Ocena częstości i czynników 

Ocena częstości i czynników 

ryzyka majaczenia po zabiegach 

ryzyka majaczenia po zabiegach 

kardiochirurgicznych

kardiochirurgicznych

Klinika Psychiatrii Wieku 

Klinika Psychiatrii Wieku 

Podeszłego i Zaburzeń 

Podeszłego i Zaburzeń 

Psychotycznych Uniwersytetu 

Psychotycznych Uniwersytetu 

Medycznego w Łodzi

Medycznego w Łodzi

Promotor pracy:

Promotor pracy:

Prof. dr hab. n. med. Iwona Kłoszewska

Prof. dr hab. n. med. Iwona Kłoszewska

 

 

Plan wystąpienia:

Plan wystąpienia:

 

 

       

       

majaczenie po zabiegach 

majaczenie po zabiegach 

kardiochirurgicznych – przedstawienie 

kardiochirurgicznych – przedstawienie 

poglądów

poglądów

 

 

hipotezy pracy badawczej, cel badania, 

hipotezy pracy badawczej, cel badania, 

grupa badana, metody badawcze

grupa badana, metody badawcze

 

 

ograniczenia badani

ograniczenia badani

a

a

korzyści badania

korzyści badania

 

 

Majaczenie po zabiegach

Majaczenie po zabiegach

kardiochirurgicznych – poglądy

kardiochirurgicznych – poglądy

zagadnienie jest opisywane od początku rozwoju 

zagadnienie jest opisywane od początku rozwoju 

procedur chirurgicznych przeprowadzanych na 

procedur chirurgicznych przeprowadzanych na 

„otwartym sercu”

„otwartym sercu”

 (

 (

Gibbon 1954, Fox HN i wsp. 1954

Gibbon 1954, Fox HN i wsp. 1954

) 

) 

najczęściej wykonywane zabiegi

najczęściej wykonywane zabiegi

 z

 z

 użyciem krążenia 

 użyciem krążenia 

pozaustrojowego (CPB): pomostowanie aortalno-

pozaustrojowego (CPB): pomostowanie aortalno-

wieńcowe (CABG) i operacje zastawek serca (CVR)

wieńcowe (CABG) i operacje zastawek serca (CVR)

 

 

korzyści: zmniejszenie dolegliwości bólowych, 

korzyści: zmniejszenie dolegliwości bólowych, 

poprawa jakości życia i wydłużenie czasu przeżycia 

poprawa jakości życia i wydłużenie czasu przeżycia 

pacjentów

pacjentów

niebezpieczeństwa: ryzyko powikłań neurologicznych 

niebezpieczeństwa: ryzyko powikłań neurologicznych 

i psychiatrycznych w tym majaczeni

i psychiatrycznych w tym majaczeni

a

a

 

 

Rozpoznanie pooperacyjnego 

Rozpoznanie pooperacyjnego 

majaczenia

majaczenia

 

 



najczęściej 

występuje 

w 

ciągu 

najczęściej 

występuje 

w 

ciągu 

pierwszych 6 dni po zabiegu

pierwszych 6 dni po zabiegu



badacze  posługują  się  kryteriami  DSM-

badacze  posługują  się  kryteriami  DSM-

III-R  i  DSM-IV  oraz  skalami 

III-R  i  DSM-IV  oraz  skalami 

Confusion 

Confusion 

Assessment  Method

Assessment  Method

  (CAM)  i

  (CAM)  i

  Delirium 

  Delirium 

Rating Scale

Rating Scale

 (DRS)

 (DRS)

 

 

 

 

Występowanie

Występowanie



incydencja majaczenia po zabiegach 

incydencja majaczenia po zabiegach 

chirurgicznych różnego typu: przedział 

chirurgicznych różnego typu: przedział 

0-73.5%

0-73.5%



majaczenie po zabiegach 

majaczenie po zabiegach 

kardiochirurgicznych:

kardiochirurgicznych:

    

    

3-47%

3-47%

 (wiele badań retrospektywnych)

 (wiele badań retrospektywnych)



ostatnie dekada, badania prospektywne: 

ostatnie dekada, badania prospektywne: 

8-14%

8-14%



badania własne:

badania własne:

11.5%

11.5%

 

 

Częstość majaczenia (%) po zabiegach 

Częstość majaczenia (%) po zabiegach 

chirurgicznych różnego typu oraz majaczenia po 

chirurgicznych różnego typu oraz majaczenia po 

zabiegach kardiochirurgicznych wg różnych 

zabiegach kardiochirurgicznych wg różnych 

źródeł

źródeł

              1. Kw

 - 

częstość majaczenia po zabiegach chirurgicznych różnego typu wg 

Bitondo i wsp (1995)             2. Kw - częstość majaczenia po zabiegach 

kardiochirurgicznych wg Smith & Dimsdale (1989)  

   3. Kw -  częstość majaczenia po zabiegach kardiochirurgicznych w ostatnim 

dziesięcioleciu

      4. Kw - częstość majaczenia po zabiegach kardiochirurgicznych wg Kaźmierski i 

wsp. (2006)

  

  

 

 

Przyczyny majaczenia po zabiegach 

Przyczyny majaczenia po zabiegach 

kardiochirurgicznyc

kardiochirurgicznyc

h

h

 

 

Z

Z

aburzenie wieloprzyczynowe

aburzenie wieloprzyczynowe

 

 

I.

I.

 

 

czynniki przedoperacyjne

czynniki przedoperacyjne

 

 

podeszły wiek pacjentów 

podeszły wiek pacjentów 

współistniejące schorzenia somatyczne

współistniejące schorzenia somatyczne

 

 

zły stan ogólny pacjentów

zły stan ogólny pacjentów

przedoperacyjne zaburzenia psychiczne: 

przedoperacyjne zaburzenia psychiczne: 

zaburzenia poznawcze?; epizod 

zaburzenia poznawcze?; epizod 

depresji?; nadużywanie i uzależnienie od 

depresji?; nadużywanie i uzależnienie od 

alkoholu?

alkoholu?

 

 

Przyczyny majaczenia po zabiegach

Przyczyny majaczenia po zabiegach

 

 

kardiochirurgicznych

kardiochirurgicznych

 – c.d.

 – c.d.

 

 

II.

II.

 

 

Czynniki okołooperacyjne

Czynniki okołooperacyjne

 

 

rodzaj zabiegu

rodzaj zabiegu

 

 

przedłużony czas trwania zabiegu

przedłużony czas trwania zabiegu

 

 

dłuższy czas trwania CPB

dłuższy czas trwania CPB

 

 

masywn

masywn

e

e

 przetocze

 przetocze

nia

nia

 preparatów krwi

 preparatów krwi

 

 

okołooperacyjne nieprawidłowości w 

okołooperacyjne nieprawidłowości w 

obrębie neurotransmiterów  (obniżony 

obrębie neurotransmiterów  (obniżony 

poziom serotoniny

poziom serotoniny

 w OUN) 

 w OUN) 

 

 

Wpływ zaburzeń świadomości na 

Wpływ zaburzeń świadomości na 

okres pooperacyjny i rokowanie

okres pooperacyjny i rokowanie

 

 

nawet pięciokrotny wzrost śmiertelności

nawet pięciokrotny wzrost śmiertelności

 

 

większe ryzyko niewydolności 

większe ryzyko niewydolności 

oddechowej i reintubacji 

oddechowej i reintubacji 

niestabilność mostka, konieczność rewizji 

niestabilność mostka, konieczność rewizji 

rany pooperacyjnej

rany pooperacyjnej

 

 

przedłużony pobyt w oddziale 

przedłużony pobyt w oddziale 

intensywnej opieki medycznej

intensywnej opieki medycznej

przedłużony całkowity czas hospitalizacji 

przedłużony całkowity czas hospitalizacji 

 

 

Postępowanie

Postępowanie

wyeliminowanie potencjalnych przyczyn 

wyeliminowanie potencjalnych przyczyn 

odpowiednie środowisko zewnętrzne

odpowiednie środowisko zewnętrzne

Haloperidol  1  –  10  mg  p.o.  lub  i.m.  - 

Haloperidol  1  –  10  mg  p.o.  lub  i.m.  - 

istnieje  ryzyko  komorowych  zaburzeń 

istnieje  ryzyko  komorowych  zaburzeń 

rytmu (torsade de pointes)

rytmu (torsade de pointes)

Risperidon,  olanzapina,  kwetiapina  – 

Risperidon,  olanzapina,  kwetiapina  – 

podobna  skuteczność,  mniejsza  sedacja  i 

podobna  skuteczność,  mniejsza  sedacja  i 

objawy  pozapiramidowe,  brak  formy 

objawy  pozapiramidowe,  brak  formy 

pozajelitowej

pozajelitowej

metoda eksperymentalna: ondansetron i.v. 

metoda eksperymentalna: ondansetron i.v. 

– antagonista receptora 5HT3

– antagonista receptora 5HT3

 

 

Hipotezy pracy badawczej

Hipotezy pracy badawczej



Częstość pooperacyjnego majaczenia w badanej 

Częstość pooperacyjnego majaczenia w badanej 

grupie pacjentów poddanych operacji 

grupie pacjentów poddanych operacji 

kardiochirurgicznej jest porównywalna z 

kardiochirurgicznej jest porównywalna z 

częstością majaczenia przytaczaną w 

częstością majaczenia przytaczaną w 

piśmiennictwie 

piśmiennictwie 



Do niezależnych czynników ryzyka majaczenia 

Do niezależnych czynników ryzyka majaczenia 

obserwowanego po zabiegach 

obserwowanego po zabiegach 

kardiochirurgicznych zaliczamy podeszły wiek 

kardiochirurgicznych zaliczamy podeszły wiek 

pacjentów, przedoperacyjne zaburzenia 

pacjentów, przedoperacyjne zaburzenia 

poznawcze oraz współistniejące obciążenia 

poznawcze oraz współistniejące obciążenia 

somatyczne

somatyczne

 

 

Cele badania

Cele badania

  

  

  

  

1.

1.

  

  

Oszacowanie częstości i nasilenia 

Oszacowanie częstości i nasilenia 

majaczenia występującego u 

majaczenia występującego u 

pacjentów, którzy zostali poddani 

pacjentów, którzy zostali poddani 

operacji kardiochirurgicznej

operacji kardiochirurgicznej

 

 

2.

2.

  

  

Zbadanie niezależnych czynników 

Zbadanie niezależnych czynników 

ryzyka dla pooperacyjnego majaczenia

ryzyka dla pooperacyjnego majaczenia

 

 

Cele badania

Cele badania

1

1

. Czynniki przedoperacyjne: 

. Czynniki przedoperacyjne: 

      

      

a. wiek 

a. wiek 

≥ 65 lat

≥ 65 lat

      

      

b. współistniejące zaburzenia psychiczne: 

b. współistniejące zaburzenia psychiczne: 

zaburzenia   poznawcze, epizod dużej 

zaburzenia   poznawcze, epizod dużej 

depresji, uzależnienie od  alkoholu, inne

depresji, uzależnienie od  alkoholu, inne

      

      

c. współistniejące schorzenia somatyczne: 

c. współistniejące schorzenia somatyczne: 

migotanie przedsionków

migotanie przedsionków

, AO, przebyty udar 

, AO, przebyty udar 

mózgu, frakcja wyrzutowa serca<30%, 

mózgu, frakcja wyrzutowa serca<30%, 

niewydolność krążenia 

niewydolność krążenia 

>

>

 II wg NYHA,

 II wg NYHA,

 HA, 

 HA, 

DM, stężenie mocznika 

DM, stężenie mocznika 

>

>

 50 mg/dl

 50 mg/dl

 

 

II. Czynniki ryzyka c.d.

II. Czynniki ryzyka c.d.

2

2

. Czynniki okołooperacyjne

. Czynniki okołooperacyjne

: 

: 

a.     rodzaj zabiegu (zabiegi zastawkowe),

a.     rodzaj zabiegu (zabiegi zastawkowe),

        

        

czas trwania zabiegu 

czas trwania zabiegu 

≥ 3h

≥ 3h

b.     czas zakleszczenia aorty 

b.     czas zakleszczenia aorty 

≥ 1h

≥ 1h

, czas CPB 

, czas CPB 

≥ 

≥ 

2h, 

2h, 

 śródoperacyjna hipotonia i zawał mięśnia 

 śródoperacyjna hipotonia i zawał mięśnia 

sercowego, nieprawidłowe wartości badań 

sercowego, nieprawidłowe wartości badań 

laboratoryjnych,      rodzaj znieczulenia 

laboratoryjnych,      rodzaj znieczulenia 

3.

3.

 Czynniki pooperacyjne

 Czynniki pooperacyjne

        

        

przedłużony czas intubacji , przedłużony czas 

przedłużony czas intubacji , przedłużony czas 

pobytu w OIT , zaburzenia neurologiczne, 

pobytu w OIT , zaburzenia neurologiczne, 

zaburzenia rytmu serca, przetoczenia 

zaburzenia rytmu serca, przetoczenia 

preparatów krwi i plazmy 

preparatów krwi i plazmy 

≥ 1000 ml

≥ 1000 ml

 

 

Grupa badana

Grupa badana

Około 600 pacjentów 

Około 600 pacjentów 

zakwalifikowanych do

zakwalifikowanych do

zabiegu kardiochirurgicznego w 

zabiegu kardiochirurgicznego w 

Klinice 

Klinice 

Kardiochirurgii UM w Łodzi

Kardiochirurgii UM w Łodzi

 

 

Metody badawcze

Metody badawcze

 

 

I.

I.

Ocena przedoperacyjnych czynników 

Ocena przedoperacyjnych czynników 

ryzyka

ryzyka

1.

1.

ocena stanu psychicznego

ocena stanu psychicznego

 

 

        

        

a. funkcji poznawczych za pomocą 

a. funkcji poznawczych za pomocą 

Mini Mental 

Mini Mental 

State   Examination

State   Examination

; 

; 

        

        

b. ocena występowania zaburzeń psychicznych z 

b. ocena występowania zaburzeń psychicznych z 

         

         

wykorzystaniem kwestionariusza MINI 

wykorzystaniem kwestionariusza MINI 

         

         

oraz badania psychiatrycznego 

oraz badania psychiatrycznego 

 

 

Metody badawcze c.d.

Metody badawcze c.d.

2.

2.

obecność współistniejących schorzeń 

obecność współistniejących schorzeń 

somatycznych (dane z wywiadu, 

somatycznych (dane z wywiadu, 

badania dodatkowe)     

badania dodatkowe)     

II.

II.

ocena okołooperacyjnych czynników 

ocena okołooperacyjnych czynników 

ryzyka: karta monitorowania 

ryzyka: karta monitorowania 

zabiegu, karta pobytu w oddziale 

zabiegu, karta pobytu w oddziale 

intensywnej opieki medycznej

intensywnej opieki medycznej

 

 

Metody badawcze c.d.

Metody badawcze c.d.

4.

4.

a. ocena częstości majaczenia przy 

a. ocena częstości majaczenia przy 

użyciu kryteriów diagnostycznych DSM-

użyciu kryteriów diagnostycznych DSM-

IV, ICD-10

IV, ICD-10

 

 

       

       

b. ocena częstości i nasilenia 

b. ocena częstości i nasilenia 

majaczenia przy wykorzystaniu 

majaczenia przy wykorzystaniu 

Memorial Delirium Assessment Scale

Memorial Delirium Assessment Scale

 

 

(MDAS) i 

(MDAS) i 

Delirium Index

Delirium Index

 (DI) (w okresie 

 (DI) (w okresie 

od 2 do 6 doby po zabiegu)

od 2 do 6 doby po zabiegu)

 

 

Ograniczenia badania

Ograniczenia badania

1.

1.

zaburzenia poznawcze oceniane prostym 

zaburzenia poznawcze oceniane prostym 

narzędziem diagnostycznym (MMSE)

narzędziem diagnostycznym (MMSE)

2.

2.

niektóre z zaburzeń somatycznych 

niektóre z zaburzeń somatycznych 

stwierdzane tylko na podstawie wywiadu

stwierdzane tylko na podstawie wywiadu

 

 

3.

3.

trudności diagnostyczne po zabiegu (zły 

trudności diagnostyczne po zabiegu (zły 

stan ogólny pacjentów; wyczerpanie; ból; 

stan ogólny pacjentów; wyczerpanie; ból; 

zaburzenia snu i napędu 

zaburzenia snu i napędu 

psychoruchowego)

psychoruchowego)

 

 

 

 

Korzyści badania

Korzyści badania

 

 

1.

1.

Zbadanie niezależnych czynników ryzyka 

Zbadanie niezależnych czynników ryzyka 

majaczenia obserwowanego po zabiegach 

majaczenia obserwowanego po zabiegach 

kardiochirurgicznych (możliwość oceny ryzyka i 

kardiochirurgicznych (możliwość oceny ryzyka i 

prewencji pooperacyjnego majaczenia w 

prewencji pooperacyjnego majaczenia w 

przyszłości) 

przyszłości) 

2.

2.

Ocena przydatności systemów diagnostycznych 

Ocena przydatności systemów diagnostycznych 

        

        

DSM-IV i ICD-10 oraz skal MDAS i DI w 

DSM-IV i ICD-10 oraz skal MDAS i DI w 

diagnozowaniu występowania i nasilenia 

diagnozowaniu występowania i nasilenia 

pooperacyjnego majaczenia 

pooperacyjnego majaczenia 

 

 

Wstępne wyniki badań

Wstępne wyniki badań

Częstość majaczenia wg

Częstość majaczenia wg

DSM-IV: 11.5 %

DSM-IV: 11.5 %

ICD-10: 9.2 %

ICD-10: 9.2 %

MDAS: 6.5 % przy punkcie odcięcia 13 

MDAS: 6.5 % przy punkcie odcięcia 13 



Przedoperacyjne predyktory majaczenia - 

Przedoperacyjne predyktory majaczenia - 

tabela

tabela

 

 

 

 

Predyktory majaczenia po zabiegach 

Predyktory majaczenia po zabiegach 

kardiochirurgicznych po zastosowaniu regresji 

kardiochirurgicznych po zastosowaniu regresji 

logistycznej

logistycznej

Predictor

Predictor

 

 

Coefficient

Coefficient

Odds ratio 

Odds ratio 

(95% CI)

(95% CI)

 

 

P

P

 value

 value

Constant

Constant

−

−

4.48 

4.48 

MMSE ≤24 

MMSE ≤24 

2.32 

2.32 

10.2 (3.7–

10.2 (3.7–

28.6)

28.6)

 

 

<.0001 

<.0001 

Atrial fibrillation

Atrial fibrillation

 

 

1.98 

1.98 

7.2 (2.3–

7.2 (2.3–

22.7)

22.7)

 

 

.0007 

.0007 

Peripheral vascular 

Peripheral vascular 

disease 

disease 

1.86 

1.86 

6.4 (1.9–

6.4 (1.9–

21.6)

21.6)

.0027 

.0027 

Major depression 

Major depression 

1.84 

1.84 

6.3 (1.4–

6.3 (1.4–

29.7)

29.7)

.0201 

.0201 

History of 

History of 

cerebrovascular 

cerebrovascular 

disease

disease

 

 

1.55 

1.55 

4.7 (0.9–

4.7 (0.9–

23.2)

23.2)

 

 

.0583 

.0583 

Age ≥65 years

Age ≥65 years

 

 

1.38 

1.38 

4.0 (1.5–

4.0 (1.5–

10.4)

10.4)

 

 

.0046

.0046