
inwestycji
4. prawo o ochronie własności intelektualnej
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
3
0
Bariery inwestowania
1.
brak długotrwałej polityki (podatki, cło)
2. zły system bankowy
3. niewłaściwy system telekomunikacji
4. ograniczenia walutowe
5. niska wydajność pracy
6. wysoki poziom inflacji
7. słaba znajomość języków obcych
8. obcy kapitał może tworzyć tylko spółki
akcyjne i z o.o.
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
3
1
Napływ kapitału zagranicznego do Polski
(mln USD)
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
3
2
Polska
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
3
3
Międzynarodowe
Międzynarodowe
przepływy zasobów pracy
przepływy zasobów pracy
Migracja
Migracja
(z łacińskiego
(z łacińskiego
migratio
migratio
– wędrówka) oznacza
– wędrówka) oznacza
przemieszczanie się mieszkańców
przemieszczanie się mieszkańców
kraju lub regionu
kraju lub regionu
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
3
4
Ogólnie przez pojęcie
Ogólnie przez pojęcie migracji
migracji
rozumieć należałoby przenoszenie
rozumieć należałoby przenoszenie
się ludzi na znaczne dystanse i na
się ludzi na znaczne dystanse i na
długie okresy
długie okresy
W
W
edług zaleceń ONZ
edług zaleceń ONZ migracja
migracja
zagraniczna
zagraniczna
to zmiana kraju
to zmiana kraju
głównego miejsca zamieszkania
głównego miejsca zamieszkania
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
3
5
-
emigracja
emigracja
-
-
imigracja,
imigracja,
-
reemigracja
reemigracja
,
,
-
repatriacja
repatriacja
,
,
-
-
uchodźstwo
uchodźstwo
,
,
Głównymi formami migracji są:
Głównymi formami migracji są:
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
3
6
ONZ dzieli migrantów na dwie podstawowe kategorie
ONZ dzieli migrantów na dwie podstawowe kategorie
Pierwszą kategorię
stanowią migranci ze
względu na czas pobytu lub nieobecności w
kraju i tu wyróżnia się:
-
migrantów długookresowych
- migrantów krótkookresowych
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
3
7
Drugą kategorię
stanowią migranci ze względu na cel, tj.
przyczynę migracji i tu wyróżnić można:
-
osoby migrujące w związku z pracą, zatrudnieniem
-
osoby migrujące w ramach łączenia lub tworzenia
rodzin
-
studentów
-
emerytów
-
osoby wnioskujące o azyl
– uchodźców, którym przyznano prawo pobytu na terenie
kraju docelowej imigracji
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
3
8
Wśród
Wśród
migrantów ekonomicznych
migrantów ekonomicznych
można wyróżnić dwie
można wyróżnić dwie
grupy migrujących
grupy migrujących
-
emigranci „za chlebem”
- emigranci „mobilni”
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
3
9
Przyczyny migracji
Przyczyny migracji
ekonomiczne
ekonomiczne
pozaekonomiczne:
pozaekonomiczne:
- polityczne,
- polityczne,
-religijne,
-religijne,
-ideologiczne,
-ideologiczne,
-inne.
-inne.
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
4
0
Inny podział przyczyn:
Inny podział przyczyn:
przyczyny globalne,
przyczyny globalne,
przyczyny powodujące emigracje, tzw.
przyczyny powodujące emigracje, tzw.
push
push
factors
factors
(czynniki wypychające)
(czynniki wypychające)
przyczyny sprzyjające imigracji, tzw.
przyczyny sprzyjające imigracji, tzw.
pull factors
pull factors
(czynniki przyciągające)
(czynniki przyciągające)
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
4
1
W ostatnich dziesięcioleciach wyraźnie
W ostatnich dziesięcioleciach wyraźnie
zauważyć można zacieranie się
zauważyć można zacieranie się
poszczególnych form i rodzajów migracji.
poszczególnych form i rodzajów migracji.
Dlatego też w wielu przypadkach
Dlatego też w wielu przypadkach
niełatwo jest określić rzeczywiste
niełatwo jest określić rzeczywiste
motywy i charakter migracji
motywy i charakter migracji
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
4
2
Na przepływy czynnika pracy
Na przepływy czynnika pracy
podstawowy wpływ ma
podstawowy wpływ ma
międzynarodowe zróżnicowanie
międzynarodowe zróżnicowanie
stawek płac
stawek płac
, co jest związane ze
, co jest związane ze
zróżnicowaniem poszczególnych
zróżnicowaniem poszczególnych
krajów pod względem poziomu
krajów pod względem poziomu
rozwoju gospodarczego
rozwoju gospodarczego
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
4
3
Redystrybucja światowych zasobów
Redystrybucja światowych zasobów
pracy powoduje, że:
pracy powoduje, że:
następuje wyrównanie stawek płacy
realnej
następuje zwiększenie światowej
produkcji jako całości
w kraju imigracji może nastąpić
spadek płac
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
4
4
Bariery migracji
Bariery migracji
bariery geograficzne,
bariery geograficzne,
bariery językowe;
bariery językowe;
odrębność zwyczajów, religii,
odrębność zwyczajów, religii,
warunki sanitarne,
warunki sanitarne,
bariera psychologiczna,
bariera psychologiczna,
bariery polityczne,
bariery polityczne,
bariery prawno-administracyjne.
bariery prawno-administracyjne.
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
4
5
Współczesne fale migracyjne
Współczesne fale migracyjne
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
4
6
Szacowny przyrost ludności na świecie do
2050 roku
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
4
7
Przepływ transferów w
krajach rozwijających się
2001r.
($ mln)
% PKB
per capita
1
Meksyk
9,920
2%
100
2
Indie
9,119
2%
9
3
Filipiny
6,325
8%
84
4
Maroko
3,234
10%
108
5
Egipt
2,876
3%
42
6
Turcja
2,786
1%
42
21
Polska
867
1%
22
28
Nikaragua
336
14%
66
29
Korea
316
0%
7
30
Chiny
273
0%
0
34
Słowenia
172
1%
86
35
Łotwa
153
2%
64
36
Rosja
130
0%
1
43
Ukraina
56
0%
1
45
Litwa
50
0%
14
47
Bułgaria
44
0%
6
48
Węgry
40
0%
4
53
Estonia
7
0%
5
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
4
8
Globalny wzrost populacji:
Fenomen krajów rozwijających
się
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
4
9
Obcokrajowcy urodzeni w
Kanadzie, Irlandii, Hiszpanii w
latach 1960-2005 jako procent
populacji danego kraju
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
5
0
Emigracja z NMS do UE (25)
2006
NMS
Emigracja w
tys.
% zasobów pracy w
danym kraju
Litwa
157,48
10,0
Łotwa
99,60
8,6
Słowacja
225,81
8,5
Polska
1207,07
7,1
Estonia
31,03
4,5
Czechy
54,48
1,0
Węgry
25,43
0,6
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
5
1
MIĘDZYNARODOWY TRANSFER
MIĘDZYNARODOWY TRANSFER
TECHNOLOGII
TECHNOLOGII
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
5
2
Technologia (pojęcie szersze)
jest to
ogólna wiedza techniczna dotycząca
danej dziedziny techniki.
Technologia (pojęcie węższe)
jest to
konkretna wiedza technologiczna, tzn.
umiejętność zastosowania jej w
produkcji określonych towarów.
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
5
3
Transfer technologii
-
transmitowanie wiedzy
technicznej i umiejętność jej
zastosowania w produkcji
określonego towaru.
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
5
4
MIĘDZYNARODOWY TRANSFER
MIĘDZYNARODOWY TRANSFER
TECHNOLOGII
TECHNOLOGII
Dlaczego wiedzę się transferuje?
Dlaczego wiedzę się transferuje?
Ponieważ:
Ponieważ:
wysokie koszty badań naukowych,
wysokie koszty badań naukowych,
za granicą też następuje postęp naukowo-
za granicą też następuje postęp naukowo-
techniczny i w końcu w innych krajach
techniczny i w końcu w innych krajach
także firmy podejmą podobną produkcję,
także firmy podejmą podobną produkcję,
ale można w pewnym stopniu kierować
ale można w pewnym stopniu kierować
rozwojem,
rozwojem,
umożliwia to przedłużenie efektów -
umożliwia to przedłużenie efektów -
zwiększenie zysków.
zwiększenie zysków.
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
5
5
Przesłanki transferu technologii:
Przesłanki transferu technologii:
1.
.
z punktu widzenia krajów słabo rozwiniętych
z punktu widzenia krajów słabo rozwiniętych
– chęć zniwelowania różnic w rozwoju poziomu
gospodarczego
– kraje te zmieniają strukturę gospodarczą z
surowcowo - rolniczych na przemysłową, podejmują
produkcję artykułów przemysłowych, które następnie
chcą eksportować na rynki krajów
wysokorozwiniętych
– obniżenie kosztów produkcji
2.
z punktu widzenia krajów i firm
z punktu widzenia krajów i firm
wysokorozwiniętych
wysokorozwiniętych, które kontrolują transfer
technologii i zachowują monopol na nowe
technologie dopóki ktoś ich nie dogoni, wówczas
udostępniają odpłatnie technologię, ale stosują
szereg zastrzeżeń (wielkość produkcji, eksportu, itp.)
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
5
6
OD POMYSŁU DO PRZEMYSŁU
OD POMYSŁU DO PRZEMYSŁU
FOTOGRAFIA -
112 lat
(1727-1839)
CEMENT
-
88 lat
(1756-1844)
KINO
-
63 lata
(1832-1895)
RADIO
-
28 lat
(1867-1895)
BUDOWA SAMOLOTU -
14 lat
(1897-1911)
TRANZYSTORY -
5 lat
(1948-1953)
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
5
7
ŚREDNI CYKL PRAC
WDROŻENIOWYCH:
1888 - 1913-
50 lat
1918 - 1939
-
30-33 lata
współcześnie
-
3 lata
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
5
8
MIĘDZYNARODOWY TRANSFER WIEDZY
TECHNICZNEJ
wiedza czysta
(nieucieleśniona)
-
licencje
-
patenty itd.
dobra materialne
(wiedza ucieleśniona)
- nowoczesne maszyny i
urządzenia
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
5
9
HANDLOWY CHARAKTER TRANSFERU
HANDLOWY CHARAKTER TRANSFERU
TECHNOLOGII:
TECHNOLOGII:
INWESTYCJE BEZPOŚREDNIE
INWESTYCJE BEZPOŚREDNIE
LICENCJE
LICENCJE
KNOW-HOW
KNOW-HOW
OBRÓT MASZYNAMI
OBRÓT MASZYNAMI
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
6
0
NIEHANDLOWY CHARAKTER TRANSFERU
NIEHANDLOWY CHARAKTER TRANSFERU
TECHNOLOGII:
TECHNOLOGII:
Przepływy wewnątrz firm transnarodowych
Konferencje
Wystawy, targi
Czasopisma fachowe, książki
Licencje, patenty przekazywane nieodpłatnie
Migracje, studia zagraniczne
Dr Renata Orłowska, MSG, S
SW Chojnice 2010
6
1
Międzynarodowy rynek transferowy
technologii dzieli się na:
1. tzw. wolny rynek na którym zawierane są
umowy między niezależnymi podmiotami
2. gospodarczy, gdzie występuje odpłatny
transfer technologii dla celów militarnych.
3. w ramach przedsiębiorstw
ponadnarodowych, tzn. między firmą
macierzystą a jej filiami za granicą