ROZWÓJ W ŚREDNIEJ DOROSŁOŚCI

Dwa podejścia do średniej dorosłości:

- okres kryzysowy, prowadzący do

negatywnej oceny siebie, poczucia

nieszczęścia i depresji (życie po 40.,

to życie „z górki”);

- okres rozwojowy, w którym jednostki

lepiej poznają siebie, akceptują i są w

stanie zapewnić sobie niemal

doskonałą harmonię ze światem (życie

zaczyna się po czterdziestce).

ROZWÓJ FIZYCZNY

- starzenie się zewnętrzne;

- starzenie się wewnętrzne.

Biologiczne teorie rozwoju w ciągu życia

wyjaśniające procesy starzenia się

organizmu:

- teoria zużywania się;

- teoria komórkowa;

- teoria odporności.

Teoria zużywania się

: wraz z upływem lat

organizm podobnie jak maszyna zużywa

się, a w ciele narastają trwałe

uszkodzenia. Zwiększa się więc podatność

osłabionego organizmu na negatywne

czynniki - stres, niedożywienie, nałogi;

Teoria komórkowa

: wyjaśnia starzenie się

nieprawidłowościami w podziale komórki,

prowadzące do pojawienia się komórek

wadliwych. Funkcje podejmowane przez

taką grupę komórek są nieprawidłowe;

Teoria odporności

: w miarę starzenia się

ciała, jego system odpornościowy staje się

mniej skuteczny, wskutek czego szkodliwe

komórki przeżywają i powodują

uszkodzenia.

Starzenie się zewnętrzne

- starzenie się skóry: zmarszczki śmiechu,

kurze łapki; rak podstawnokomórkowy;

- włosy: siwienie (na skutek ubytku

melaniny w cebulkach włosowych),

przerzedzanie się; męski typ łysienia;

Starzenie się wewnętrzne

- układ krążenia (umiarkowane

podniesienie ciśnienia krwi; problem

stężenia cholesterolu we krwi -

miażdżyca tętnic; miażdżyca naczyń

wieńcowych - choroba wieńcowa, zawał

mięśnia sercowego);

system nerwowy

: mało znaczące

zmiany strukturalne w mózgu, ale

stopniowa utrata neuronów w mózgu

i rdzeniu kręgowym;

układ oddechowy

: początek utraty

elastyczności płuc; klatka piersiowa

zmniejsza się, mięśnie poruszające ją

- słabną;

zdolności sensomotoryczne

: wzrok:

słabnie zwłaszcza po 40 r.ż.-

presbiopia czyli dalekowzroczność;

słuch: od 40 r.ż. - ubytki, mężczyźni

stopniowo tracą zdolność słyszenia

wyższych dźwięków.

Problem

otyłości

(nadmiaru tkanki

tłuszczowej - przekroczenie od 10 do

20% więcej ponad zalecaną normę);

problem

nadwagi

- ciężar ciała większy

niż zalecany dla danego wzrostu.

Problem

menopauzy

menopauza = zatrzymanie menstruacji,

po okresie dojrzewania od 300 do 500

pęcherzyków jajowych. (

Klimakterium

okres pomiędzy początkiem

nieregularnych menstruacji a

całkowitym się ich zatrzymaniem).

Andropauza (?)

TEORIA STRUKTURY ŻYCIA

DANIELA J. LEVINSONA

1. Era przeddorosłości (dzieciństwo i

dorastanie) - od poczęcia do około

dorastanie) - od poczęcia do około 22

roku życia;

2. Era wczesnej dorosłości (dojrzałości)

- od

- od 17

do 45

roku życia;

3. Era średniej dorosłości (wieku

średniego) - od

średniego) - od 40

do 65

roku życia;

4. Era późnej dorosłości - od

4. Era późnej dorosłości - od 60

roku

życia do końca życia

4 ERY PO OKOŁO 25 LAT

1. Okres przejścia do wczesnej

dorosłości - od

dorosłości - od 17

do 22

roku życia;

2. Okres przejścia między wczesną a

średnią erą dorosłości - od

średnią erą dorosłości - od 40

do 45

roku życia: wkraczanie w wiek

średni;

3. Okres przejścia do późnej

dorosłości - od

dorosłości - od 60

do 65

roku życia:

wkraczanie w późną dorosłość.

OKRESY PRZEJŚCIOWE

MIĘDZY ERAMI

WCZESNA DOROSŁOŚĆ

Okres przejścia do wczesnej

dorosłości

(od

(od 17

do 22

roku życia)

- zdobywanie niezależności;

- opuszczanie domu rodzinnego i

samodzielne zamieszkanie;

- definiowanie swoich aspiracji,

próby wcielania ich w życie;

- zaręczanie się i narzeczeństwo.

d.c. Wczesnej dorosłości

Wstępowanie w świat dorosłych

(debiut w

świecie dorosłych) - od

świecie dorosłych) - od 22

do 29

roku życia

- działalność zawodowa;

- zawarcie małżeństwa i założenie rodziny;

- utrzymanie rodziny;

- zadania związane z

indywidualnym

rozwojem

A) konfrontowanie z rzeczywistością swoich

marzeń co do miejsca w świecie dorosłych;

B) próba tworzenia relacji między osobą

doświadczoną (mentorem) a

niedoświadczoną;

- tendencje konfliktowe: niezależność i

autonomia kontra oczekiwania społeczne co

do zaangażowania się w życie społeczne.

d.c. Wczesnej dorosłości

Wejście w lata trzydzieste

- od

- od 29

do 33

roku życia

- ocena dokonanych wyborów życiowych;

- kryzys - gdy ocena jest negatywna.

Kulminacja wczesnej dorosłości

- od

- od 33

roku życia (stabilizacja)

- koncentracja na określonej formie

aktywności;

- dążenie do zwiększania swego autorytetu,

niezależności i samowystarczalności;

- uniezależnianie się od społecznych

nakazów i zakazów;

- pozostawanie w zgodzie ze swoimi

wartościami.

WIEK ŚREDNI

Okres przejścia

- od

- od 40

do 45

roku życia

- dokonywanie ocen przeszłości;

- przygotowanie się do przyszłości i do

rozstania z erą wczesnej dorosłości;

- integrowanie przeciwstawnych tendencji:

młody/stary, destrukcyjny/twórczy,

męski/kobiecy i przywiązany/izolowany.

Wejście w wiek średni

- od

- od 45

do 50

roku

życia (debiut)

- osiągnięcie szczytu swoich możliwości;

- świadomość swych dążeń i planów

zawodowych, rodzinnych, stylu spędzania

wolnego czasu;

- syndrom pustego gniazda.

d.c. Średniej dorosłości

Wkroczenie w lata pięćdziesiąte

- od

do 56

roku życia

- oszacowanie swoich osiągnięć;

- podjęcie próby dokonywania zmian w

niezadowalających dziedzinach życia.

Kulminacja wieku średniego

- od

- od 56

do 60

roku życia

- okres wykorzystywania osiągnięć i

zdobyczy (realizacja aspiracji z lat

czterdziestych - stanowiska, pozycje,

role i zasoby)

Rozwój moralny: ETYKA TROSKI I OPIEKI C.Gilligan a

problem płci.

1. Etyka sprawiedliwości cechująca mężczyzn;

2. Etyka troski i opieki cechująca kobiety.

Przyczyny: odmienne wzorce socjalizacji

- kobiety zachęcane są do odpowiedzialności i opieki

mężczyźni socjalizowani w kierunku moralności

praw, autonomii, wolności oraz szacunku dla praw;

- męskość definiowana jest przez separację;

kobiecość przez przywiązanie;

- tożsamość płciowa mężczyzn zagrożona jest przez

bliskość;

tożsamość kobieca zagrożona jest przez

separację.

Etapy rozwoju moralnego wg Gilligan

Poziom 1

. Przetrwanie (troska o siebie)

Poziom 1,5

. Przejście od przetrwania do

odpowiedzialności

Poziom 2

. Konwencjonalne dobro i troska

o innych

Poziom 2,5

. Przejście od perspektywy

konwencjonalnej opieki do perspektywy

refleksyjnej prawdy o wzajemnych

relacjach

Poziom 3

. Etyka opieki - opiekowanie się

tak sobą, jak innymi.

Szerszy opis stadiów w koncepcji Gilligan

POZIOM 1

: Przyjęta perspektywa: troska o

siebie dla zapewnienia przetrwania i

osobistego szczęścia. Brak dowodów na

troskę o innych.

POZIOM 1,5

: Przejście od przetrwania do

odpowiedzialności. Pojawia się pewne

zainteresowanie innymi ludźmi, ale

przetrwanie jest najważniejszym celem.

POZIOM 2

: Konwencja dobroci, troski o

innych. Przyjęta perspektywa:

odpowiedzialność, obowiązek, zobowiązanie.

Wyznaczana przez: społeczne wartości i

konwencjonalnie definiowaną dobroć jako:

samopoświęcanie się dla dobra innych.

POZIOM 2,5

: Przejście od perspektywy

konwencjonalnej opieki do perspektywy

refleksji i prawdy o wzajemnych

relacjach. Przejście od koncentracji na

dobroci do szczerości i prawdy.

Rozważenie relacji pomiędzy dobrocią

wobec innych a własnymi kosztami.

POZIOM 3

: Etyka opieki - opiekowanie się

zarówno sobą, jak i innymi. Osiągana

jest równowaga pomiędzy egoizmem a

odpowiedzialnością. Dokonywany jest

samodzielny wybór pod wpływem

wewnętrznych kryteriów dobra.

RODZINA

- Rola ojca i rola matki w koncepcji

miłości rodzicielskiej E.Fromma:

- matka jako kapłanka domowego

ogniska;

- ojciec jako łącznik ze

społeczeństwem i kulturą

- miłość bezwarunkowa matki

- miłość warunkowa ojca

- sumienie matczyne

- sumienie ojcowskie

STYLE WYCHOWANIA W RODZINIE

- Autokratyczny

- Demokratyczny

- Liberalny

- Ciepły autokratyzm

Kryteria

- kto podejmuje decyzje;

- kto wykonuje zadania;

- kto ocenia i jak;

- komu przypisuje się zasługi

Średnia dorosłość - w teorii E.Eriksona

GENERATYWNOŚĆ / STAGNACJA

Mężczyźni i kobiety w

średniej dorosłości

są w szczególnym stopniu skoncentrowani na

dobrostanie

rozwoju

przyszłych

dobrostanie

rozwoju

przyszłych

pokoleń

Poprzez

ealiz

ację

plan

ów

życiow

ych

–

poczynając od rodzicielstwa a na działalności

politycznej kończąc

- dorośli

GENER

UJĄ

POZYTYWNE DZIEDZICTW

dające w efekcie

PRZEDŁUŻENIE

TRWANIA

PRZEDŁUŻENIE

TRWANIA

WŁASNEJ

OSOBY

psychologicznego

punktu widzenia

GENERATYWNOŚĆ

TO:

DOŚWIADCZANIE WEWNĘTRZNEGO

PRAGNIENIA LUB SKŁONNOŚCI

;

ODPOWIEDNIE

WIEKU

OCZEKIWANIE

WYMAGANIE

punktu

widzenia

punktu

widzenia

społeczeństwa

(psychospołecznego)

(psychospołecznego) GENERATYWNOŚĆ

GENERATYWNOŚĆ

TO:

kluczowy zasób, który może zasilić

różne instytucje społeczne

motywować

do działania na rzecz dobra publicznego.

- Głównymi obiektami generatywnymi dla

rodziców jest ich własne potomstwo, lub/i
młodzi ludzie w najbliższym otoczeniu.

Ale:
- Generatywność może odnosić się do

społeczeństwa  jako  całości  –  np.  misja
generatywna  Gandhiego  odnosząca  się  do
dobrostanu  ludzkości.  TU  uwaga!:  Gandhi
zaniedbał  swą  funkcję  generatywną  wobec
swych dzieci!!!!

(Sztuka kompromisu między generatywnością

rodzicielską

publiczną

jest

ważnym

problemem w historiach życia wybitnych ludzi,
którzy wywarli wpływ na transformacje w
społeczeństwach);

Generatywność

może być także

DOBREM dla

generatywnej

osoby.

generatywnej

osoby.

Jest

świadectwem

dojrzałości

i współwystępuje wg Eriksona ze

zdrowiem psychicznym i dobrostanem. Jest też

kluczowym komponentem psychospołecznej

adaptacji

Indywidualne różnice w uczuciach, postawach, w

ekspresji generatywności mogą wywodzić się

m.in.

–

WIARY W LUDZKOŚĆ

Trudno

wg Eriksona

bez tej wiary lub przynajmniej

umiarkowanego optymizmu

podejmować trud, na

którego efekty można się nie doczekać.

Wybrane teorie pozwalające wyjaśnić

występowanie Syndromu Pustego

Gniazda

Koncepcja struktury życia Daniela J.Levinsona
Wiek średni (40 – 60 r.ż, a zwłaszcza okres

wstępowania  w  wiek  średni  –  45  –  50  r.ż.)  –
mężczyźni  niezadowoleni  z  aktywności
zawodowej zwracają się ku dzieciom, starają
się  zrekompensować  im    swoją  wieloletnią
nieobecność;

adresatem

są

dzieci

zabiegające właśnie o niezależność; brak
odwzajemnienia uczuć przez dzieci wywołuje
frustrację – utożsamianą przez Levinsona z
Syndromem Pustego Gniazda.

Koncepcja Roberta Pecka
Kryzysy wieku średniego:

cenienie mądrości versus cenienie sił fizycznych;
socjalizowanie się versus seksualność w stosunkach
międzyludzkich;

katektyczna

giętkość

versus

katektyczne zubożenie; giętkość umysłowa versus
umysłowa sztywność.

Katektyczna giętkość – zdolność do emocjonalnej

elastyczności,  poszukiwania  nowych  osób,  obszarów
działania,  idei  w  związku  z  występowaniem  w  wieku
średnim  utraty  bliskich,  w  tym,  dorosłych  dzieci
podejmujących

samodzielne

życie.

Katektyczne

zubożenie  –  trudność  w  znalezieniu  nowych  obiektów
uczuć  i  dążeń  po  utracie  dotychczasowych  obiektów
miłości  prowadzi  do  zubożenia  emocjonalnego  –
występuje Syndrom Pustego Gniazda.

ŚREDNIA DOROSŁOŚĆ WEDŁUG TEORII

ROGERA GOULDA

ROGERA GOULDA
5 irracjonalnych przekonań typowych
dla wieku średniego:

1. BEZPIECZEŃSTWO MOŻE TRWAĆ

WIECZNIE;

2. ŚMIERĆ NIE MOŻE ZDARZYĆ SIĘ ANI

MNIE, ANI MOIM BLISKIM;

3. NIEMOŻLIWE JEST ŻYCIE BEZ

PARTNERA;

4. NIE MA ALTERNATYWY DLA ŻYCIA W

RODZINIE;

5. JESTEM NIEWINNY.

Problem pełnego gniazda - zjawisko

bumerangu;

Problem sandwichowego pokolenia

(obciążenie rolą);

Problem podejmowania nowych ról

społecznych: roli dziadków,

teściowych;

Problem powrotu do pracy

zawodowej oraz przygotowania do

emerytury.

Document Outline