Cele i zadania rehabilitacji w chirurgii

• Zapobieganie pooperacyjnym powikłaniom 

i następstwom operacji

• Leczenie pooperacyjnych powikłań i 

zaburzeń czynnościowych 

• Jak najszybsze przywrócenie sprawności 

do stanu przed zabiegiem

Cele te realizowane są przez:
• Utrzymywanie prawidłowej wentylacji płuc
• Zwiększenie ruchomości klatki piersiowej i 

przepony

• Zwiększenie siły mięśni oddechowych 
• Pobudzenie do skutecznego kaszlu
• Zapewnienie prawidłowego odpływu 

żylnego z kończyn dolnych

• Utrzymywanie prawidłowej pompy 

mięśniowej kończyn dolnych

• Wczesne uruchamianie i pionizacja
• Ćwiczenia ogólnej sprawności.

 

 

Kinezyterapia - (gr. kinesis - ruch) - leczenie ruchem. Podstawą tej 

dziedziny fizjoterapii są ćwiczenia ruchowe. Ruch staje się środkiem 

leczniczym, mającym wpływ na cały organizm. Zadaniem kinezyterapii 

jest maksymalne usunięcie niesprawności fizycznej i przygotowaniem do 

dalszej rehabilitacji, np. społecznej.

W rehabilitacji chirurgicznej stosowane są wszystkie rodzaje 

ćwiczeń leczniczych, ale ze względu na specyfikę leczenia 
chirurgicznego największe znaczenie, zwłaszcza we wczesnym 
okresie pooperacyjnym, mają ćwiczenia oddechowe 
skutecznego kaszlu i przeciwzakrzepowe.

Ćwiczenia te mają charakter:
• Zapobiegawczy
• Leczniczy
• Rozluźniająco- uspokajający

 

Przeciwwskazania:

 

• Niewydolność oddechowa
• Niedawny krwotok płucny
• Inne ustalone przez lekarza

 

 

Ćwiczenia oddechowe dzielą się na:

1.

Bierne- wykonywane bez udziału chorego, 

np. za pomocą biernych ruchów kończyn 

górnych 

2.

Czynno- bierne- wykonywane przez 

chorego przy częściowej pomocy 

fizjoterapeuty

3.

Wspomagane czynnymi ruchami kończyn 

górnych i dolnych

4.

Wolne czynne- wykonywanie prawidłowych 

oddechów w najbardziej dogodnych 

pozycjach

5.

Ćwiczenia z oporem w trakcie wdechu, 

wydechu lub podczas obu faz

Ważną rolę odgrywają ćwiczenia ogólnie 

usprawniające, zwłaszcza zwiększające 

ruchomość obręczy klatki piersiowej, 

obręczy barkowej i kręgosłupa oraz 

zwiększające siłę mięśni oddechowych i 

kończyn dolnych.

Prowadzone indywidualnie lub zespołowo. Przy 

wadach postawy ciała lub przewlekłych 

chorobach układu oddechowego, stosuje 

się dodatkowo u tych chorych odpowiednie 

postępowanie obejmujące ćwiczenia, 

inhalacje, oklepywanie klatki piersiowej, 

pozycje ułożeniowe, drenażowe oraz 

ćwiczenia skutecznego kaszlu.

 

 

•

U osób dłużej przebywających na 

oddziale chirurgicznym ważną rolę 

odgrywają również ćwiczenia 

wytrzymałościowe.Maja one ze zadanie 

przeciwdziałać „roztrenowaniu”, 

wynikającemu ze szpitalnego 

zmniejszenia aktywności ruchowej i 

życiowej.Mogą być prowadzone 

począwszy od kilkakrotnych spacerów 

po odpowiedniej intensywności aż do 

ćwiczeń na cykloergometrze lub bieżni 

ruchomej z obciążeniem dostosowanym 

do wydolności chorego.

•

We wczesnym okresie pooperacyjnym 

ćwiczenia prowadzi się najczęściej do 

trzeciej doby, ćwiczenia prowadzi się 

często, w krótkim czasie, stosując małą 

liczbę serii i powtórzeń. 

•

W późniejszym okresie, zwykle od 

trzeciej doby, zmniejsza się 

częstotliwość ćwiczeń w ciągu dnia, 

wydłużając czas ich trwania oraz 

zwiększając liczbę serii i powtórzeń.

Przeciwwskazania do ćwiczeń we wczesnym 

okresie pooperacyjnym:

•

Podwyższona temperatura ciała

•

Miejscowy stan zapalny

•

Ogólny stan zapalny

•

Dzień zdjęcia szwów

•

Podłączona kroplówka

 

 

• Obecnie oprócz ćwiczeń o charakterze 

wytrzymałościowym w rehabilitacji zaczyna się coraz 
częściej stosować ćwiczenia oporowe. Wymagają one 
zaangażowania mięśni szkieletowych przeciwko 
zewnętrznemu oporowi. Najczęściej ćwiczenia siłowe 
wykonuje się trzy razy w tygodniu z intensywnością 
60-70 % jednego maksymalnego powtórzenia.

 

 

Fizykoterapia

 

jest jedną z metod fizjoterapii. Jest formą leczenia wykorzystującą 

bodźce fizykalne, takie jak: 

prąd elektryczny, ciepło i zimno, światło, ultradźwięki, pola 

magnetyczne, wodę w postaci natrysków i kąpieli. 

Sposób działania zależy od rodzaju 

bodźca, jego siły (natężenie i czas 

działania) oraz od reaktywności 

organizmu. Różne bodźce wywołują 

różne reakcje, bądź grupy reakcji. 

Ciepło rozszerza naczynia krwionośne - 

zimno je zwęża. Ultradźwięki 

zmniejszają napięcie mięśni - 

elektrogimnastyka zwiększa lub 

zmniejsza w zależności od parametrów 

prądu. Prądy impulsowe o 

odpowiednich parametrach działają 

także przeciwbólowo. Dobierając 

rodzaj bodźca oraz jego 

natężenie osiąga się zamierzony efekt 

leczniczy. Niektóre zabiegi fizykalne 

oddziałują bezpośrednio na funkcje 

życiowe komórki, usprawniając je 

(biostymulacja). W ten sposób 

pobudzają naturalne możliwości 

naszego organizmu do walki z chorobą.

 

 

Spośród metod wykorzystujących energię elektryczną najczęściej 

znajdują zastosowanie:

• diatermia krótkofalowa
• galwanizacja
• jonoforeza
• prądy diadynamiczne. 

Działają przeciwbólowo, przeciwzapalnie, zwiększają przegrzanie i 

przekrwienie tkanek oraz zmniejszają stan spastyczny oskrzeli.

Po operacjach najczęściej stosowana jest jonoforeza w przypadku blizn 

lub bliznowców oraz elektrostymulacja po operacjach urazowych 
uszkodzeń nerwów obwodowych.

Ultradźwięki stosuje się w celu zmniejszenia napięcia mięśni, 

rozszerzenia naczyń krwionośnych, zahamowania stanów zapalnych. 

W chirurgii stosowane są szczególnie w zapobieganiu powstawania 

twardych blizn lub w przypadku krwiaków.

 

 

Rehabilitacja w okresie pooperacyjnym

Cele rehabilitacji w tym okresie to:

• zapobieganie płucnym powikłaniom

• zapobieganie zakrzepicy żył głębokich

• przywracanie sprawności chorego, umożliwiającej mu jak największą samodzielność

• usuwanie czynnościowych i organicznych następstw operacji

Realizację tych celów rozpoczyna się już w pierwszej dobie po operacji i kontynuuje aż 
do wypisania chorego ze szpitala. Następnie prowadzi się rehabilitację obejmującą etap ambulatoryjny, a jeżeli są wskazania, też sanatoryjny.

Bezpośrednio po operacji: 

• pozycja półsiedząca z podparciem pod plecy 

• co godzinę  ćwiczenia oddechowe torem odpowiednim do operacji 

• 3 powtórzenia

• kilka serii (<4 – zapobiega hiperwentylacji)

• wybór ćwiczenia zależnie od stanu chorego

W drugiej kolejności, bezpośrednio, wykonuje się ćwiczenia skutecznego kaszlu.

 

 

 

Od pierwszych dni po operacji bardzo istotną rolę 
odgrywają 

ćwiczenia przeciwzakrzepowe.

Uważa się, że chory leżący powinien wykonywać około 

1000

 różnych ruchów kończynami dolnymi dziennie, aby 

zapobiec pooperacyjnej zakrzepicy żył głębokich.
Chory musi co godzinę wykonywać serię 

16

 rytmicznych 

zgięć podeszwowych i grzbietowych stóp, które powodują 
skuteczne odprowadzanie krwi żylnej z kończyn dolnych. 
Stosuje się ćwiczenia w pozostałych stawach kończyn 
dolnych i górnych we wszystkich płaszczyznach ruchu. 
Uwzględnia się także mięśnie brzucha, których napięcie 
powoduje mechaniczny masaż jelit, przyspieszając powrót 
perystaltyki i warunkuje ich prawidłową pracę, zwłaszcza u 
chorych unieruchomionych.
Stosuje się ćwiczenia izometryczne, często wykorzystując 
synergizmy mięśniowe.
We wczesnym okresie pooperacyjnym unika się ćwiczeń 
mięśni brzucha z długimi dźwigniami i statycznych.

 

 

Bardzo ważną rolę w zapobieganiu 

powikłaniom ma wczesna 
pionizacja i uruchamianie chorego. 
Jeżeli to możliwe, pionizację 
wykonuje się najpóźniej w 1- 2 
dobie po operacji.

Aby zapobiegać zapaści 

ortostatycznej, pionizację u 
chorych po operacji należy 
przeprowadzać stopniowo cały czas 
kontrolując akcję serca i ciśnienie 
tętnicze.

W przypadku wystąpienia zapaści 

należy zastosować pozycję 
Trendelenburga, która poprawia 
ukrwienie mózgu.

Szczególną uwagę należy zwrócić na 

zwiększenie ruchomości w stawach 
sąsiadujących z miejscem 
operowanym, siły mięśni w obrębie 
cięcia operacyjnego oraz 
elastyczność i ruchomość blizny 
pooperacyjnej. 

 

 

• Czas ćwiczeń w pierwszym okresie pooperacyjnym

- kilka do kilkunastu 

minut w pozycji leżącej lub siedzącej kilkanaście razy dziennie, 3 serie x 7

• Następnie 

- 20 do 30 min, większa intensywność, kilka razy dziennie, 4 

serie x 10

• Do końca pobytu w szpitalu powinny być prowadzone z dużą 

częstotliwością ćwiczenia oddechowe, skutecznego kaszlu i 
przeciwzakrzepowe

• Przed i po ćwiczeniach- pomiar częstości akcji serca, ciśnienia tętniczego 

krwi oraz rytmu oddechowego.

• AS: wzrost o 20-25/min –wskazanie do zmniejszenia intensywności 

ćwiczeń.

       WE WCZESNYM OKRESIE POOPERACYJNYM:

• utrzymanie i poprawa wydolności ogólnej, wieńcowej, ukrwienia 

obwodowego kończyn

• hartowanie kikuta i przygotowanie go do zaprotezowania 
• korekcja postawy ciała i chodu
• poprawa sprawności fizycznej warunkującej pionizację i ekonomikę chodu
• psychoedukacja pacjenta i jego rodziny (prewencja wtórna, eliminacja 

czynników ryzyka chorób naczyń)

 

 

Ponadto:

• Ćwiczenia nasilonego wdechu i oporowanego wydechu

• Relaksacyjne 

• Korekcyjne

• Nauka obciążania kończyn, kikuta, nauka chodu

• Pozycje ułożeniowe kończyn, kikuta

• Pionizacja w 

4

 do 

7 

dobie po operacjach odtwórczych w 

obrębie tętnic

• Uwzględnienie gojenia się rany

• Przeciwdziałanie przykurczom zgięciowo - odwiedzeniowym w 

stawach biodrowych (pozycja w leżeniu przodem)

• Ćwiczenia bierne i czynne kikuta

• Nauka chodu o kulach i upadania pod nadzorem

• Rehabilitacja po uzyskaniu zgody pacjenta

• MOTYWOWANIE  PACJENTA