•
Bibliografia:
Siuta J., Wasiak G.: Zasady gospodarki odpadami bytowymi w środowisku
przyrodniczym. Wyd. IOŚ, Warszawa 1991
Litwin B.: Zanieczyszczenie powietrza w otoczeniu wysypisk odpadów
komunalnych. Człowiek i środowisko. 1/4, 1977
Maciak F.: Ochrona i rekultywacja środowiska. Wyd. SGGW, Warszawa 1996
Internet:
-
http://www.laos.com.pl
-
http://greenworld.serwus.pl/4.htm
Oddziaływanie składowisk
odpadów na środowisko.
Adam P.
Odpady
• Odpady stanowią nie zagospodarowaną część materii organicznej lub
mineralnej, wytwarzanej, przetwarzanej i konsumowanej w gospodarczej i
bytowej działalności człowieka. Do odpadów zaliczamy substancje stałe i
zużyte przedmioty oraz substancje ciekłe nie będące ściekami, które
powstają w związku z bytowaniem człowieka lub działalnością
gospodarczą. Najczęściej odpady dzieli się w związku z ich pochodzeniem
na: odpady przemysłowe (produkcyjne) i komunalne (bytowe).
• Za odpady komunalne uważa się odpady powstające w wyniku
działalności bytowo-gospodarczej człowieka w środowisku miejskim i
osiedlowym, do którego zalicza się działalność handlowo-usługową,
oświatową, kulturalną, ochrony zdrowia i zarządzania. Odpady
komunalne są najczęściej przyczyną skażeń powietrza, wody, gleby
patogenami (dla których stanowią pożywkę) i są miejscem żerowania
ptactwa, owadów, gryzoni będących nosicielami chorób zakaźnych.
• Odpady przemysłowe - to najczęściej odpady będące produktami
ubocznymi powstającymi w wyniku działalności gospodarczej (górnictwo
węgla kamiennego, górnictwo i hutnictwo rud żelaza i metali kolorowych,
przemysł energetyczny).
• Poza odpadami przemysłowymi i komunalnymi wyróżnia się odpady
niebezpieczne. Odpady niebezpieczne to takie, które ze względu na swoje
pochodzenie, skład chemiczny, biologiczny, inne właściwości i okoliczności
stanowią zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi oraz środowiska. Są one
wytwarzane głównie w procesach technologicznych w przemyśle, rolnictwie i
przetwórstwie rolnym, gospodarce komunalnej, transporcie, służbie zdrowia,
itp. Do odpadów niebezpiecznych zalicza się także odpady promieniotwórcze,
powstające podczas wytwarzania, przechowywania, składowania i stosowania
materiałów jądrowych i źródeł promieniotwórczych oraz eksploatacji i
likwidacji obiektów jądrowych. Odpady niebezpieczne mogą być składowane
jedynie na specjalnych składowiskach lub, w przypadku niemożności dowozu
ich na takowe, na wydzielonych częściach innych składowisk. Składowiska te
muszą spełniać wszystkie warunki przewidziane dla odpadów niebezpiecznych
w decyzjach o budowie składowiska. Na co dzień w naszych domach mamy
również do czynienia z odpadami niebezpiecznymi. Do najczęstszych należą:
żarówki rtęciowe, halogenowe, neonówki, oleje, smary, baterie, akumulatory,
termometry, detergenty, lekarstwa, lakiery, farby, kity, tłuszcze, woski, popioły.
Schemat budowy
składowiska odpadów
komunalnych.
• Składowiska odpadów oraz inne obiekty komunalne, takie jak
kompostownie, oczyszczalnie ścieków, osady ściekowe itp.,
poza swą zasadniczą pozytywną rolą, służącą ochronie
środowiska, mogą też oddziaływać niekorzystnie na otoczenie,
w tym na powietrze atmosferyczne. Głównymi czynnikami
zanieczyszczającymi powietrze są substancje chemiczne,
mikroorganizmy (bioaerozole), odory-zapachy i hałas. Obiekty
komunalne zlokalizowane w przeszłości poza aglomeracjami
miejskimi, obecnie w wielu przypadkach, ze względu na
bardzo intensywny rozwój miast, znalazły się blisko terenów
przeznaczonych pod budownictwo mieszkaniowe. Dotyczy to
zarówno składowisk wycofanych z eksploatacji, jak i wciąż
eksploatowanych oraz kompostowni i oczyszczalni ścieków.
• Składowiska odpadów i oczyszczalnie ścieków zlokalizowane w różnych
miejscach i warunkach terenowych,niejednokrotnie niezgodnych z
aktualnymi zaleceniami są poważnym źródłem emisji wielu związków
chemicznych i bioaerozoli, które mogą negatywnie oddziaływać na
okoliczne tereny i zdrowie ludzkie. Wśród wielu czynników szkodliwych
występujących w bioaerozolach na szczególną uwagę zasługują
drobnoustroje, które występując w postaci przetrwalników, zarodników,
konidii, fragmentów grzybni czy nawet form wegetatywnych (bakterie,
wirusy) mogą stwarzać poważne niebezpieczeństwo chorobotwórcze dla
zdrowia ludzi, zwierząt i roślin. Uwalniany bioaerozol ze składowisk i
oczyszczalni ścieków w wyniku opadania pod wpływem sił grawitacyjnych,
gromadzi się na powierzchni gleb, wód, roślin,a także wraz z wodą
migrować może do głębszych warstw gleby, ponadto zawieszony w
powietrzu atmosferycznym nie traci zjadliwych właściwości nawet przez
długi okres czasu. Ilość drobnoustrojów w bioaerozolach zależy od wielu
czynników wśród których najważniejszą role odgrywają czynniki
klimatyczne oraz warunki składowania, sposób eksploatacji, napowietrzania
komór itp. Ze względu na zdrowie ludzkie należy zwracać uwagę
pracownikom na przestrzeganie podstawowych zasad bezpiecznej pracy.
Etapy oddziaływania
składowiska na
środowisko
l. Etap oddziaływania w okresie
budowy składowiska.
2. Etap oddziaływania podczas
eksploatacji składowiska.
3. Etap oddziaływania po
zakończeniu eksploatacji
składowiska
• Etap budowy składowiska wiąże się z zajęciem znacznej
powierzchni ziemi na składowisko oraz jego infrastrukturą
(drogi i systemy transportowe, urządzenia techniczne
ograniczające negatywny wpływ składowiska itp). Każde
składowisko wprowadza trwałe zmiany krajobrazowe: zmiany
w systemie hydrograficznym (zmiana biegu potoków i rzek), w
istniejącej infrastrukturze technicznej (przełożenia dróg, linii
kolejowych) oraz w strukturze osadniczej (np. likwidacja wsi).
Uciążliwy jest wpływ transportu samochodowego i maszyn
budowlanych na środowisko (spaliny, pylenie, hałas,
wibracje). Niekiedy dochodzi do erozji wodnej i powietrznej
budowanych skarp składowiska, do wymiany gruntów słabych
pod zaporami ograniczającymi składowisko, do obniżenia
poziomu wód gruntowych.
• W okresie eksploatacji składowisko może oddziaływać na
wszystkie komponenty środowiska: powietrze, wody, gleby,
rośliny i zwierzęta, ekosystemy i zdrowie ludzi.
Szczególne zagrożenia środowiska występują ze strony wód
przesiękowych. Zagrożona jest woda gruntowa, która jako
woda pitna może bezpośrednio trafiać do łańcucha
pokarmowego. Również wydostający się gaz i rozwiewanie
pyłów może prowadzić do zanieczyszczenia gleb w otoczeniu
składowiska. Na obszarach zanieczyszczonych, substancje
szkodliwe mogą być przejmowane przez korzenie roślin i w
ten sposób dostawać się do łańcucha pokarmowego.
• Wymywanie zanieczyszczeń z odpadów zależy od położenia
zwierciadła wód podziemnych względem składowiska. Wyróżnia się
trzy przypadki:
1. Składowisko znajduje się stale powyżej zwierciadła wód
podziemnych. Wymywanie zanieczyszczeń może następować tylko
przez wody wsiąkające.
2. Składowisko znajduje się stale poniżej poziomu wód podziemnych.
3. Składowisko znajduje się w przedziale naturalnych wahań położenia
wód podziemnych.
Składowiska należy lokalizować poza obszarem zasilania ujęć wody,
powyżej maksymalnego poziomu wód podziemnych. Podłoże powinno
być uszczelnione (warstwa gliny lub iłu, folia, geomembrana itp.), a
powyżej warstwy izolacyjnej należy zastosować drenaże. Dla
ograniczenia wpływu składowiska na wody podziemne stosuje się
także drenaże poziome (rowy opaskowe) i pionowe (bariery studni), z
których odprowadza się zanieczyszczone wody do oczyszczalni.
Zanieczyszczenie gleb w rejonie składowiska wynika z pylenia, a także
z przepływu zanieczyszczonych wód gruntowych. Podsiąk kapilarny
może spowodować istotny wzrost soli w glebach.
• Po zakończeniu eksploatacji składowisko może oddziaływać
na wszystkie komponenty środowiska. Niezbędne jest
utrzymanie urządzeń technicznych ograniczających
zanieczyszczenia wód podziemnych, a także ograniczających
pylenie. Wyeliminowanie oddziaływania składowiska na
środowisko wymaga przeprowadzenia rekultywacji. W
zależności od rodzaju składowanych odpadów, warunków
lokalnych oraz przeprowadzonej rekultywacji docelowe
zagospodarowanie terenu składowiska może mieć charakter
zagospodarowania leśnego, rolniczego, wodnego lub
rekreacyjnego.
Badania wpływu
składowisk odpadów na
środowisko.
• W wyniku przeprowadzonych badań na terenie różnych
obiektów komunalnych w województwie małopolskim,
podkarpackim i pomorskim, dotyczących występowania
mikroorganizmów w powietrzu atmosferycznym wokół
badanych obiektów wykazano, że są one źródłem różnych
drobnoustrojów. Przeprowadzone pomiary w różnych miejscach
i odległościach od wybranych obiektów komunalnych wyraźnie
wskazują, że w miarę oddalania się od tzw. strefy „zerowej
-ochronnej” ilość drobnoustrojów w powietrzu atmosferycznym
ulegała znacznemu zmniejszeniu. Badania mikrobiologiczne, a
szczególnie poznanie składu gatunkowego wyizolowanych
drobnoustrojów wykazały, że badane obiekty komunalne są
źródłami zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego
mikroorganizmami szkodliwymi dla zdrowia i
chorobotwórczymi dla człowieka.
Gdańskie fosfory karmią
nowotwory!
• W kwietniu 2007r. ponad stu ekologów i przeciwników dalszego
utrzymywaniu składowiska fosfogipsów w Wiślince protestowało
przy Długim Targu w Gdańsku, domagając się od dyrekcji
Gdańskich Zakładów Nawozów Fosforowych "Fosfory"-"Ciech"
i wojewody pomorskiego natychmiastowego zamknięcia hałdy
i zabezpieczenia jej przed wyciekami i pyleniem. Według badań
zleconych przez Greenpeace jednym z głównych zagrożeń jest
fakt, że hałda powoduje większe ryzyko zachorowalności na
raka. Już teraz liczba nowotworów w województwie dwukrotnie
przewyższa średnią krajową. "Ciech" rokrocznie wpłaca na
konto województwa 1,5 mln zł za zatruwanie środowiska.
Istniejące od 35 lat składowisko toksycznych odpadów
z zakładów Fosfory, za zgodą Pomorskiego Urzędu
Wojewódzkiego będzie użytkowane do końca 2009 r. Hałda
położona jest w odległości ok 1,5 km od centrum Gdańska.