Leki przeczyszczające
Leki przeczyszczające
Leki przeczyszczające
Leki przeczyszczające
Zaparcie
Zaparcie
Oznacza zbyt małą częstotliwość
Oznacza zbyt małą częstotliwość
wypróżnień (< lub = 2/tydzień) lub
wypróżnień (< lub = 2/tydzień) lub
stolce twarde, oddawane z
stolce twarde, oddawane z
wysiłkiem, często z towarzyszącym
wysiłkiem, często z towarzyszącym
uczuciem niepełnego wypróżnienia.
uczuciem niepełnego wypróżnienia.
Zaparcie ciężkie oznacza < lub = 2
Zaparcie ciężkie oznacza < lub = 2
wypróżnień na miesiąc
wypróżnień na miesiąc
Leki przeczyszczające
Leki przeczyszczające
Leki przeczyszczające ułatwiają
Leki przeczyszczające ułatwiają
defekację.
defekację.
Jest to jedna z częściej stosowanych
Jest to jedna z częściej stosowanych
grup leków i prawie równie często
grup leków i prawie równie często
nadużywanych. W znacznej części
nadużywanych. W znacznej części
przypadków celowość ich stosowania
przypadków celowość ich stosowania
jest wątpliwa, a skutki niekorzystne.
jest wątpliwa, a skutki niekorzystne.
Czas pasażu treści jelitowej z żołądka do
Czas pasażu treści jelitowej z żołądka do
krężnicy zstępującej wynosi przeciętnie 12h, z
krężnicy zstępującej wynosi przeciętnie 12h, z
dużymi wahaniami w obie strony.
dużymi wahaniami w obie strony.
Występujące co 8-9h skurcze mięśni
Występujące co 8-9h skurcze mięśni
podłużnych jelit przesuwają treść w kierunku
podłużnych jelit przesuwają treść w kierunku
odbytnicy. Wypełnienie okrężnicy esowatej
odbytnicy. Wypełnienie okrężnicy esowatej
powoduje uczucie parcia na stolec i jest
powoduje uczucie parcia na stolec i jest
sygnałem do wszczęcia defekacji. Jeśli akt ten
sygnałem do wszczęcia defekacji. Jeśli akt ten
zostanie świadomie powstrzymany, okrężnica
zostanie świadomie powstrzymany, okrężnica
esowata adaptuje się do rozciągnięcia ściany.
esowata adaptuje się do rozciągnięcia ściany.
Parcie na stolec zanika, aby pojawić się
Parcie na stolec zanika, aby pojawić się
dopiero po przejściu następnych porcji mas
dopiero po przejściu następnych porcji mas
kałowych.
kałowych.
Czynniki mogące wywołać
Czynniki mogące wywołać
zaparcia
zaparcia
Leki:
Leki:
-
Znieczulające
Znieczulające
-
Przeciwbólowe
Przeciwbólowe
-
Przeciwcholinergiczne
Przeciwcholinergiczne
-
Przeciwdepresyjne
Przeciwdepresyjne
-
Przeciwdrgawkowe
Przeciwdrgawkowe
-
Przeciwparkinsonowskie
Przeciwparkinsonowskie
-
Zawierające wapń lub glin
Zawierające wapń lub glin
-
Preparaty żelaza
Preparaty żelaza
-
Opioidy
Opioidy
-
Blokery kanału wapniowego
Blokery kanału wapniowego
-
Środki antykoncepcyjne
Środki antykoncepcyjne
Choroby okrężnicy, odbytu, OUN
Choroby okrężnicy, odbytu, OUN
Ciąża
Ciąża
Choroby psychiczne (depresja, jadłowstręt psychiczny)
Choroby psychiczne (depresja, jadłowstręt psychiczny)
LEKI
LEKI
Środki zwiększające objętość
Środki zwiększające objętość
mas kałowych (masowe)
mas kałowych (masowe)
Niektóre pokarmy, zwłaszcza roślinne, zawierają znaczną ilość włóknistych
Niektóre pokarmy, zwłaszcza roślinne, zawierają znaczną ilość włóknistych
substancji odpadowych, nietrawionych i niewchłanialnych. Należą do nich:
substancji odpadowych, nietrawionych i niewchłanialnych. Należą do nich:
-
Błonnik
Błonnik
-
Lignina
Lignina
-
Gumy
Gumy
-
Pektyny
Pektyny
-
Hemicelulozy i inne wielocukry
Hemicelulozy i inne wielocukry
Spożyte chłoną wodę, zwiększając objętość mas kałowych i ich uwodnienie, co
Spożyte chłoną wodę, zwiększając objętość mas kałowych i ich uwodnienie, co
przyśpiesza pasaż. Niedobór tych substancji w pokarmach może być
przyśpiesza pasaż. Niedobór tych substancji w pokarmach może być
znaczącym czynnikiem w patogenezie niektórych chorób jelit.
znaczącym czynnikiem w patogenezie niektórych chorób jelit.
Włókna roślinne mają też zdolność adsorbowania kwasów żółciowych i w ten
Włókna roślinne mają też zdolność adsorbowania kwasów żółciowych i w ten
sposób mogą przyczyniać się do zmniejszenia stężenia cholesterolu w
sposób mogą przyczyniać się do zmniejszenia stężenia cholesterolu w
surowicy
surowicy
OTRĘBY PSZENNE lub ŻYTNIE
OTRĘBY PSZENNE lub ŻYTNIE
METYLOCELULOZA I KARBOKSYMETYLOCELULOZA
METYLOCELULOZA I KARBOKSYMETYLOCELULOZA
Osmotyczne leki
Osmotyczne leki
przeczyszczające
przeczyszczające
Subtancje te zwiększają ciśnienie osmotyczne
Subtancje te zwiększają ciśnienie osmotyczne
treści jelitowej i zatrzymują wodę w świetle
treści jelitowej i zatrzymują wodę w świetle
jelita proporcjonalnie do dawki.
jelita proporcjonalnie do dawki.
Jako osmotyczne środki przeczyszczające
Jako osmotyczne środki przeczyszczające
najczęściej stosowane są sole zawierające
najczęściej stosowane są sole zawierające
anion -2 lub więcej wartościowy. Siła i szybkość
anion -2 lub więcej wartościowy. Siła i szybkość
działania zależy od zastosowanej dawki – w
działania zależy od zastosowanej dawki – w
dawkach niewielkich działają łagodnie i powoli,
dawkach niewielkich działają łagodnie i powoli,
w dużych powodują gwałtowne i szybkie
w dużych powodują gwałtowne i szybkie
wydalenie znacznych ilości płynnego stolca.
wydalenie znacznych ilości płynnego stolca.
Działania niepożądane
Działania niepożądane
Przesączanie wody do światła jelita ma charakter
Przesączanie wody do światła jelita ma charakter
osmotyczny; mechanizm ten nie poddaje się
osmotyczny; mechanizm ten nie poddaje się
fizjologicznej regulacji.
fizjologicznej regulacji.
Jeśli z jakiejś przyczyny wydalenie mas kałowych
Jeśli z jakiejś przyczyny wydalenie mas kałowych
będzie niemożliwe (np. wskutek porażenia
będzie niemożliwe (np. wskutek porażenia
perystaltyki, istnienia przeszkody mechanicznej)
perystaltyki, istnienia przeszkody mechanicznej)
może dojść do nadmiernego rozciągnięcia ściany
może dojść do nadmiernego rozciągnięcia ściany
jelita, a nawet w skrajnych przypadkach – do jego
jelita, a nawet w skrajnych przypadkach – do jego
pęknięcia.
pęknięcia.
Środki te muszą więc być stosowane rozsądnie, po
Środki te muszą więc być stosowane rozsądnie, po
uprzednim zdiagnozowaniu przyczyn zaparć.
uprzednim zdiagnozowaniu przyczyn zaparć.
Siarczan magnezu
Siarczan magnezu
Magnesium sulfuricum, sól gorzka)
Magnesium sulfuricum, sól gorzka)
Podany w dawce 5-10g działa szybko i
Podany w dawce 5-10g działa szybko i
energicznie po 3-8h po zażyciu, zaleznie
energicznie po 3-8h po zażyciu, zaleznie
od zastosowanej dawki
od zastosowanej dawki
Jest on niesmaczny i niechętnie zażywany
Jest on niesmaczny i niechętnie zażywany
Należy go podawać w postaci
Należy go podawać w postaci
rozpuszczonej, gdyż kryształki mogą
rozpuszczonej, gdyż kryształki mogą
drażnić błonę śluzową żołądka
drażnić błonę śluzową żołądka
Siarczan sodu
Siarczan sodu
Sól glauberska
Sól glauberska
W dawkach 10-30g ma właściwości
W dawkach 10-30g ma właściwości
podobne do siarczanu magnezu
podobne do siarczanu magnezu
Lek uchodzi za jeszcze bardziej
Lek uchodzi za jeszcze bardziej
niesmaczny od siarczanu magnezu
niesmaczny od siarczanu magnezu
Laktuloza (Sir Lactulose, Sir
Laktuloza (Sir Lactulose, Sir
Duphalac)
Duphalac)
Jest syntetycznym disacharydem, praktycznie
Jest syntetycznym disacharydem, praktycznie
niewchłanialnym z przewodu pokarmowego.
niewchłanialnym z przewodu pokarmowego.
Duże dawki laktulozy zwiększają ciśnienie
Duże dawki laktulozy zwiększają ciśnienie
osmotyczne w jelicie, co prowadzi do działania
osmotyczne w jelicie, co prowadzi do działania
podobnego, do soli nieorganicznych.
podobnego, do soli nieorganicznych.
Działanie przeczyszające występuje zwykle w 24-
Działanie przeczyszające występuje zwykle w 24-
48h po podaniu.
48h po podaniu.
Przeciwskazaniem do stosowania laktulozy jest
Przeciwskazaniem do stosowania laktulozy jest
galaktozemia (laktuloza zawiera w 15ml 2,2g
galaktozemia (laktuloza zawiera w 15ml 2,2g
galaktozy) oraz odwodnienie.
galaktozy) oraz odwodnienie.
Działania niepożądane
Działania niepożądane
laktulozy
laktulozy
Odbijanie
Odbijanie
Wzdęcia
Wzdęcia
Skurcze jelitowe
Skurcze jelitowe
Dyskomfort w jamie brzusznej
Dyskomfort w jamie brzusznej
Ból w nadbrzuszu
Ból w nadbrzuszu
Nudności
Nudności
Wymioty
Wymioty
Hamowanie łaknienia
Hamowanie łaknienia
Dawkowanie
Dawkowanie
Laktulozę w syropie należy podawać po
Laktulozę w syropie należy podawać po
rozcieńczeniu wodą, sokiem owocowym lub
rozcieńczeniu wodą, sokiem owocowym lub
mlekiem
mlekiem
Dawka dla dorosłych wynosi 15-
Dawka dla dorosłych wynosi 15-
30ml (7,5-15g leku) jednorazowo po
30ml (7,5-15g leku) jednorazowo po
śniadaniu
śniadaniu
U dzieci dawka wynosi 200-400 mg/kg mc.
U dzieci dawka wynosi 200-400 mg/kg mc.
na 24h
na 24h
Środki zmiękczające kał
Środki zmiękczające kał
1.)
1.)
Parafina ciekła (Paraffinum liquidum)
Parafina ciekła (Paraffinum liquidum)
-
Zażyta w ilości 1-2 łyżek stołowych powoduje rozmiękczenie
Zażyta w ilości 1-2 łyżek stołowych powoduje rozmiękczenie
twardych mas kałowych, ułatwiając defekację.
twardych mas kałowych, ułatwiając defekację.
-
Parafina ciekła ma niezasłużoną opinię środka
Parafina ciekła ma niezasłużoną opinię środka
nieszkodliwego i jest często nadużywana, zwłaszcza przez
nieszkodliwego i jest często nadużywana, zwłaszcza przez
osoby w podeszłym wieku.
osoby w podeszłym wieku.
-
Gromadząc się w bańce odbytnicy, zmniejsza jej wrażliwość
Gromadząc się w bańce odbytnicy, zmniejsza jej wrażliwość
na bodźce, co nasila zaparcie. Może też powodować świąd
na bodźce, co nasila zaparcie. Może też powodować świąd
odbytu i upośledzić wchłanianie związków rozpuszczalnych w
odbytu i upośledzić wchłanianie związków rozpuszczalnych w
tłuszczach, zwłaszcza witamin (b. ważne u kobiet w ciąży).
tłuszczach, zwłaszcza witamin (b. ważne u kobiet w ciąży).
-
Niewielkie ilości parafiny ciekłej są wchłaniane i deponowane
Niewielkie ilości parafiny ciekłej są wchłaniane i deponowane
w węzłach chłonnych, powodując zmiany o charakterze
w węzłach chłonnych, powodując zmiany o charakterze
zapalnym.
zapalnym.
Olej rycynowy
Olej rycynowy
Olej rycynowy jest w przewodzie pokarmowym
Olej rycynowy jest w przewodzie pokarmowym
rozkładany do glicerolu i kwasu rycynolowego.
rozkładany do glicerolu i kwasu rycynolowego.
Powstające mydła rycynolowe działają drażniąco w
Powstające mydła rycynolowe działają drażniąco w
jelicie cienkim, powodują zmniejszenie wchłaniania
jelicie cienkim, powodują zmniejszenie wchłaniania
wody i elektrolitów, przyśpieszają pasaż, co
wody i elektrolitów, przyśpieszają pasaż, co
prowadzi w ciągu 3-4h do oddania płynnego stolca.
prowadzi w ciągu 3-4h do oddania płynnego stolca.
Olej rycynowy powoduje przekrwienie narządów
Olej rycynowy powoduje przekrwienie narządów
jamy brzusznej i miednicy mniejszej, co może być
jamy brzusznej i miednicy mniejszej, co może być
przyczyną zaostrzenia istniejących tam stanów
przyczyną zaostrzenia istniejących tam stanów
zapalnych, w ciąży zaś poronienia.
zapalnych, w ciąży zaś poronienia.
Dawka przeczyszczająca dla dorosłych wynosi 15-
Dawka przeczyszczająca dla dorosłych wynosi 15-
60ml.
60ml.
Środki kontaktowe
Środki kontaktowe
Związki te powodują zwiększenie przepuszczalności nabłonka jelitowego
Związki te powodują zwiększenie przepuszczalności nabłonka jelitowego
dla wody oraz zmniejszają wchłanianie wody i elektrolitów. Ponadto
dla wody oraz zmniejszają wchłanianie wody i elektrolitów. Ponadto
pobudzają skurcze podłużne okrężnicy, hamują skurcze segmentowe,
pobudzają skurcze podłużne okrężnicy, hamują skurcze segmentowe,
zwalniające pasaż.
zwalniające pasaż.
Glikozydy antrachinonowe zawarte w niektórych roślinach pod wpływem
Glikozydy antrachinonowe zawarte w niektórych roślinach pod wpływem
flory bakteryjnej jelit uwalniją aglikony pochodne antrachinonu, działające
flory bakteryjnej jelit uwalniją aglikony pochodne antrachinonu, działające
przeczyszczające. Konieczność uwolnienia aglikonów i działanie w niskim
przeczyszczające. Konieczność uwolnienia aglikonów i działanie w niskim
odcinku przewodu pokarmowego jest przyczyną, że działają one późno, 8-
odcinku przewodu pokarmowego jest przyczyną, że działają one późno, 8-
12h po zażyciu.
12h po zażyciu.
Związki te mogą wchłaniać się z przewodu pokarmowgo, a u kobiet
Związki te mogą wchłaniać się z przewodu pokarmowgo, a u kobiet
karmiących, wydzieljąc się z mlekiem, powodują, że staje się ono gorzkie;
karmiących, wydzieljąc się z mlekiem, powodują, że staje się ono gorzkie;
nie jest pewne, czy ich stężenie może wystarczyć do ujawnienia się
nie jest pewne, czy ich stężenie może wystarczyć do ujawnienia się
działania przeczyszającego u dziecka.
działania przeczyszającego u dziecka.
Silnie pobudzające działanie tych leków na mięsnie jelita grubego może
Silnie pobudzające działanie tych leków na mięsnie jelita grubego może
powodować dolegliwości w postaci bólów kurczowych i nadmiernego efektu
powodować dolegliwości w postaci bólów kurczowych i nadmiernego efektu
przeczyszczającego.
przeczyszczającego.
1.) Aloes
1.) Aloes
-
Jest stosowany jako suszony sok ze ściętych liści aloesu lub
Jest stosowany jako suszony sok ze ściętych liści aloesu lub
jako nalewka
jako nalewka
2.) Owoce lub liście senesu – (Folium,Fructus Sennae) (Xenna,
2.) Owoce lub liście senesu – (Folium,Fructus Sennae) (Xenna,
Regulax, Senefol, X-prep – płyn)
Regulax, Senefol, X-prep – płyn)
3.) Kora kruszyny pospolitej (Cortex Frangulae)
3.) Kora kruszyny pospolitej (Cortex Frangulae)
4.) Kłącze rzewienia dłoniastego (Rhizoma Rhei)
4.) Kłącze rzewienia dłoniastego (Rhizoma Rhei)
Wbrew argumentom, podnoszonym często w reklamach,
Wbrew argumentom, podnoszonym często w reklamach,
działanie tych preparatów nie ma nic wspólnego z
działanie tych preparatów nie ma nic wspólnego z
fizjologicznym mechanizmem defekacji i ma charakter
fizjologicznym mechanizmem defekacji i ma charakter
typowego działania przeczyszczającego
typowego działania przeczyszczającego
BISAKODYL- tabletki, czopki zastosowanie j.w – przed zabiegami
BISAKODYL- tabletki, czopki zastosowanie j.w – przed zabiegami
na jamie brzusznej, zdjęciami diagnostyycznymi itp.
na jamie brzusznej, zdjęciami diagnostyycznymi itp.
Zasady stosowania leków
Zasady stosowania leków
przeczyszających
przeczyszających
Rzeczywiste wskazania do stosowania środków przeczyszczających
Rzeczywiste wskazania do stosowania środków przeczyszczających
wynikają najczęściej z konieczności unikania przez chorego wysiłku
wynikają najczęściej z konieczności unikania przez chorego wysiłku
lub oszczędzania tłoczni brzusznej (np. u chorych unieruchomionych,
lub oszczędzania tłoczni brzusznej (np. u chorych unieruchomionych,
w przebiegu niewydolności mięsnia sercowego, zawału serca, a także
w przebiegu niewydolności mięsnia sercowego, zawału serca, a także
chorych z przepuklinami).
chorych z przepuklinami).
Wskazania do stosowania środków przeczyszczających obejmują także
Wskazania do stosowania środków przeczyszczających obejmują także
diagnostykę i przygotowanie do zabiegów na jamie brzusznej.
diagnostykę i przygotowanie do zabiegów na jamie brzusznej.
W zatruciach doustnych stosowanie środków przeczyszających ma
W zatruciach doustnych stosowanie środków przeczyszających ma
znaczenie podstawowe; stosowane są wyłącznie środki osmotyczne,
znaczenie podstawowe; stosowane są wyłącznie środki osmotyczne,
ponieważ są farmakologicznie obojętne, a ponadto, odwracając
ponieważ są farmakologicznie obojętne, a ponadto, odwracając
kierunek przepływu wody przez ścianę jelita, mogą zwalniać
kierunek przepływu wody przez ścianę jelita, mogą zwalniać
wchłanianie trucizn.
wchłanianie trucizn.
Leki przeczyszczające są przeciwskazane u chorych z
Leki przeczyszczające są przeciwskazane u chorych z
nierozpoznanymi zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego,
nierozpoznanymi zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego,
zwłaszcza z dolegliwościami bólowymi, a także wówczas gdy może
zwłaszcza z dolegliwościami bólowymi, a także wówczas gdy może
zaistnieć najmniejsze choćby podejrzenie o zaburzenie drożności jelit.
zaistnieć najmniejsze choćby podejrzenie o zaburzenie drożności jelit.