ROLA I MIEJSCE LECZENIA 

WSPOMAGAJĄCEGO W LECZENIU 

CHORYCH NA NOWOTWORY 

ZŁOŚLIWE

 

 

Leczenie nowotworów

Leczenie 

optymalne

Leczenie 

wspomagające:

•

 leczenie zakażeń

•

 leczenie niedożywienia

•

 profilaktyka zakrzepów / 

zatorów

•

 leczenie bólu

•

 krwiolecznictwo

•

 opieka stomijna

•

 leczenie osłaniające 

(nudności, 
  zaburzenia hematopoezy)

Leczenie specyficzne:

•

 Chirurgia

•

 Radioterapia

•

 Chemioterapia

Leczenie
skojarzone

 

 

Rola i miejsce leczenia wspomagającego w 

onkologii

Komórk

i

zdrowe

Inicjacj

a

Promocja

Progresj

a

Przerzuty

Zgon

Pierwotna

prewencja

Racjonalne

odżywianie

Zdrowe

odżywianie

Wtórna

prewencja

Terapia

wspomagająca



 

Sztuczne odżywianie

 Farmakoterapia

ZAPOBIEGANIE

LECZENIE

Terapia

wspomagająca

 

 

Leczenie nowotworów

Przyczyny zgonów

guzy lite (ok.25%)
nowotwory układu krwiotwórczego (ok.35%)

guzy lite (ok.25%)
nowotwory układu 
krwiotwórczego ( ok.5%)

guzy lite (ok.50%)
nowotwory układu krwiotwórczego (ok.60%)

 POWIKŁANIA

 EWOLUCJA NOWOTWORU 

(historia naturalna):

ZGON

Przerzut

Progresja

NOWOTWÓR

Promocja

Inicjacja

KOMÓRKI 

ZDROWE

NOWOTWÓR
LECZENIE

  

Zakażenia

  

Powikłania 

    metaboliczne

  

Powikłania 

    zakrzepowo-

    zatorowe



 

 

Niedożywienie (malnutrition)

Postać mieszana

KWASHIORKOR

(niedożywienie białkowe)

MARAZM

 

(niedożywienie białkowo-kaloryczne)

Żywienie w chorobach nowotworowych

 

 

OCENA STANU ODŻYWIENIA A LOKALIZACJA 

NOWOTWORU*

układ pokarmowy

układ oddechowy

Prawidłowe odżywienie
Niedożywienie
Wyniszczenie

* M. Talarek - Ogólnopolski program oceny występowania niedożywienia u 
pacjentów z nowotworami przewodu pokarmowego i płuca – badanie 
wieloośrodkowe, II-IV.2005

 

 

0%

20%

40%

60%

80%

100%

okrężnica

odbytnica

głowa i szyja

jelito cienkie

pęcherzyk żółciowy

trzustka

wątroba

żołądek

przełyk

OCENA STANU ODŻYWIENIA A LOKALIZACJA 

NOWOTWORU W OBRĘBIE UKŁADU 

POKARMOWEGO*

Prawidłowe odżywienie
Niedożywienie
Wyniszczenie

* M. Talarek - Ogólnopolski program oceny występowania niedożywienia u 
pacjentów z nowotworami przewodu pokarmowego i płuca – badanie 
wieloośrodkowe, II-IV.2005

 

 

OCENA STANU ODŻYWIENIA U CHORYCH Z NOWOTWOREM 

GÓRNEGO ODCINKA  UKŁADU POKARMOWEGO*

Prawidłowe odżywienie
Niedożywienie
Wyniszczenie

* M. Talarek - Ogólnopolski program oceny występowania niedożywienia u 
pacjentów z nowotworami przewodu pokarmowego i płuca – badanie 
wieloośrodkowe, II-IV.2005

 

 

     NIEDOŻYWIENIE W ONKOLOGII

Przyczyny

•

Konsekwencje żywieniowe nowotworów złośliwych

•

Konsekwencje żywieniowe leczenia 

onkologicznego:

–

chirurgia

 leczenie skojarzone

–

radioterapia

–

chemioterapia

 

 

Konsekwencje żywieniowe nowotworów 
złośliwych 



Utrata łaknienia (anorexia)



Zaburzenia wchłaniania (malabsorptio)



Zaburzenia metaboliczne (dysmetabolism)

Specyficzne 

Niespecyficzne 

   NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

 

 

Anorexia

   NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

 

 

Prawdopodobne czynniki przyczynowe utraty łaknienia u       chorych na 

nowotwory złośliwe (I)



Zaburzenia czuciowe 
(sensoryczne)

obwodowe

ośrodkowe (hypothalamus)



widzenie



smak



powonienie



ból



gorączka

„Przyjemność jedzenia”



Zaburzenia mechaniczne przewodu 
pokarmowego (ileus, dysphagia)

 NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

 

 

Prawdopodobne czynniki przyczynowe utraty łaknienia u chorych na 

nowotwory złośliwe (II)



Skutki uboczne leczenia onkologicznego:



chirurgia



chemioterapia



radioterapia

Leczenie skojarzone



Metabolizm guza:



produkcja toksyn ? 





 produkcja mleczanów





 produkcja ciał ketonowych



Czynniki psychologiczne (stres)

 NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

 

 

Zaburzenia wchłaniania (malabsorptio) u chorych na nowotwory 

złośliwe (I)



Wpływ masy guza na czynność motoryczną przewodu 
pokarmowego (Hypoperystalsis):



Rak jajników (FIGO III/IV

o

)



Mięsaki pozaotrzewnowe



Carcinosis peritonei (“omental cake”)



Wpływ masy guza na drożność przewodu 
pokarmowego (Obstructio):



wydzielanie żółci (Ca cholangiocellulare)



wydzielanie soku trzustkowego (Ca pancreatis)

   NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

 

 



Zespół nadmiernego wydzielania:  
(Enteropathia exsudativa)



Polipowatość jelita grubego



Zollinger-Ellison syndrom



Zespół rakowiaka



VIP-oma (“pancreatic cholera”)



Wpływ leczenia:



Zespół jelita krótkiego 

(Short Bowel Syndrom)



Obniżona podaż pokarmów

chirurgiczny („poresekcyjny”)

czynnościowy (enteritis postradiologica)

Zaburzenia wchłaniania (malabsorptio) u chorych na nowotwory 

złośliwe (II)

  NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

 

 

Zaburzenia metaboliczne (dysmetabolism) u 
chorych na nowotwory złośliwe

GUZ

Białka

Węglowodany

Lipidy

H

2

O/Elektrolity

Witaminy

Pierwiastki 

śladowe

   NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

 

 

Zaburzenia metaboliczne (dysmetabolism) u 
chorych na nowotwory złośliwe

Białka

Węglowodany

Lipidy

Hypoglikemia (fibrosarcoma 50%, hepatoma 30%)
Hyperglikemia (glukagonoma)
 Mleczany,  Aktywność cyklu Coriego

„Zespół podkradania azotu” przez guz
 Synteza białka gospodarza
 Neoglukogeneza

 Lipoliza

  NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

 

 



Hipokaliemia / Hiponatremia:



Adenocarcinoma mucinosum coli / recti



Ca ovariorum (FIGO III/IV

o

)

Zaburzenia wodno-elektrolitowe u 
chorych na nowotwory złośliwe



Hiperkalcemia:



Metastases ad ossa



Ca medullare gl. thyreoideae (M.E.N.)



Hipomagnezemia:



Thymoma



Lymphoma malignum



Leucaemia

    NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

 

 



 Vit. A 

Niedobory witamin u chorych na nowotwory złośliwe



 Vit. B1



 Vit. C

nowotwory gruczołów ślinowych



 Vit. PP

nowotwory płuc

nowotwory sutka

rakowiak

chemioterapia (5-Fu)

   NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

 

 

ANABOLIZM

KATABOLIZM

Sztuczne żywienie

Konsekwencje żywieniowe leczenia onkologicznego

NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

 

 

Niespecyficzne

Konsekwencje żywieniowe chirurgii onkologicznej

Specyficzne

NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

 

 

Niespecyficzne

Konsekwencje żywieniowe chirurgii onkologicznej

niedrożność porażenna/mechaniczna
utrata krwi
„stres chirurgiczny”
przetoki
pooperacyjne powikłania septyczne

 NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

 

 

Specyficzne:

Konsekwencje żywieniowe chirurgii onkologicznej



Ca esophagi



Ca ventriculi



Ca pancreatis



Ca hepatis



Resectio jejuni/ilei



Ca intestini crassi

„chirurgiczny zespół złego wchłaniania”

zaburzenia wodno-elektrolitowe

zaburzenia połykania (dysphagia)
zaburzenia wchłaniania tłuszczów

zespół poposiłkowy (dumping syndrom)
niedokrwistość ( B

12

,  Fe)

zaburzenia wchłaniania tłuszczów

zaburzenia trawienia tłuszczów (steatorrhoea)
zaburzenia trawienia białek 
hiperglikemia
hipowitaminoza ( B

12

)

ostra niewydolność wątroby (hepato-renal syndrom)
hipoglikemia 
hipoproteinemia

     NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

 

 

OUN 

Anoreksja
Nudności
Wymioty

Głowa

i

szyja

Ból
Zaburzenia połykania
Zapalenie bł. śluzowej
Anoreksja
Zaburzenia smaku
Zaburzenia powonienia

Owrzodzenie
Próchnica zębów
Martwica popromienna
Szczękościsk
Zaburzenia smaku
Zaburzenia wydziel. śliny

Zaburzenia połykania
Anoreksja

Anoreksja
Nudności
Wymioty
Biegunka
Popromienne zapal. 

przewodu pokarmowego

Zwężenie przełyku
Przetoka przełyku

Owrzodzenie
Zwężenie 
Przetoka 
Zespół złego wchłaniania

Jama
brzuszna

Region

Faza ostra

Faza przewlekła

Klatka
piersiowa

Konsekwencje żywieniowe radioterapii

NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

 

 

Powikłania popromienne jelita cienkiego

MECHANICZNE

CZYNNOŚCIO

WE

stenosis 

postradiologica

occlusio

enteropathia 

exsudativa

diarrhoea,

steatorrhoea



NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

 

 

CTX
BCNU/CCNU
DTIC
MTX
5-Fu
VCR
VBL
CDDP
ADR
BLM

Lek

Konsekwencje żywieniowe chemioterapii

NudnościWymioty Biegunki Zaparcia

Zaburzen

ia smaku

Zapaleni

e błon 

śluzowyc

h

Inne

++

+++

++

+
+

-

+

+++

++

+

hepatitis

++

+++

++

+
+

-

++

+++

++

+

-

+

-

++
++

-

+

-

+

-

-
-

+

-
-

++
++

-
-
-

++

+

-

+
+
+
+

-

+
+

+

-
-

++
++

-

+

-

++
++

hepatitis

+ niewielkiego 
stopnia

++ średniego 
stopnia

+++ znacznego 
stopnia

- zwykle nie 
obserwowane

NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

 

 

Patogeneza niedożywienia / wyniszczenia nowotworowego

ANOREKSJA

CZYNNIK 

MECHANICZNY

OBNIŻONA PODAŻ POKARMÓW

OBNIŻONE WCHŁANIANIE POKARMÓW

DODATKOWE STRATY 

(np. przetoka)

NIEDOŻYWIENIE / 

WYNISZCZENIE 

NOWOTWOROWE

KONSEKWENCJE METABOLICZNE 

LECZENIA ONKOLOGICZNEGO

METABOLICZNA 

RYWALIZACJA: gospodarz / 

guz

ZABURZENIA METABOLICZNE 

WYWOŁANE PRZEZ NOWOTWÓR

NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

 

 

     NIEDOŻYWIENIE  W  ONKOLOGII

Podsumowanie

•

Istotny problem kliniczny:

chirurgiczne
(operacyjność)

–

 

możliwości leczenia

 

radioterapia

chemioterapia

•

Istotny czynnik rokowniczy

Współczynniki:

ryzyko   -    korzyść

koszt     -    korzyść

 

 

LECZENIE NIEDOŻYWIENIA / 

WYNISZCZENIA NOWOTWOROWEGO

Leczenie dietetyczne:



 częste posiłki w małych ilościach



 dieta lekkostrawna

Farmakoterapia (leki pobudzające 

łaknienie):



 sterydy (dexametazon)



 progestageny: octan megestrolu (Megace®)

Sztuczne odżywianie:



 dojelitowe



 pozajelitowe

Możliwości

 

 

LECZENIE WSPOMAGAJĄCE W 

LECZENIU CHORYCH NA NOWOTWORY 

ZŁOŚLIWE

Wyleczenie

Leczenie onkologiczne 

    specyficzne

Przedłużenie 

życia

Leczenie wspomagające

Jakość życia

Podsumowanie

(5-letnie przeżycie)