PODEJŚCIE POZNAWCZE W BADANIU OSOBOWOŚCI

Psychologia narracyjna



„

Życie jest historią”



„

Człowiek jest zwierzęciem

opowiadającym historie”



„

Ludzie tworzą różne historie, żeby

nadać swemu życiu spójność i sens”



„

Ludzki mózg konstruuje

doświadczenia w kategoriach

narracyjnych (opowiadań)”

Dwa sposoby myślenia

(Bruner)

A. Paradygmatyczne (logiczne) - oparte na

związkach przyczynowo-skutkowych

B. Narracyjne – nadawanie osobistego sensu

znaczeniom, bez dbałości o prawa logiki; odnosi

się do pragnień, potrzeb, celów, intencji

Badanie psychologiczne w podejściu narracyjnym:



Człowiek poprzez narrację

interpretuje świat

a zadaniem psychologii narracyjnej jest OPIS

tego procesu, ROZUMIENIE i INTERPRETACJA, a

nie

wyjaśnianie i opis zależności



Zmienne mają charakter

jakościowy

(znaczenia, wartościowanie, intencje, zmiany

interpretacji itp.)



Analiza hermeneutyczna

Autonarracja



polega na wyborze i interpretacji zdarzeń oraz łączeniu

ich w całość



ma charakter dialogowy (skierowana jest do kogoś –

rzeczywistego lub wyobrażonego)



zawiera elementy prawdy i fikcji; jest procesem twórczym



sytuuje człowieka w czasie, porządkuje życie, nadając mu

spójność, cel i sens



ma funkcje motywacyjne – ukierunkowuje zachowanie



pozwala zrozumieć innych i kategoryzować ich jako

podobnych lub nie do siebie



szczególnego znaczenia nabiera w adolescencji

(tworzenie wizji życia) i w konfrontacji ze śmiercią

(tworzenie bilansu życia)

Silvan TOMKINS

(lata 70-te XX w.)



Jednostka jest dramatopisarzem,

tworzącym osobisty dramat od

najwcześniejszych okresów życia



Scena – pamięć specyficznego zdarzenia, z

przynajmniej 1. uczuciem i 1. obiektem

(osoby, miejsce, czas, działania, uczucia)



Skrypt – reguły interpretacji scen,

umożliwiające łączenie scen w sensowny

wzorzec; jest trwały, może być świadomy



Emocjonalne doświadczenia dzieciństwa

decydują o nadawaniu znaczeń

Tomkins

Rodzaje skryptów:



SKRYPT typu ZAANGAŻOWANIE

–

obejmuje pozytywne uczucia, cele i silnie

nagradzającą aktywność; brak

ambiwalencji i wiara w sukces



SKRYPT typu JĄDROWEGO

– źródłem jest

scena z ambiwalencją uczuć (od

pozytywnych do negatywnych), po czym

człowiek gromadzi doświadczenia

potwierdzające skrypt

Dan McAdams – teoria

tożsamości narracyjnej

HISTORIA ŻYCIA – opowiadanie (autonarracja),

w którym podmiot jest głównym bohaterem

TOŻSAMOŚĆ NARRACYJNA (”Mit osobisty”)



Zawiera dominujące motywy i uczucia, obraz

siebie i stosunek do innych



Pełni rolę integrującą, niezależnie od tego, ile

prawdy zawiera



Wpływa na interpretacje zdarzeń i bieg życia

Dwa główne motywy:

Siły i władzy

oraz

miłości i intymności,

wokół

których skupiają się zadania życiowe

McAdams – teoria tożsamości

narracyjnej

Niektóre elementy tożsamości narracyjnej:



TON NARRACYJNY – charakterystyczny

klimat emocjonalny



TEMAT historii życia, wyznaczony przez

motywację (siły/władzy i intymności/miłości)



GŁÓWNA POSTAĆ historii życia –

wyidealizowana personifikacja JA; może

zawierać wiele różnych postaci (ról)



SKRYPT GENERATYWNY – troska o przyszłe

pokolenia w związku z świadomością

śmierci w „połowie życia”

Hubert HERMANS – teoria

wartościowania

Osobowość = system znaczeń osobistych



Tworzy się w procesie wartościowania wydarzeń,

czyli poprzez:



interpretację

(co oznaczają?),



selekcję

(na ile są ważne?)



integrację znaczeń

(wokół tematu przewodniego)



Powinien być adekwatny do rzeczywistości



Jest dynamiczny (zmienny)

Hermans – teoria

wartościowania

SELF (Ja) –

zorganizowany proces wartościowania

(oceniania doświadczeń z całego spektrum

czasowego i tworzenia z nich całości)

2 motywy podstawowe:



Umacnianie siebie

(dążenie do sukcesu, ekspansji,

transcendencji i samoobrony)



Pragnienie kontaktu i jedności

– (miłość,

współzależność, współdziałanie)

6 typów wartościowań:

- siła i jedność (++) - autonomia i sukces

(1+)

- jedność i miłość (2+) - agresja i złość (1-)

- niezaspokojona tęsknota (2-) - bezsilność i izolacja (--)

Hermans – teoria

wartościowania

Zagrożenia dla zdrowia:



Nadmierne przywiązanie do

wartościowań jednego typu



Przewaga wartościowań z silnymi,

negatywnymi uczuciami



Dysocjacje – pomijanie ważnych

doświadczeń lub niedostrzeganie

związków między nimi

Teoria Dialogowego Ja -

Hermans



Działalność psychiczna człowieka ma

charakter dialogowy



JA wielogłosowe

– wielość punktów

widzenia obecnych w JA. Ja

przemieszcza się między nimi,

obdarzając je głosem



JA dialogowe

– relacja dialogu między

wewnętrznymi głosami (i pozycjami na

zewnątrz)

Teoria Dialogowego Ja -

Hermans

Funkcje dialogowego JA:



Wielość punktów widzenia umożliwia

wieloaspektowe poznanie świata



Konstruowanie tożsamości, integracja



Rozwiązywanie konfliktów

wewnętrznych i zewnętrznych



Empatia



Bilans życiowy i przewartościowania

Teoria Dialogowego Ja -

Hermans

Zagrożenia zdrowia



JA zdominowane przez 1 głos – 1

punkt widzenia



JA złożone z wielu sprzecznych

głosów nie pozwala na spójne

funkcjonowanie

Document Outline