PowerPoint Presentation

Wrażenie

–

pierwotny i najbardziej

podstawowy proces poznawczy człowieka.

Powstaje na skutek bezpośredniego działania

bodźców ze świata zewnętrznego lub z

wnętrza organizmu na zakończenia nerwowe

(receptory), wywołując reakcję psychiczną.

Jeden obiekt może jednocześnie działać na

kilka rodzajów narządów zmysłowych, przez

co jednocześnie można odczuwać kilka

rodzajów wrażeń.

Podstawowe cechy wrażeń

•

charakter – rodzaj wrażenia,

•

jakość – rodzaj wrażenia i to, na jaki narząd

zmysłu oddziałuje,

•

intensywność – wartość natężenia

oddziaływania bodźca na narząd zmysłu,

•

czas trwania – uzależniony od czasu

oddziaływania danego bodźca na narząd

zmysłu.

Możliwe jest jednoczesne odczuwanie

różnych wrażeń, a wrażenia te wzajemnie na

siebie oddziałują, najczęściej na zasadzie

kontrastu wrażeń. Wyróżnia się:

•

kontrast następczy

(np. przy jedzeniu po

słodkim cukierku kwaśnego jabłka, występuje

wrażenie, że jest ono kwaśniejsze niż w

rzeczywistości);

•

kontrast współczesny

(np. podczas patrzenia na

szary obiekt umieszczony na czarnym tle,

występuje wrażenie, że jest on jaśniejszy, niż

gdyby był umieszczony na tle białym).

Z wrażeniami związane są

takie pojęcia jak:

•

próg podniety – minimalna odczuwalna intensywność wrażenia,

•

próg różnicy – minimalna odczuwalna zmiana intensywności

wrażenia,

•

szczyt wrażenia – intensywność wrażenia, która bez względu na

dalsze zwiększanie natężenia działającego bodźca nie ulegnie już

zwiększeniu,

•

rozpiętość wrażliwości – przestrzeń pomiędzy najsłabszym a

najmocniejszym odczuwalnym natężeniem wrażenia,

•

zjawisko adaptacji wrażenia – proces stępienia lub nawet całkowitego

zaniku wrażliwości na działające bodźce.

Adaptacja sensoryczna zwana też

zjawiskiem

adaptacji wrażenia

przejściowa

i mająca charakter dostosowawczy zmiana

czułości receptora zmysłowego lub

narządu zmysłu.

Wzrost intensywności bodźca powoduje

spadek wrażliwości i odwrotnie.

Zmieniająca się wrażliwość z jednej strony

podnosi skuteczność zmysłu, a z drugiej

strony zabezpiecza go (w pewnym

zakresie) przed uszkodzeniem.

Jeżeli narząd zwiększa swoją wrażliwość nazywamy

sensytyzacją lub adaptacją dodatnią.

Zjawisko

takie łatwo można zaobserwować w sali kinowej -

bezpośrednio po wejściu w trakcie seansu, trudno

dostrzec cokolwiek, jednak po pewnym czasie

następuje adaptacja dodatnia wzroku i można

dostrzec znacznie więcej szczegółów otoczenia. W

przypadku nadmiernego oświetlenia następuje

odruchowe przymykanie powiek, zwężenie

źrenicy oraz zmniejszenie czułości receptorów

siatkówki.

Innym przykładem adaptacji ujemnej

czyli

desensytyzacji

może być

przywykanie do zapachów. Nawet

bardzo intensywne zapachy po

pewnym czasie stają się

niezauważalne, wystarczy jednak

niewielki ruch powietrza aby zmysł

się uaktywnił i zapach ponownie stał

się wyczuwalny.

Możemy wyróżnić wrażenia :



wzrokowe



słuchowe



węchowe



smakowe



dotykowe



termiczne



stawowe



mięśniowe



równowagi ciała



ustrojowe

Elementy światłoczułe

siatkówki

•

pręciki:

odbierają światło o małym

natężeniu i nie reagują na różnicę

kolorów

•

czopki:

reagują na światło o większym

natężeniu i są wrażliwe na barwy

Pręciki i czopki przekazują impulsy do kory

mózgowej. Promienie świetlne o różnej

długości fali pobudzają różne układy

receptorowe, a impulsy są rozpoznawane

w mózgu i uświadamiane osobie

spostrzegającej fale świetlne. Widzenie

barw zależne jest od trzech rodzajów

barwników znajdujących się w czopkach

(niebieskiej, zielonej, czerwonej).

Słuchowe

Związane są z odbiorem fal dźwiękowych docierających do

ucha człowieka.

Głównym narządem odbierającym te wrażenia jest narząd

Cortiego, który składa się z trzech kosteczek słuchowych:

młoteczka,kowadełka i strzemiączka.

Pobudzone przez fale dźwiękowe komórki nerwowe słuchu

przetwarzają je na impulsy nerwowe i przesyłają do różnych

miejsc w mózgu, gdzie następuje proces uświadomienia

sobie rodzaju i charakteru treści, dzięki rozróżnianiu

amplitudy fal oraz ich częstotliwości.

Uszkodzenie słuchu nazywa się głuchotą. Wyróżnia się trzy

podstawowe stopnie głuchoty: lekką, średnią i ciężką.

Smakowe

Związane są z chemiczną rejestracją

ciał rozpuszczonych w ślinie w jamie

ustnej.

Organem odbiorczym tych wrażeń są

brodawki smakowe rozmieszczone na

całym języku, na podniebieniu

miękkim, w tylnej części gardła oraz

niektórych okolicach przełyku.

Węchowe

Węch, podobnie jak smak, należy do "zmysłów

chemicznych", ściśle ze sobą powiązanych (wspólnie

kształtujących tak zwaną "smakowitość").

Organem odbiorczym tych wrażeń jest nabłonek

węchowy, mieszczący się w górnej części jamy

nosowej.

W błonie komórek nabłonka znajdują się częściowo

specyficzne białka receptorowe (kilkaset rodzajów),

których natura została poznana dzięki laureatom

Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny (Linda Buck i

Richard Axel, 2004).

Zawarte w powietrzu cząsteczki związków lotnych, z

prądem powietrza dostają się jamy nosowej, a

następnie dyfundują do szczeliny, w której znajduje

się nabłonek węchowy. Pobudzają niektóre z

komórek nabłonka, zawierające odpowiednie białka

receptorowe, tworząc

"mapę pobudzeń",

charakterystyczną dla danego zapachu.

Człowiek może rozpoznać po treningu nawet 10000

różnych zapachów. Jedna z zaproponowanych

klasyfikacji tych wrażeń wyodrębnia wonie:

aromatyczne, kwiatowe, piżmowe, czosnkowe,

spalenizny, korzenne, wstrętne, obrzydliwe.

Dotykowe

Odpowiedzialna za odbiór wrażeń dotykowych jest skóra, która

ma liczne zakończenia nerwowe.

Człowiek poprzez skórę odczuwa dotyk, nacisk, swędzenie,

łechtanie, ból.

Spełnia ona również rolę drugich płuc – wydziela produkty

rozkładu białka w postaci potu oraz rolę "wabika" dla płci

odmiennej.

Wrażenia skórne wywołują w świadomości człowieka różnego

rodzaju wyobrażenia (ostrości, gładkości, wilgotności,

szorstkości, lepkości).

Termiczne

Źródłem bodźców termicznych są ciała o

różnej temperaturze w granicach od

−10 stopni Celsjusza do +70 stopni

Celsjusza.

Powierzchnia skóry ma specjalne punkty

reagujące na ciepło i zimno. Człowiek

poprzez skórę odczuwa gorąco, ciepło,

zimno, chłód.

Stawowe

Wrażenia te odbierane są dzięki ciałkom

dotykowym, rozmieszczonym w torebkach

stawowych, okrywających nasze

stawy(kolanowy, biodrowy, łokciowy,

barkowy).

Wrażenia stawowe dają człowiekowi możliwość

dobrego orientowania się w ułożeniu swoich

kończyn i całego ciała, zwłaszcza w ciemności.

Mięśniowe

Odpowiedzialne za odbiór tych wrażeń

są zakończenia nerwowe znajdujące

się w ścięgnach.

Dzięki temu organowi potrafimy ocenić

i porównywać różnego rodzaju ciężary

i obciążenia, z którymi mamy do

czynienia.

Równowagi ciała

Organem utrzymującym równowagę ciała jest organ

znajdujący się w uchu wewnętrznym, zwany błędnikiem

błoniastym.

Składa się on z trzech przewodów półkolistych, woreczka i

łagiewki. Komórki zmysłowe zakończone rzęskami

(włoskami) poruszane są przez płyn zwany endolimfą.

Ruchy głowy powodują przemieszczanie się endolimfy i

poruszanie włosków komórek nerwowych.

Powstające impulsy nerwowe stanowią podstawę pobudzenia

odpowiedniego pola kodowania równowagi i uświadomienia

położenia głowy i całego ciała.

Ustrojowe

Wrażenia ustrojowe odbierane są z wnętrza

naszego organizmu dzięki rozmieszczonym

organom odbiorczym i sygnałowym.

Dzięki odbiorowi tych wrażeń poznajemy stan

funkcjonalny naszego organizmu jako całości

oraz różnego rodzaju dolegliwości: głód,

apetyt, przesyt, nudności, zatrucie, duszność,

senność, zaparcia, wrażenia seksualne.

Zmysły

– zdolność odbierania bodźców

zewnętrznych. Na każdy ze zmysłów

składają się odpowiednie narządy

zmysłów, w których najważniejszą

rolę odgrywają receptory

wykształcone w kierunku reagowania

na konkretny rodzaj bodźców oraz

odpowiednie funkcje mózgu.

U człowieka, a także u większości innych zwierząt występują

następujące zmysły:

•

wzrok

– związany z okiem, umożliwia rozpoznawanie fal elektromagnetycznych

w widzialnym zakresie (światła). Ponieważ jedne receptory odpowiedzialne są

za rozpoznawanie koloru (częstotliwość fali), a inne za rozpoznawanie jasności,

można wzrok uważać za zmysł składający się w dwóch osobnych zmysłów.

•

słuch

– związany z uchem. Jako jedynego nie wykryto tego zmysłu u bakterii

•

smak

– związany z językiem i jamą ustną. Rejestruje cząsteczki chemiczne.

Istnieją co najmniej cztery rodzaje receptorów na języku, dlatego czasam są

uważane za cztery różne zmysły, zwłaszcza, że każdy z receptorów przekazuje

informacje do innej części mózgu. Cztery znane receptory wykrywają smak

słodki, słony, kwaśny i gorzki. Piąty receptor, "umami", został odkryty w 1908 i

jego istnienie zostało potwierdzone w 2000. Receptor umami rozpoznaje kwas

glutaminowy występujący w mięsie i będący przyprawą (jako glutaminian

sodu). Istnieją także teorie, według których człowiek potrafi także rozpoznawać

także smak "metaliczny" i smak tłuszczu.

•

węch

– związany z nosem, rejestruje cząsteczki chemiczne. W przeciwieństwie

do smaku, zapach rozpoznawany jest przez setki różnych receptorów, z których

każdy rozpoznaje inne cząsteczki.

Document Outline