Spostrzeganie ludzi

Model Schneidera,
Hastorfa i Ellsworth

I. Uwaga

II. Sądy migawkowe

III. Atrybucje

zach. reaktywnych

zach. celowych

IV. Inferencje

V. Formowanie wrażenia

VI. Predykcja przyszłych zachowań

Sądy migawkowe



Sądy migawkowe to inferencje typu:

Gruby – wesoły (leniwy); stary – słaby

(nudny), wysokie czoło - inteligentny itp.

Sądy migawkowe - nierefleksyjne inferencje

dokonywane na podstawie wyglądu osoby

bazujące na kulturowych stereotypach

Wyniki badań:

Osoby z niskim czołem i krótkim nosem –

szczęśliwe, wiarygodne i szczodre a osoby

z długim nosem – smutne (Brsdshaw)

Sądy migawkowe

Typ budowy ciała (endo-, ekto-,

mezomorfia)

Mezo- energiczny, przystosowany,

samodzielny

Endo- niepopularny, leniwy, gadatliwy

Ekto – ambitny, spięty, podejrzliwy

Kolor włosów: kobiety blondynki – urocze,

uspołecznione; brunetki – inteligentne,

zależne („blonds do have more fun”)

Sądy migawkowe

Mężczyźni: blondyni – sympatyczni;

bruneci – silni

Brodaci – silni psychicznie

Rasa

Upośledzenie fizyczne

Płeć

Wiek

Atrakcyjność fizyczna

Atrybucje

Proces wnioskowania o przyczynach

zachowania osoby

Proces wnioskowania o

dyspozycjach (cechach) osoby z

obserwacji zachowania i jego

skutków

Atrybucje: Teoria Jonesa i
Davisa



From acts to dispositions- Teoria

wniosków korespondentnych

Pytanie: od czego zależy to, że niekiedy

po obserwacji zachowania innej osoby

obserwator formułuje radykalne

(korespondentne) wnioski o jej

charakterze („agresywny”,

„inteligentny” itp.) a niekiedy nie??

(nie wiem jaki jest)

Teoria wniosków
korespondentnych

inferowane

obserwowane

D1 wiedza

intencja zachowanie S2

D3 zdolności

kierunek procesu atrybucji

Teoria wniosków
korespondentnych

Obserwator ocenia intencjonalność działania

w zależności od tego czy w jego mniemaniu

wykonawca dysponował wiedzą o

możliwych skutkach swego działania i czy

miał odpowiednie zdolności aby te skutki

uzyskać.

Jeśli odpowiedź na oba pytania jest

negatywna nie dochodzi do wniosków o

charakterze (dyspozycjach) sprawcy

Teoria wniosków
korespondentnych



Jeśli (w opinii obserwatora)

wykonawca przewidywał skutki

swoich działań i był zdolny je osiągnąć

– działanie jest rozpoznawane jako

zamierzone, intencjonalne.



Tylko w tych warunkach formułowane

są wnioski o charakterze wykonawcy

Teoria wniosków
korespondentnych



Wyznaczniki pewności sądów o intencjach i

cechach wykonawcy

-obserwator wnioskuje o motywach

wykonawcy dopiero wtedy, gdy ten dokonuje

wyboru działania spośród alternatywnych

możliwości

-wiedza o zamiarach wykonawcy pochodzi z

porównania skutków działania wybranego

(obserwowanego) ze skutkami działań

odrzuconych (alternatywnych)

Teoria wniosków
korespondentnych



Źródłem informacji o charakterze

wykonawcy są działania podejmowane

w warunkach swobody wyboru

Osoba A (kierownik) wydaje polecenia,

instruuje, ocenia, chwali lub gani osobę

B. Jaki jest A?

Osoba A (współpracownik, nie kierownik)

wydaje polecenia, instruuje, ocenia,

chwali lub gani osobę B. Jaki jest A?

Teoria wniosków
korespondentnych



Pewność (radykalizm/korespondentność)

wniosków o charakterze wykonawcy zależy

od :

Stopnia zróżnicowania skutków działania

wybranego (obserwowanego) od skutków

działania odrzuconego (liczba skutków

„niewspólnych”) – im mniej

Stopnia typowości (akceptowalności,

„normalności”) działania obserwowanego; -

im mniejszy

Teoria wniosków
korespondentnych

3. Siły reakcji emocjonalnej

obserwatora na działanie i skutki

działania sprawcy – im silniejsza

4. „Adresu” zachowania (inna osoba

vs obserwator) – jeśli zachowanie

adresowane do obserwatora

Teoria wniosków
korespondentnych



Ad. 1. Efekty „niewspólne”

Dzidka

Jola

Piękny = Piękny

Mądry =Mądry Mądry Głupi

Bogaty Ubogi Bogaty Ubogi

1 „niewspólny” 2 „niewspólne”

Teoria wniosków
korespondentnych



Ad2. Typowość/akceptowalność zachowania

Dzidka Jola

Piękny = Piękny

Mądry =Mądry Mądry Głupi

Bogaty Ubogi Bogaty Ubogi

wybór Dzidki Wybór Joli

„

trywialna jasność” „intrygująca niejasność”

Teoria wniosków
korespondentnych

Ad3. Siła reakcji emocjonalnej obserwatora

na działanie (i skutki) wykonawcy: im

silniejsza reakcja emocjonalna, tym

radykalniejsze opinie o charakterze

wykonawcy.

- efekt powagi/surowości konsekwencji

(Walster)

- „wyjściowy” stan pobudzenia obserwatora

(Thronton)

Eksp. Walster; procedura

Walster: trzy słuchowiska; wypadek

samochodowy o „niewielkich” ,

„średnich” i „poważnych” skutkach

Ocena odpowiedzialności sprawcy, opis

„charakteru” sprawcy

rozsądny 1 2 3 4 5 6 7 lekkomyślny

Wskaźnik: bezwzględna różnica: ocena

badanego-4

Thronton: procedura

Połowa badanych bierze udział w

prostej replikacji eksperymentu

Walster, druga połowa przed

przystąpieniem do wysłuchania jednej

z wersji słuchowiska otrzymuje

tabletkę kofeiny (podwyższenie

poziomu niespecyficznego

pobudzenia); reszta identyczna jak u

Walster

Thronton; wyniki

małe

średnie

duze

małe

średnie

duże

odpow.
radyk.

bez kofeiny (pobudzenia) Kofeina (pobudzenie)

Teoria wniosków
korespondentnych

Ad. 4. „Adres zachowania”

Jeśli zachowanie wykonawcy jest

„adresowane” do obserwatora,

obserwator dokonuje

radykalniejszych wniosków o

charakterze wykonawcy

Teoria wniosków
korespondentnych

Status wyznaczników stopnia korespondencji i

wzajemne między nimi relacje

„

Centralny: -siła reakcji emocjonalnej

„

nietypowe”/”dziwne”/”nieaprobowane” =

silniejsze pobudzenie

Jeśli obserwator „adresatem” (biorcą skutków) to

reakcja emocjonalna silniejsza niż wtedy, gdy

zachowanie adresowane do innej osoby

Teoria wniosków
korespondentnych;



Najważniejsza determinanta stopnia

korespondencji wniosków o charakterze

wykonawcy to – siła reakcji emocjonalnej

obserwatora, która jest zależna od:

-”typowości” zachowania

„

powagi” skutków zachowania

„

stanu” obserwatora (wcześniejsze,

pobudzenie, adres)

„

Modelowy człowiek teorii” – obserwator

kierujący się heurystyką, „jak silnie to czuję”

Teoria atrybucji H.H.
Kelley’a

Pytanie: w jaki sposób obserwator

szacuje przyczynową doniosłość (dla

obserwowanego zachowania):

Właściwości wykonawcy (Aktora)

Cech przedmiotu zachowania

(Bodźca)

Sytuacji (okoliczności zachowania)

Teoria Kelle’a

Janek uśmiechnął się do Zosi w

niedzielę po sumie.

Uśmiechnął się - zachowanie

Janek – wykonawca, aktor

Zosia – przedmiot zachowania, bodziec

Niedziela po sumie – okoliczność,

sytuacja

Teoria Kelle’a

Aby ustalić wagę każdej z potencjalnych przyczyn (aktora,

bodźca, sytuacji) obserwator uwzględnia trzy rodzaje

informacji:

Informacji o

spójności (consistency

) zachowania; czy

zachowanie pojawia się w innych sytuacjach, czy tylko w

danej sytuacji? Czy Janek uśmiecha się do Zosi tylko w

niedzielę po sumie, czy również w innych okolicznościach?

Informacje o

wybiórczości zachowania (distinctiveness

);

Czy aktor zachowuje się w dany sposób tylko wobec tego

bodźca, czy również wobec innych bodźców. Czy Janek

uśmiecha się tylko do Zosi, czy również do innych dziewcząt?

Informacje o powszechności zachowania (consensus

);

Czy inne osoby (niż aktor – Janek) emitują to samo

zachowanie wobec danego bodźca. Czy tylko Janek uśmiecha

się do Zosi, czy też robią to również inni chłopcy?

Teoria Kelley’a

Informacje o:

Spójności, Wybiórczości, Powszechności

mogą wskazywać na:

Niską spójność (Janek uśmiecha się do Zosi tylko w

niedzielę po sumie)

Wysoką spójność (Janek uśmiecha się do Zosi w każdej

sytuacji)

Niska spójność – przesłanka do wniosku, że przyczyna

zachowania jest ulokowana w sytuacji

Wysoka spójność – przesłanka do wniosku, że przyczyna

zachowania jest ulokowana we właściwościach aktora

lub bodźca (ale nie wiadomo gdzie)

Teoria Kelley’a

Niska wybiórczość – Janek uśmiecha się do

wszystkich dziewcząt, nie tylko do Zosi

Wysoka wybiórczość – Janek uśmiecha się

tylko do Zosi

Niska wybiórczość – przyczyna zachowania

ulokowana we właściwościach aktora (Janka)

Wysoka wybiórczość – przyczyna zachowania

ulokowana we właściwościach bodźca (Zosi)

Teoria Kelle’a

Niska powszechność – Tylko Janek

uśmiecha się do Zosi, inni tego nie

robią

(przyczyna „w aktorze”

Wysoka powszechność – wszyscy

uśmiechają się do Zosi, nie tylko

Janek

(„przyczyna w Zosi”)

Teoria Kelley’a; „sześcian”

niska

wysoka

spójność

sytuacja

aktor lub

bodziec

wybiórczość

aktor

bodziec

powszechno

ść

aktor

bodziec

„Sześcian atrybucyjny”

Teoria zakłada, że informacje o wybiórczości i powszechności

zachowania są ekwiwalentne.

Osoba dokonująca atrybucji działa jak profesjonalny badacz

planujący eksperment w układzie ANOVA

Modelowy człowiek teorii Kelle’a – naiwny badacz, doskonale

racjonalny, poszukujący odpowiedzi na pytanie: która z

trzech potencjalnych przyczyn zachowania (aktor, bodziec,

sytuacja) wywołała obserwowane zachowanie?

Modelowy człowiek teorii Kelleya jest badaczem

nieuprzedzonym; w momencie przystępowania do atrybucji

zakłada równe prawdopodobieństwo każdej z trzech

możliwych hipotez (żadnej wstępnie nie faworyzując)

Weryfikacje teorii Kelley’a



Czy ludzie używają informacji o

spójności, wybiórczości i

powszechności w formułowaniu

sądów o przyczynach zachowań?

Weryfikacja teorii Kelley’a

L. Zebrowitz-McArthur

Opisy zachowań:

Marysia wczoraj przestraszyła się psa Burka.

Oraz informacje o atrybucyjnych kryteriach

powszechność

Kasia też

Kasia nie

Zosia też

Zosia nie

Hania też

Hania nie

Weryfikacja teorii Kelley’a

Wybiórczość

Marysia (nie) bała się innych psów

Spójność

Marysia przedwczoraj (tydzień

temu, miesiąc temu..) (nie) bała

się Burka

Weryfikacja teorii Kelleya;
wyniki

Atrybucje przyczynowe były zależne od

informacji o spójności, wybiórczości i

powszechności zachowania ale:

-wysoka spójność = atrybucja „do aktora”

(niezgodnie z teorią)

-zróżnicowana siła wpływu

poszczególnych informacji na atrybucje

Weryfikacja; wyniki

% wariancji sądów atrybucyjnych

wyjaśnianych przez poszczególne informacje

Spójność

Wybiórczość

Powszechność

3(!!)

Sprzeczne z teorią, która postuluje

ekwiwalentność wybiórczości i

powszechności zachowania

Document Outline