Instrumenty pochodne
Instrumenty pochodne
kontrakty
kontrakty
futures
futures
Rynki finansowe
Rynki finansowe
dr Ewa Feder-Sempach
dr Ewa Feder-Sempach
Instrumenty pochodne
Instrumenty pochodne
kontrakty
kontrakty
futures
futures
Rynki finansowe
Rynki finansowe
dr Ewa Feder-Sempach
dr Ewa Feder-Sempach
Powstanie kontraktów
Powstanie kontraktów
terminowych
terminowych
Na początku przedmiotem kontraktów
Na początku przedmiotem kontraktów
terminowych były płody rolne.
terminowych były płody rolne.
Towarowe kontrakty terminowe
Towarowe kontrakty terminowe
minimalizowały ryzyko cenowe.
minimalizowały ryzyko cenowe.
Powstanie giełd terminowych – Chicago
Powstanie giełd terminowych – Chicago
Board of Trade – 1848 rok.
Board of Trade – 1848 rok.
Od lat 70 XX wieku notoryczny wzrost
Od lat 70 XX wieku notoryczny wzrost
handlu kontraktami na świecie.
handlu kontraktami na świecie.
Największe giełdy terminowe
Największe giełdy terminowe
na świcie
na świcie
CME Group Inc. - Chicago Board of Trade
CME Group Inc. - Chicago Board of Trade
(CBOT) i Chicago Mercantile Exchange
(CBOT) i Chicago Mercantile Exchange
(CME) – największy rynek terminowy
(CME) – największy rynek terminowy
świata.
świata.
LIFFE – London International Financial
LIFFE – London International Financial
Futures Exchange – część Euronext.
Futures Exchange – część Euronext.
Singapore International Monetary
Singapore International Monetary
Exchange (SIMEX).
Exchange (SIMEX).
European Exchange (EUREX).
European Exchange (EUREX).
Transakcja kasowa a transakcja
Transakcja kasowa a transakcja
terminowa
terminowa
Kurs bieżący –
Kurs bieżący –
spot exchange rate
spot exchange rate
Kurs terminowy –
Kurs terminowy –
forward, futures exchange
forward, futures exchange
rate
rate
Rynek transakcji bieżących
Rynek transakcji bieżących
–
–
spot market
spot market
Kupno i sprzedaż dobra następuje z myślą o
Kupno i sprzedaż dobra następuje z myślą o
jego natychmiastowej dostawie.
jego natychmiastowej dostawie.
Rynek transakcji terminowych
Rynek transakcji terminowych
–
–
forward
forward
market
market
Kupno i sprzedaż dobra następuje z myślą o
Kupno i sprzedaż dobra następuje z myślą o
dostawie i rozliczeniu w przyszłości.
dostawie i rozliczeniu w przyszłości.
Transakcja kasowa
Transakcja kasowa
W transakcji kasowej praktycznie
W transakcji kasowej praktycznie
eliminuje się ryzyko bo, że jedna ze
eliminuje się ryzyko bo, że jedna ze
stron nie wywiąże się z umowy
stron nie wywiąże się z umowy
bowiem w momencie dojścia do
bowiem w momencie dojścia do
skutku transakcji następuje dostawa
skutku transakcji następuje dostawa
dobra i zapłata za nie.
dobra i zapłata za nie.
Transakcja terminowa
Transakcja terminowa
Transakcje terminowe polegają na
Transakcje terminowe polegają na
zawarciu umowy zobowiązującej
zawarciu umowy zobowiązującej
sprzedającego do dostarczenia
sprzedającego do dostarczenia
określonego co do jakości i ilości
określonego co do jakości i ilości
dobra, będącego jej przedmiotem, a
dobra, będącego jej przedmiotem, a
kupującego do jego odebrania w
kupującego do jego odebrania w
wyznaczonym przyszłym terminie, po
wyznaczonym przyszłym terminie, po
cenie ustalonej w momencie
cenie ustalonej w momencie
zawierania umowy.
zawierania umowy.
Istota transakcji terminowej
Istota transakcji terminowej
Zawarcie kontraktu terminowego oznacza
Zawarcie kontraktu terminowego oznacza
oddzielenie w czasie momentu zawierania
oddzielenie w czasie momentu zawierania
umowy od momentu dostarczania dobra i
umowy od momentu dostarczania dobra i
zapłaty za nie.
zapłaty za nie.
Zamiast dostarczenia i odebrania
Zamiast dostarczenia i odebrania
przedmiotu transakcji, umowa może
przedmiotu transakcji, umowa może
zobowiązywać strony do dokonania
zobowiązywać strony do dokonania
równoważnego z tymi czynnościami
równoważnego z tymi czynnościami
rozliczenia pieniężnego.
rozliczenia pieniężnego.
Istota transakcji terminowej
Istota transakcji terminowej
Przedmiotem kontraktu terminowego
Przedmiotem kontraktu terminowego
może być bardzo wiele towarów a
może być bardzo wiele towarów a
także waluty, papiery wartościowe,
także waluty, papiery wartościowe,
stopy procentowe, indeksy giełdowe.
stopy procentowe, indeksy giełdowe.
Transakcje terminowe zawierają
Transakcje terminowe zawierają
zawsze element spekulacji.
zawsze element spekulacji.
Sprzedawca zawsze liczy na zniżkę ceny a kupujący
Sprzedawca zawsze liczy na zniżkę ceny a kupujący
na zwyżkę ceny.
na zwyżkę ceny.
Spekulacja
Spekulacja
Rynki transakcji
Rynki transakcji
futures
futures
i opcyjnych są
i opcyjnych są
wykorzystywane przez spekulantów.
wykorzystywane przez spekulantów.
Cześć inwestorów stosuje strategie
Cześć inwestorów stosuje strategie
zabezpieczające starając się uniknąć
zabezpieczające starając się uniknąć
niepomyślnych ruchów cen.
niepomyślnych ruchów cen.
Spekulanci starają się zająć
Spekulanci starają się zająć
odpowiednią pozycję na rynku, aby
odpowiednią pozycję na rynku, aby
ruchy cen maksymalnie wykorzystać.
ruchy cen maksymalnie wykorzystać.
Rynek instrumentów
Rynek instrumentów
pochodnych – rynek terminowy
pochodnych – rynek terminowy
Instrumenty pochodne (derywaty) to
Instrumenty pochodne (derywaty) to
takie instrumenty, których wartość
takie instrumenty, których wartość
zależy od wartości innych aktywów,
zależy od wartości innych aktywów,
na które instrumenty te zostały
na które instrumenty te zostały
wystawione.
wystawione.
Aktywa na które instrument
Aktywa na które instrument
pochodne są wystawiane to aktywa
pochodne są wystawiane to aktywa
bazowe
(podstawowe, pierwotne).
(podstawowe, pierwotne).
Długa i krótka pozycja
Długa i krótka pozycja
Długa pozycja (
Długa pozycja (
long position
long position
)
)
-
nabywca
nabywca
kontraktu zajął długą pozycję co oznacza, że
kontraktu zajął długą pozycję co oznacza, że
przyjął zobowiązanie do zapłaty ustalonej ceny po
przyjął zobowiązanie do zapłaty ustalonej ceny po
dostarczeniu mu przedmiotu kontraktu.
dostarczeniu mu przedmiotu kontraktu.
Krótka pozycja (
Krótka pozycja (
short position
short position
)
)
– sprzedawca
– sprzedawca
kontraktu zajął krótką pozycję co oznacza, że
kontraktu zajął krótką pozycję co oznacza, że
przyjął zobowiązanie sprzedaży, dostawy
przyjął zobowiązanie sprzedaży, dostawy
podmiotu kontraktu w przyszłości.
podmiotu kontraktu w przyszłości.
Należy pamiętać, że pojęcia KUPNO/ SPRZEDAŻ kontraktu terminowego wskazują na czynności, jakie
strony transakcji będą musiały wykonać w terminie wygaśnięcia.
Otwarcie i zamkniecie
Otwarcie i zamkniecie
pozycji
pozycji
Zajęcie nowej pozycji na rynku
Zajęcie nowej pozycji na rynku
terminowym bez względu czy jest
terminowym bez względu czy jest
ona długa czy krótka określa się
ona długa czy krótka określa się
mianem otwarcia pozycji.
mianem otwarcia pozycji.
Natomiast zajęcie pozycji
Natomiast zajęcie pozycji
przeciwstawnej do pozycji otwartej
przeciwstawnej do pozycji otwartej
nazywa się zamknięciem pozycji.
nazywa się zamknięciem pozycji.
Efekt dźwigni finansowej
Efekt dźwigni finansowej
Bardzo istotną cechą charakterystyczną instrumentów
Bardzo istotną cechą charakterystyczną instrumentów
pochodnych jest to, że inwestorzy biorący udział w obrocie
pochodnych jest to, że inwestorzy biorący udział w obrocie
tymi instrumentami angażują tylko niewielką część środków,
tymi instrumentami angażują tylko niewielką część środków,
jakie byłyby wymagane w przypadku nabywania
jakie byłyby wymagane w przypadku nabywania
bezpośrednio danego instrumentu bazowego, ponieważ
bezpośrednio danego instrumentu bazowego, ponieważ
wykorzystywany jest mechanizm tzw.
wykorzystywany jest mechanizm tzw.
dźwigni finansowej
dźwigni finansowej
.
.
Wnoszony depozyt zabezpieczający, będący faktyczną
Wnoszony depozyt zabezpieczający, będący faktyczną
inwestycją inwestora dokonującego transakcji na rynku
inwestycją inwestora dokonującego transakcji na rynku
kontraktów terminowych oraz wystawcy opcji, stanowi
kontraktów terminowych oraz wystawcy opcji, stanowi
niewielką część wartości instrumentu bazowego. Dlatego też
niewielką część wartości instrumentu bazowego. Dlatego też
nawet nieznaczne zmiany wartości instrumentu bazowego
nawet nieznaczne zmiany wartości instrumentu bazowego
powodują znaczące zmiany w depozycie zabezpieczającym.
powodują znaczące zmiany w depozycie zabezpieczającym.
Sprawia to, że potencjalny dochód, ale też i strata, może być
Sprawia to, że potencjalny dochód, ale też i strata, może być
znaczny w stosunku do zainwestowanych środków.
znaczny w stosunku do zainwestowanych środków.
Struktura rynku
Struktura rynku
terminowego
terminowego
Rynek finansowy
Rynek terminowy
Rynek kasowy
Transakcje bezwarunkowe Transakcje warunkowe
Transakcje forward
Transakcje futures
Opcje
Trzy podstawowe rodzaje
Trzy podstawowe rodzaje
kontraktów
kontraktów
Kontrakty terminowe
Kontrakty terminowe
forwards
forwards
Kontrakty terminowe
Kontrakty terminowe
futures
futures
Kontrakty opcyjne
Kontrakty opcyjne
Kontrakty terminowe -
Kontrakty terminowe -
definicja
definicja
Kontrakty terminowe
Kontrakty terminowe
to instrumenty finansowe, które
to instrumenty finansowe, które
zobowiązują obie strony do zawarcia w przyszłości, w
zobowiązują obie strony do zawarcia w przyszłości, w
określonym terminie, transakcji na warunkach
określonym terminie, transakcji na warunkach
określonych w kontrakcie.
określonych w kontrakcie.
Wystawiający kontrakt
Wystawiający kontrakt
zobowiązuje się do dostarczenia
zobowiązuje się do dostarczenia
przedmiotu kontraktu (instrumentu bazowego) w
przedmiotu kontraktu (instrumentu bazowego) w
ustalonym terminie (tzn. zajmuje pozycję krótką),
ustalonym terminie (tzn. zajmuje pozycję krótką),
oczekując spadku kursu instrumentu bazowego.
oczekując spadku kursu instrumentu bazowego.
Nabywca kontraktu
Nabywca kontraktu
zobowiązuje się do zapłacenia
zobowiązuje się do zapłacenia
ustalonej ceny po dostarczeniu przedmiotu kontraktu
ustalonej ceny po dostarczeniu przedmiotu kontraktu
(tzn. zajmuje pozycję długą), oczekując wzrostu
(tzn. zajmuje pozycję długą), oczekując wzrostu
kursu instrumentu bazowego.
kursu instrumentu bazowego.
Kontrakty terminowe a
Kontrakty terminowe a
opcje
opcje
Obie strony kontraktu terminowego
Obie strony kontraktu terminowego
biorące udział w transakcji mają
biorące udział w transakcji mają
obowiązek wywiązania się z umowy
obowiązek wywiązania się z umowy
bez względu na to, czy dana
bez względu na to, czy dana
transakcja jest korzystna czy
transakcja jest korzystna czy
przyniesie stratę. Jest to zasadnicza
przyniesie stratę. Jest to zasadnicza
różnica w porównaniu z opcjami i
różnica w porównaniu z opcjami i
warrantami.
warrantami.
Kontrakty
Kontrakty
forwards
forwards
Kontrakt terminowy
Kontrakt terminowy
forward
forward
jest umową
jest umową
zobowiązującą jedną ze stron do dostawy, a
zobowiązującą jedną ze stron do dostawy, a
druga do przyjęcia określonego dobra w
druga do przyjęcia określonego dobra w
ustalonym terminie, w określonej ilości oraz
ustalonym terminie, w określonej ilości oraz
jakości po cenie wyznaczonej w momencie
jakości po cenie wyznaczonej w momencie
zawierania umowy.
zawierania umowy.
Kontrakty
Kontrakty
forwards
forwards
nie występują w obrocie
nie występują w obrocie
giełdowym ze względu na brak standaryzacji.
giełdowym ze względu na brak standaryzacji.
Kontrakty
Kontrakty
forwards
forwards
to kontrakty niestandaryzowane, zawierane
to kontrakty niestandaryzowane, zawierane
bezpośrednio między dwiema stronami poza rynkami
bezpośrednio między dwiema stronami poza rynkami
zorganizowanymi.
zorganizowanymi.
Kontrakty
Kontrakty
futures
futures
Kontrakt
Kontrakt
future
future
, jest umową zawartą pomiędzy
, jest umową zawartą pomiędzy
stronami, zobowiązującą jedną z nich do
stronami, zobowiązującą jedną z nich do
zakupu, a druga do sprzedaży określonej ilości
zakupu, a druga do sprzedaży określonej ilości
przedmiotu transakcji, po wyznaczonej cenie,
przedmiotu transakcji, po wyznaczonej cenie,
w ustalonym dniu przyszłym lub do dokonania
w ustalonym dniu przyszłym lub do dokonania
rozliczenia pieniężnego mającego na celu
rozliczenia pieniężnego mającego na celu
wyrównanie różnic cen.
wyrównanie różnic cen.
Zawierane głównie na giełdach.
Zawierane głównie na giełdach.
Różnice kontraktów
Różnice kontraktów
forwards
forwards
i
i
futures
futures
Forwards
Forwards
Futures
Futures
prywatna umowa miedzy
prywatna umowa miedzy
dwoma stronami
dwoma stronami
przedmiot obrotu giełdowego
przedmiot obrotu giełdowego
brak standaryzacji
brak standaryzacji
standaryzacja
standaryzacja
zwykle określona jedna data
zwykle określona jedna data
dostawy
dostawy
przedział dat w których
przedział dat w których
możliwa jest dostawa
możliwa jest dostawa
rozliczenie na zakończenie
rozliczenie na zakończenie
ważności kontraktu
ważności kontraktu
rozliczenia codzienne
rozliczenia codzienne
zwykle dochodzi do dostawy
zwykle dochodzi do dostawy
lub końcowego rozliczenia
lub końcowego rozliczenia
gotówkowego
gotówkowego
zwykle zamkniecie pozycji
zwykle zamkniecie pozycji
przed nadejściem terminu
przed nadejściem terminu
realizacji
realizacji
Rodzaje finansowych
Rodzaje finansowych
kontraktów
kontraktów
futures
futures
Wśród kontraktów
Wśród kontraktów
futures
futures
większość
większość
stanowią finansowe kontrakty
stanowią finansowe kontrakty
futures
futures
(instrument bazowy to instrument
(instrument bazowy to instrument
finansowy).
finansowy).
Walutowe transakcje
Walutowe transakcje
futures
futures
Procentowe transakcje
Procentowe transakcje
futures
futures
Indeksowe transakcje
Indeksowe transakcje
futures
futures
Cechy handlu kontraktami
Cechy handlu kontraktami
futures
futures
standaryzacja
standaryzacja
izba rozrachunkowa
izba rozrachunkowa
depozyt zabezpieczający
depozyt zabezpieczający
rozliczenia dzienne
rozliczenia dzienne
Kontrakty terminowe na GPW
Kontrakty terminowe na GPW
w Warszawie
w Warszawie
W obrocie giełdowym znajdują się kontrakty
W obrocie giełdowym znajdują się kontrakty
terminowe na indeksy WIG20 i mWIG40, na
terminowe na indeksy WIG20 i mWIG40, na
waluty USD, EURO i CHF oraz na akcje
waluty USD, EURO i CHF oraz na akcje
dziesięciu spółek.
dziesięciu spółek.
Handel kontraktami terminowymi odbywa się
Handel kontraktami terminowymi odbywa się
w systemie notowań ciągłych w godz. 8.30 -
w systemie notowań ciągłych w godz. 8.30 -
17.35. Na otwarcie i zamknięcie notowań
17.35. Na otwarcie i zamknięcie notowań
odbywa się fixing, podobnie jak w przypadku
odbywa się fixing, podobnie jak w przypadku
innych instrumentów notowanych w systemie
innych instrumentów notowanych w systemie
ciągłym.
ciągłym.
Podsumowanie
Podsumowanie
Instrumenty pochodne mają bardzo
wszechstronne zastosowanie. Z jednej
strony służą do ograniczania ryzyka
inwestycji na rynku kasowym, z drugiej zaś
mogą być wykorzystywane w celach
spekulacyjnych, dając przy tym możliwość
realizacji wysokich stóp zwrotu.
Instrumenty te mogą być wykorzystywane
zarówno przez inwestorów indywidualnych,
jak i przez instytucje finansowe. Wymagają
jednak dużej wiedzy i doświadczenia.