Instrumenty pochodne
Instrumenty pochodne
kontrakty opcyjne
kontrakty opcyjne
dr Ewa Feder-Sempach
dr Ewa Feder-Sempach
Instrumenty pochodne
Instrumenty pochodne
kontrakty opcyjne
kontrakty opcyjne
dr Ewa Feder-Sempach
dr Ewa Feder-Sempach
Struktura rynku
Struktura rynku
terminowego
terminowego
Rynek finansowy
Rynek terminowy
Rynek kasowy
Transakcje bezwarunkowe Transakcje warunkowe
Transakcje forward
Transakcje futures
Opcje
Trzy podstawowe rodzaje
Trzy podstawowe rodzaje
kontraktów
kontraktów
Kontrakty terminowe
Kontrakty terminowe
forwards
forwards
Kontrakty terminowe
Kontrakty terminowe
futures
futures
Kontrakty opcyjne
Kontrakty opcyjne
Kontrakty terminowe a
Kontrakty terminowe a
opcje
opcje
Obie strony kontraktu terminowego
Obie strony kontraktu terminowego
biorące udział w transakcji mają
biorące udział w transakcji mają
obowiązek wywiązania się z umowy
obowiązek wywiązania się z umowy
bez względu na to, czy dana
bez względu na to, czy dana
transakcja jest korzystna czy
transakcja jest korzystna czy
przyniesie stratę. Jest to zasadnicza
przyniesie stratę. Jest to zasadnicza
różnica w porównaniu z opcjami i
różnica w porównaniu z opcjami i
warrantami.
warrantami.
Kontrakty opcyjne - definicja
Kontrakty opcyjne - definicja
Kontrakt opcyjny jest umową zawartą między
Kontrakt opcyjny jest umową zawartą między
nabywcą kontraktu a jego sprzedawcą, dającą
nabywcą kontraktu a jego sprzedawcą, dającą
nabywcy prawo, lecz nie stwarzającym
nabywcy prawo, lecz nie stwarzającym
zarazem zobowiązania zakupu lub sprzedaży
zarazem zobowiązania zakupu lub sprzedaży
od wystawcy określonej ilości
od wystawcy określonej ilości
wyspecyfikowanego instrumentu finansowego
wyspecyfikowanego instrumentu finansowego
według z góry ustalonej ceny i w ciągu
według z góry ustalonej ceny i w ciągu
oznaczonego okresu lub w umówionym
oznaczonego okresu lub w umówionym
terminie.
terminie.
Przedmiot obrotu giełdowego (wysoki stopień
Przedmiot obrotu giełdowego (wysoki stopień
standaryzacji kontraktów opcyjnych).
standaryzacji kontraktów opcyjnych).
Czym jest opcja?
Czym jest opcja?
Opcja to instrument dający jej nabywcy
prawo do:
kupna (opcja kupna) lub sprzedaży (opcja
sprzedaży)
w przyszłym terminie (termin wykonania,
rozliczenia opcji)
po określonej z góry cenie zwanej ceną
wykonania (cena rozliczenia lub cena bazowa)
określonej ilości instrumentu bazowego
dla tej opcji.
Kontrakty opcyje
Kontrakty opcyje
Stroną
Stroną
aktywną
aktywną
w kontrakcie jest jego nabywca.
w kontrakcie jest jego nabywca.
Decyduje czy kontrakt będzie wykonany, czy nie.
Decyduje czy kontrakt będzie wykonany, czy nie.
Stroną
Stroną
pasywną
pasywną
w kontrakcie jest jego
w kontrakcie jest jego
sprzedawca (wystawca). Ma wystawcy kontraktu
sprzedawca (wystawca). Ma wystawcy kontraktu
ciąży obowiązek sprzedaży lub zakupu przedmiotu
ciąży obowiązek sprzedaży lub zakupu przedmiotu
kontraktu. Zobowiązanie sprzedawcy ma
kontraktu. Zobowiązanie sprzedawcy ma
charakter warunkowy, zależy od decyzji nabywcy.
charakter warunkowy, zależy od decyzji nabywcy.
Straty wystawcy kontraktu opcyjnego są
Straty wystawcy kontraktu opcyjnego są
nieograniczone a straty nabywcy ograniczają się
nieograniczone a straty nabywcy ograniczają się
do wysokości premii opcyjnej.
do wysokości premii opcyjnej.
Podział opcji ze względu na
Podział opcji ze względu na
termin wykonania
termin wykonania
Opcje amerykańskie
Opcje amerykańskie
(rozliczona w
(rozliczona w
dowolnym momencie od daty zakupu do
dowolnym momencie od daty zakupu do
dnia wygaśnięcia)
dnia wygaśnięcia)
Opcje europejskie
Opcje europejskie
(data wygaśnięcia
(data wygaśnięcia
pokrywa się z datą wykonania).
pokrywa się z datą wykonania).
Premia opcyjna
Premia opcyjna
W konstrukcji opcji występuje również asymetria
W konstrukcji opcji występuje również asymetria
zobowiązań – nabywca opcji ma prawo kupna bądź
zobowiązań – nabywca opcji ma prawo kupna bądź
sprzedaży instrumentu bazowego, podczas gdy
sprzedaży instrumentu bazowego, podczas gdy
wystawca ma zobowiązanie wobec nabywcy. Za to
wystawca ma zobowiązanie wobec nabywcy. Za to
prawo nabywca opcji musi zapłacić wystawcy
prawo nabywca opcji musi zapłacić wystawcy
określoną cenę – tzw.
określoną cenę – tzw.
premię opcyjną
premię opcyjną
. Premia
. Premia
kształtowana jest przez podaż i popyt na rynku i
kształtowana jest przez podaż i popyt na rynku i
zależy m.in. od ceny instrumentu bazowego, ceny
zależy m.in. od ceny instrumentu bazowego, ceny
wykonania, zmienności cen instrumentu bazowego,
wykonania, zmienności cen instrumentu bazowego,
czasu do wygaśnięcia, poziomu stóp procentowych i
czasu do wygaśnięcia, poziomu stóp procentowych i
stopy dywidendy (relacji kwoty dywidendy
stopy dywidendy (relacji kwoty dywidendy
przypadającej na jedną akcję i rynkowej wartości tej
przypadającej na jedną akcję i rynkowej wartości tej
akcji).
akcji).
Rodzaje opcji
Rodzaje opcji
Opcja kupna
Opcja kupna
(call option) jest kontraktem dającym jego nabywcy
(call option) jest kontraktem dającym jego nabywcy
prawo do zakupu od sprzedającego wyspecyfikowanego instrumentu
prawo do zakupu od sprzedającego wyspecyfikowanego instrumentu
finansowego, którego ten kontrakt dotyczy, po z góry ustalonej cenie i
finansowego, którego ten kontrakt dotyczy, po z góry ustalonej cenie i
w z góry określonym lub wcześniejszym terminie oraz zobowiązującym
w z góry określonym lub wcześniejszym terminie oraz zobowiązującym
kupującego do zapłacenia wystawcy kontraktu określonej premii.
kupującego do zapłacenia wystawcy kontraktu określonej premii.
Opcja sprzedaży
Opcja sprzedaży
(put option) jest kontraktem dającym jego nabywcy
(put option) jest kontraktem dającym jego nabywcy
prawo do sprzedaży wystawcy kontraktu wyspecyfikowanego
prawo do sprzedaży wystawcy kontraktu wyspecyfikowanego
instrumentu finansowego, którego ten kontrakt dotyczy, po z góry
instrumentu finansowego, którego ten kontrakt dotyczy, po z góry
ustalonej cenie i w z góry określonym lub wcześniejszym terminie oraz
ustalonej cenie i w z góry określonym lub wcześniejszym terminie oraz
zobowiązującym kupującego do zapłacenia wystawcy kontraktu
zobowiązującym kupującego do zapłacenia wystawcy kontraktu
określonej premii.
określonej premii.
W przypadku opcji kupna, nabywca opcji ma prawo nabyć instrument bazowy od wystawcy
W przypadku opcji kupna, nabywca opcji ma prawo nabyć instrument bazowy od wystawcy
opcji lub uzyskać kwotę rozliczenia pieniężnego, a w przypadku opcji sprzedaży nabywca
opcji lub uzyskać kwotę rozliczenia pieniężnego, a w przypadku opcji sprzedaży nabywca
opcji ma prawo sprzedać instrument bazowy wystawcy opcji lub uzyskać kwotę rozliczenia
opcji ma prawo sprzedać instrument bazowy wystawcy opcji lub uzyskać kwotę rozliczenia
pieniężnego.
pieniężnego.
Pozycje w opcjach
Pozycje w opcjach
Long call –
Long call –
nabycie opcji kupna, długa
nabycie opcji kupna, długa
pozycja w kupnie
pozycja w kupnie
Long put –
Long put –
nabycie opcji sprzedaży, długa
nabycie opcji sprzedaży, długa
pozycja w sprzedaży
pozycja w sprzedaży
Short call-
Short call-
sprzedaż opcji kupna, krótka
sprzedaż opcji kupna, krótka
pozycja w kupnie
pozycja w kupnie
Short put –
Short put –
sprzedaż opcji sprzedaży,
sprzedaż opcji sprzedaży,
krótka pozycja w sprzedaży
krótka pozycja w sprzedaży
W zależności od sytuacji w dniu
W zależności od sytuacji w dniu
wykonania opcji mówi się, że opcja
wykonania opcji mówi się, że opcja
jest:
jest:
at-the-money
, kiedy cena jej wykonania jest równa
, kiedy cena jej wykonania jest równa
dziennej cenie rozliczeniowej,
dziennej cenie rozliczeniowej,
in-the-money
, jeżeli dla opcji kupna dzienna cena
, jeżeli dla opcji kupna dzienna cena
rozliczeniowa jest wyższa od ceny wykonania opcji,
rozliczeniowa jest wyższa od ceny wykonania opcji,
a dla opcji sprzedaży dzienna cena rozliczeniowa
a dla opcji sprzedaży dzienna cena rozliczeniowa
jest niższa od ceny wykonania opcji, a więc opłaca
jest niższa od ceny wykonania opcji, a więc opłaca
się wykonać opcję,
się wykonać opcję,
out-of-the-money
, jeżeli dla opcji kupna dzienna
, jeżeli dla opcji kupna dzienna
cena rozliczeniowa jest niższa od ceny wykonania
cena rozliczeniowa jest niższa od ceny wykonania
opcji, a dla opcji sprzedaży dzienna cena
opcji, a dla opcji sprzedaży dzienna cena
rozliczeniowa jest wyższa od ceny wykonania opcji,
rozliczeniowa jest wyższa od ceny wykonania opcji,
a więc nie opłaca się wykonać opcji.
a więc nie opłaca się wykonać opcji.
Opcje mają charakter
Opcje mają charakter
spekulacyjny
spekulacyjny
Nabywca opcji kupna (
Nabywca opcji kupna (
long call
long call
) spekuluje na
) spekuluje na
rosnącym kursie instrumentu finansowego.
rosnącym kursie instrumentu finansowego.
Nabywca opcji sprzedaży (
Nabywca opcji sprzedaży (
long put
long put
) spekuluje
) spekuluje
na kursie zniżkującym instrumentu finansowego.
na kursie zniżkującym instrumentu finansowego.
Sprzedawca opcji (
Sprzedawca opcji (
short call, short put
short call, short put
)
)
spodziewa się stagnacji lub umiarkowanej
spodziewa się stagnacji lub umiarkowanej
zmiany kursu, co pozwoli mu zachować premię.
zmiany kursu, co pozwoli mu zachować premię.
Ryzyko i stopa zwrotu stron
Ryzyko i stopa zwrotu stron
kontraktu opcyjnego
kontraktu opcyjnego
Ryzyko nabywcy kontraktu opcyjnego
Ryzyko nabywcy kontraktu opcyjnego
jest znacznie mniejsze od ryzyka
jest znacznie mniejsze od ryzyka
wystawcy. W najgorszym wypadku
wystawcy. W najgorszym wypadku
nabywca kontraktu traci premię, a
nabywca kontraktu traci premię, a
straty wystawcy są nieograniczone.
straty wystawcy są nieograniczone.
Zysk nabywcy kontraktu opcyjnego
Zysk nabywcy kontraktu opcyjnego
jest nieograniczony. Zysk wystawcy nie
jest nieograniczony. Zysk wystawcy nie
może być wyższy od uzyskanej premii.
może być wyższy od uzyskanej premii.
Kupno opcji
Kupno opcji
Podsumowanie
Podsumowanie
1.
1.
Możliwość zarabiania na:
Możliwość zarabiania na:
•
Wzroście wartości instrumentu bazowego – kupno
Wzroście wartości instrumentu bazowego – kupno
opcji kupna
opcji kupna
•
Spadku wartości instrumentu bazowego – kupno
Spadku wartości instrumentu bazowego – kupno
opcji sprzedaży
opcji sprzedaży
2.
2.
Zysk
Zysk
•
Nieograniczony
Nieograniczony
•
Może znacznie przewyższyć zaangażowany kapitał
Może znacznie przewyższyć zaangażowany kapitał
3.
3.
Strata
Strata
•
Ograniczona
Ograniczona
•
Maksymalnie tracimy zapłaconą premię opcyjną
Maksymalnie tracimy zapłaconą premię opcyjną
Wystawienie opcji
Wystawienie opcji
Podsumowanie
Podsumowanie
1.
1.
Możliwość zarabiania na:
Możliwość zarabiania na:
•
Wzroście wartości instrumentu bazowego –
Wzroście wartości instrumentu bazowego –
wystawienie opcji sprzedaży
wystawienie opcji sprzedaży
•
Spadku wartości instrumentu bazowego –
Spadku wartości instrumentu bazowego –
wystawienie opcji kupna
wystawienie opcji kupna
2.
2.
Zysk
Zysk
•
Ograniczony
Ograniczony
•
Wystawca nie może zarobić więcej niż premia
Wystawca nie może zarobić więcej niż premia
opcyjna
opcyjna
3.
3.
Strata
Strata
•
Nieograniczona
Nieograniczona
•
Może przewyższyć kwotę otrzymanej premii opcyjnej
Może przewyższyć kwotę otrzymanej premii opcyjnej
Rodzaje transakcji
Rodzaje transakcji
opcyjnych
opcyjnych
Opcje na akcje
Opcje na akcje
Opcje na stopy procentowe
Opcje na stopy procentowe
Opcje walutowe
Opcje walutowe
Opcje indeksowe
Opcje indeksowe
Warranty
Warranty
Warrant to rodzaj opcji, które są emitowane
Warrant to rodzaj opcji, które są emitowane
przez przedsiębiorstwa lub instytucje
przez przedsiębiorstwa lub instytucje
finansowe najczęściej wraz z obligacjami
finansowe najczęściej wraz z obligacjami
długoterminowymi.
długoterminowymi.
Istnieją warranty kupna (tzw. warrant typu
Istnieją warranty kupna (tzw. warrant typu
call
call
) i sprzedaży (tzw. warrant typu
) i sprzedaży (tzw. warrant typu
put
put
). W
). W
pierwszym przypadku emitent zobowiązuje się
pierwszym przypadku emitent zobowiązuje się
do sprzedania instrumentu bazowego na rzecz
do sprzedania instrumentu bazowego na rzecz
posiadacza warrantu, a w drugim do nabycia
posiadacza warrantu, a w drugim do nabycia
instrumentu bazowego od posiadacza
instrumentu bazowego od posiadacza
warrantu.
warrantu.
Rodzaje warrantów
Rodzaje warrantów
Warranty subskrypcyjne
Warranty subskrypcyjne
mogą być emitowane
mogą być emitowane
przez spółki akcyjne wyłącznie na własne akcje
przez spółki akcyjne wyłącznie na własne akcje
przyszłej emisji. Można więc powiedzieć, że warrant
przyszłej emisji. Można więc powiedzieć, że warrant
subskrypcyjny stanowi swego rodzaju prawo
subskrypcyjny stanowi swego rodzaju prawo
poboru akcji nowej emisji, z tym że przysługujące
poboru akcji nowej emisji, z tym że przysługujące
niekoniecznie dotychczasowym akcjonariuszom.
niekoniecznie dotychczasowym akcjonariuszom.
Warranty opcyjne
Warranty opcyjne
mogą być emitowane przez
mogą być emitowane przez
różne podmioty, jednak najczęściej emitentami są
różne podmioty, jednak najczęściej emitentami są
instytucje finansowe, a zwłaszcza banki i domy
instytucje finansowe, a zwłaszcza banki i domy
maklerskie. Najpowszechniejsze są warranty
maklerskie. Najpowszechniejsze są warranty
opcyjne na akcje innych spółek, które są również
opcyjne na akcje innych spółek, które są również
notowane na rynku giełdowym.
notowane na rynku giełdowym.
Opcje na GPW
Opcje na GPW
W obrocie giełdowym znajdują się opcje
W obrocie giełdowym znajdują się opcje
na indeks WIG20.
na indeks WIG20.
Handel opcjami odbywa się w systemie
Handel opcjami odbywa się w systemie
notowań ciągłych w godz. 8.30 - 17.35.
notowań ciągłych w godz. 8.30 - 17.35.
Od dnia 4 lipca 2007 r. zawieszono
Od dnia 4 lipca 2007 r. zawieszono
wprowadzanie do obrotu kolejnych serii
wprowadzanie do obrotu kolejnych serii
opcji oraz zawieszono obrót wszystkimi
opcji oraz zawieszono obrót wszystkimi
seriami opcji na akcje.
seriami opcji na akcje.