BEZROBOCIE

Bezrobocie



oznacza taką sytuację

na rynku pracy, kiedy to

nie wszyscy zdolni do

pracy a chcący pracować

znajdują zatrudnienie.



W różnych krajach stosuje się jeszcze

wiele dodatkowych kryteriów

określających kogo można zaliczyć

do grona bezrobotnych,



Np. w Polsce przyjmuje się, że są to

osoby, które:

zarejestrowały się we właściwym

dla miejsca zamieszkania

powiatowym urzędzie pracy,

ukończyły 18 lat,

nie ukończyły: kobieta 60 lat, a

mężczyzna 65 lat

nie nabyły prawa do emerytury,

nie są właścicielami lub posiadaczami

gospodarstwa rolnego,

nie prowadzą pozarolniczej działalności

gospodarczej,

nie uczą się w szkołach różnego typu.



Ta część społeczeństwa, która

znajdując się w wieku

produkcyjnym i będąca zdolna

do pracy, jest zaliczana do

całkowitych

zasobów siły

roboczej

w danym kraju w

określonym czasie.

Do grona zatrudnionych

zalicza się:



wszystkich tych, którzy

są pracownikami

najemnymi oraz tych ,

którzy są właścicielami

przedsiębiorstw

własności indywidualnej.

Do grona bezrobotnych

będzie się zaliczać:



Tę część zasobów siły roboczej która

poszukuje pracy.



Bezrobocie = zasoby siły

roboczej - zatrudnieni.

Zmiany w poziomie

bezrobocia zalezą od:

zmian w zasobach

siły roboczej,

zmian w rozmiarach

zatrudnienia.

Zmiany w zasobach siły

roboczej wynikają z:



rachunku

dopływu

odpływu

ludności do

oraz z grona osób

aktywnych

zawodowo.

Podstawowym źródłem

dopływów są:



absolwenci różnego typu

szkół zwiększają oni zasoby

nie tylko ilościowo, lecz także

stanowią zmianie ich

struktury z punktu widzenia

określonych kwalifikacji.



Kolejne źródło dopływów

stanowią te osoby, które nie

były aktywne zawodowo,

lecz w pewnym momencie z

różnych powodów

zdecydowały się na

poszukiwanie pracy.

Podstawowym kanałem

odpływu



Przechodzenie części zatrudnionych oraz

poszukujących pracy w stan spoczynku

(emerytury, renty inwalidzkie),



Dobrowolna rezygnacja z dalszego

zatrudnienia ze starań o poszukiwanie

pracy.



W wielu krajach, także w Polsce istotną

przyczyną zmniejszania się grupy osób

aktywnych zawodowo jest emigracją.

Zmiany w rozmiarach

zatrudnienia wynikają z:



jego przyrostu oraz

redukcji.

Podstawowym źródłem

wzrostu zatrudnienia są:



Nowe inwestycje w wyniku

których tworzone są nowe

miejsca pracy- przy danym

poziomie nakładów

inwestycyjnych ilość tych miejsc

zależeć będzie od rodzaju

zastosowanej techniki produkcji.



Podstawową przyczyną

redukcji

rozmiarów

zatrudnienia

jest

ograniczanie rozmiarów

produkcji w okresie

recesji gospodarczej.

Rodzaje

bezrobocia



Bezrobocie klasyczne,



Bezrobocie strukturalne,



Bezrobocie frykcyjne,



Bezrobocie przymusowe,



Bezrobocie cykliczne

(koniunkturalne),



Sezonowe.

Bezrobocie klasyczne



Występuje ono wówczas,

gdy płace utrzymywane

są na poziomie wyższym

od poziomu równowagi

na rynku pracy.

Bezrobocie

strukturalne



wynika ono ze zmian w

strukturze gospodarki

narodowej sprawiających, że

pewne przedsiębiorstwa lub

nawet całe gałęzie gospodarki

przestają istnieć , a pojawiają

się nowe.

Bezrobocie

frykcyjne



jest ono wynikiem nie dopasowań na

rynku pracy, w rozumieniu braku na

nim równowag cząstkowych.



występuje ono także wtedy, gdy

ludzie przechodzą z jednego miejsca

pracy na drugie wymagające

podobnych kwalifikacji.

Bezrobocie

przymusowe



rozumiemy jako taką sytuację

na rynku pracy, kiedy to część

siły roboczej gotowa jest podjąć

pracę za obowiązująca płacę

oraz akceptuje pozostałe

warunki pracy, a mimo to nie

może znaleźć zatrudnienia.



Przyczyną bezrobocia

przymusowego jest

niedostateczny popyt

globalny na rynku

towarowym ( popyt

konsumpcyjny oraz popyt

inwestycyjny).

Bezrobocie cykliczne



to sytuacja, w której spadek

globalnego popytu powoduje

spadek produkcji i zatrudnienia.

Wynika ono z niedostosowania

płac i cen do zmniejszonego

popytu.

Bezrobocie sezonowe

dotyczy osób wykonujących

prace charakteryzujące się

sezonowością (np.

budownictwo, sadownictwo).

Osoby te o ile mnie mają innej

możliwości pracy, pozostają

okresowo bez pracy.

Metody pomiaru

bezrobocia

W praktyce statystycznej stosuje się

kilka podstawowych metod obliczania

bezrobocia. Obejmują one:



rejestrację bezrobotnych przez

urzędy pracy,



rejestrację osób ubiegających się o

zasiłki dla bezrobotnych,



badania ankietowe reprezentacyjnej

grupy ludności.



Najbardziej znana

metoda jest metoda

badania aktywności

ekonomicznej

ludności (BAEL).



Badania ankietowe reprezentacyjnej próby

ludności kraju są szeroko stosowaną w

świecie metodą obliczania liczby

bezrobotnych. Metoda ta ma już swoją długą

historię.



W Stanach Zjednoczonych stosowana jest od

lat czterdziestych XX wieku, choć w innych

krajach wprowadzono ją później.



Od 1992 r. znajduje ona również zastosowanie

w Polsce, gdzie jest znana pod nazwą badania

aktywności ekonomicznej ludności (BAEL).



Zgodnie z definicją przyjętą w BAEL, do

kategorii bezrobotnych zaliczone są osoby

w wieku 15 lat i więcej, które spełniają

jednocześnie następujące warunki:



nie pracowały w okresie badanego

tygodnia, tzn. nie wykonywały przez co

najmniej 1 godzinę pracy przynoszącej

zarobek lub dochód bądź też nie miały

formalnie pracy jako pracownicy najemni

względnie pracujący na własny rachunek,



aktywnie poszukiwały pracy w

ciągu ostatnich czterech

tygodni,



były zdolne i gotowe podjąć

pracę w tygodniu badanym i

następnym.

Ekonomiczne skutki

bezrobocia



przejawiają się w kosztach

wynikających z:



różnicy pomiędzy tym, co bezrobotny

mógłby wyprodukować, gdyby

pracował a sytuacją kiedy pozostaje

bez pracy,



podstawowym makroekonomicznym

skutkiem bezrobocia jest utrata

produkcji wynikająca z niepełnego

wykorzystania siły roboczej,



z pozostawania w stanie

bezczynności maszyn i urządzeń

na nieobsadzonych stanowiskach

pracy,



obniżonego popytu bezrobotnych

na środki konsumpcji- zasiłek dla

bezrobotnego jest przecież niższy

od przeciętnej płacy.



Konieczności wydatkowania

środków finansowych na zasiłki dla

bezrobotnych przy danych zasobach

budżetu państwa przeznaczanie ich

na ten cel oznacza konieczność

uszczuplenia tych środków na inne

ważne cele (np.. Na rozbudowę

infrastruktury )



Źródło finansowania tego typu

wydatków są podatki pobierane od

pracujących w gospodarce. Zbyt

wysokie podatki mogą stanowić

antybodziec do wzrostu produkcji i

zmniejszyć aktywność w gospodarce.



Konsekwencja tego może być dalszy

wzrost bezrobocia i napięcia

społeczne.

Społeczne skutki

bezrobocia



Wiążą się z powstawaniem tzw.

nowego ubóstwa,

brakiem szans na awans społeczny,

wzrostem zagrożenia ryzykiem

utraty miejsca pracy.



Powstanie tzw. nowego ubóstwa pociąga

za sobą – szczególnie w krajach, gdzie

dotychczasowy poziom życia jest i tak

już niski – konsekwencje w postaci:



braku środków na właściwe odżywianie

co może pociągnąć za sobą obniżenie

przeciętnego okresu życia, wzrost

śmiertelności niemowląt, spadek

kondycji fizycznej i psychicznej

młodzieży.



braku środków finansowych na kupno

mieszkania oraz jego wyposażenie, co

naturalnie zakłóca tok życia rodziny i

uniemożliwia właściwie jej

funkcjonowanie.



braku środków finansowych na

uczestnictwo w życiu kulturalnym, co

wpłynie na duchowe zubożenie

społeczeństwa,



wzrost rozmiarów tych

form patologii społecznych,

które wynikają miedzy

innymi z ubóstwa ( np.

kradzieży, prostytucji).

Brak szans na awans

społeczny prowadzi do:



spadku aktywnego uczestnictwa w życiu

społecznym, co może stanowić realne

zagrożenie dla rozwoju procesu demokracji

w danym kraju,



braku motywacji do zdobywania kwalifikacji

i ich dalszego pogłębiania,



wzrostu rozmiarów tych form patologii

społecznych, które wynikają z braku

realnych perspektyw ( np. alkoholizm,

narkomania)

wzrost zagrożenia ryzykiem

utraty miejsca pracy pociąga

za sobą:



Pogorszenie pozycji zatrudnionych

wobec pracodawców w zakresie płac,



Dobrowolne rezygnowanie

pracowników z niektórych uprawnień

(np. zwolnień lekarskich w sytuacjach

rzeczywistej choroby) w obawie

przed utratą pracy.



Wymienienie wszystkich , negatywnych

skutków ( ekonomicznych, społecznych)

bezrobocia ,jest niemożliwe.



Bezrobocie wywiera również skutki

pozytywne, jeżeli prowadzi do

zachowania elastyczności podaży siły

roboczej , umacniania dyscypliny pracy,

podwyższania kwalifikacji oraz

hamowania nadmiernego wzrostu płac.



Stopa bezrobocia

= U/AZ x 100,

gdzie: u- oznacza rozmiary

bezrobocia,

Az- oznacza rozmiary ludności

aktywnej zawodowo w danym czasie

Przyczyny bezrobocia



Znajomość przyczyn bezrobocia jest

istotnym elementem, w analizie zjawiska

bezrobocia. Przyczyny mogą być różne.



Począwszy od indywidualnych decyzji (tzw.

bezrobocie dobrowolne),



Uwarunkowanie makroekonomiczne ,

wynikające z określonego w danym

momencie, stanu gospodarki.



Przyczyny bezrobocia są podstawą jego

klasyfikacji z którą zapoznaliśmy się

wcześniej.



W każdym kraju wielkość bezrobocia

oraz przyczyny jego powstania mogą

się różnić.



Zależy to nie tylko od stanu

gospodarki , ale również od tego w

jakiej sytuacji ekonomicznej czy

politycznej znajduje się dany kraj.

Bezrobocie w Polsce



W całym okresie 1990- 2008 osiągnęło ono wysoki

poziom.



Szczególną datą w historii polskiego bezrobocia jest

rok 1990, związany z zapoczątkowaniem głębokich

zmian ustrojowych i gospodarczych kraju.



Do końca lat 80. problemem rynku pracy były raczej

niewykorzystane miejsca pracy i niedobór

pracowników. Na 10 tys. poszukujących pracę było

ponad 250 tys. ofert pracy.



Wprowadzenie w Polsce zasad gospodarki rynkowej

zmieniło tę sytuację. Obecnie charakterystyczna

jest nadwyżka liczby osób poszukujących pracy nad

liczbą miejsc pracy.

Nasilenie tego zjawiska

nastąpiło w latach:



1992- 2246 tys. osób bezrobotnych



1994- 2836 tys. osób bezrobotnych



2001- 3115,1 tys. osób bezrobotnych

Z badań M. Kabaja wynika że już na

samym początku transformacji

widoczny był znaczny ubytek miejsc

pracy. Tylko w latach 1990-2001

ubyło 2,6mln miejsc pracy

Przyczyny bezrobocia w Polsce

w okresie transformacji

systemowej gospodarki są to:



Zmiana gospodarki z centralnie planowanej na

rynkową, a w związku z tym odejście od modelu

pełnego zatrudnienia.



Recesja gospodarcza w początkowym okresie

transformacji gospodarczej spowodowała

ograniczenie produkcji, co w konsekwencji

doprowadziło do zmniejszenia zatrudnienia,



Szybsze tempo likwidowania sektora

uspołecznionego niż rozwój sektora prywatnego.



Opóźnienie w rozwoju gospodarczym całych

regionów, zwłaszcza tzw. ściany wschodniej.



Prywatyzacja : zatrudnienie w prywatnych firm

ulega z reguły redukcji



Restrukturyzacja gospodarki- zmiana struktury

gospodarczej.



Zniesienie bądź osłabienie barier celnych na

początku transformacji spowodowało tzw.

„zalanie” Polski, zagranicznymi towarami, które

stanowiły dużą konkurencję dla towarów

polskich.

Formy łagodzenia i sposoby

przeciwdziałania bezrobociu



Aby podjąć skuteczne działania w

walce z bezrobociem , należy

odpowiedzieć na następujące pytania:



ilu jest bezrobotnych?



kim są bezrobotni ?



Jak długo trwa okres bez pracy ?



Jaka jest przyczyna bezrobocia?

1) Instrumenty polityki rządu w walce z

bezrobociem o interesy pracowników musi

zadbać państwo, (czyli rząd RP).

Rząd powinien w pierwszej kolejności starać

się ograniczyć bezrobocie oraz następnie,

w nie mniejszym stopniu, powinny to robić

samorządy lokalne.

( ważna jest właściwa współpraca tych

dwóch organów)

Działania rządu:



ograniczenie biurokracji związanej z

otwieraniem nowych firm,



wspieranie drobnych i średnich

przedsiębiorstw,



polityka proexportowa państwa prowadząca

do zwiększenia produkcji i zatrudnienia,



zwolnienia z płatności VAT przy eksporcie



skracanie czasu pracy, upusty w podatkach

dla pracodawców uruchamiających nowe

stanowiska pracy, itp.

Działania samorządów



przyciąganie kapitału ( głównie

zagranicznego),



stawiane na drobne i średnie przedsiębiorstwa

oraz współpraca z lokalnymi przedsiębiorcami,



stwarzanie dogodnych warunków do rozwoju

firm na swoim terenie,



walka z odpływem ludzi na Zachód powinna

przybrać w konkretnym wymiarze: to nie

robotnicy powinni wyjeżdżać np.: do Niemiec ,

tylko zakłady pracy z udziałem niemieckiego

kapitału powinny instalować się w Polsce.

Działania bezrobotnych:



muszą być bardziej elastyczni,

chętniej korzystać z kursów

kwalifikacyjnych,



muszą uczyć się nowego zawodu,

dzisiaj nie ma już pracy dla osób

niewykwalifikowanych.

2) Polityka makroekonomiczna

i mikroekonomiczna

Polityka makroekonomiczna

polega na wykorzystaniu

instrumentów fiskalnych (podatków,

wydatków budżetowych) i

pieniężnych ( stopy procentowej,

podaży pieniądza) do oddziaływania

na rozmiary agregatywnego popytu

na towary.

Do makroekonomicznych

środków przeciwdziałania

bezrobociu należą:



zahamowanie procesu likwidacji miejsc

pracy,



stymulowanie inwestycji,



promowanie eksportu i optymalizacja

importu,



obniżenie podatków i stóp procentowych,



obniżenie obciążeń składkowych ( ZUS),



Dostęp do chłonnych rynków zbytu.

b) Polityka

mikroekonomiczna

obejmuje zespół instrumentów mających

na celu poprawę funkcjonowania rynku

pracy oraz redukcję bezrobocia w

określonych grupach siły roboczej.

Polityka ta nastawiona jest przede

wszystkim na zmniejszenie bezrobocia

frykcyjnego i strukturalnego.

Wśród jej instrumentów należy

wymienić:

1) publiczne programy zatrudnienia

polegające na tworzeniu przez

państwo dodatkowych miejsc pracy

dla określonych grup bezrobotnych,

2) polityka subsydiowania zatrudnienia,

polegająca na udzielaniu subsydiów

tym przedsiębiorstwom, które

utworzą nowe miejsca pracy,

3) istotną rolę odgrywają organizowane

przez państwo szkolenia zawodowe,

umożliwiające bezrobotnym zdobywanie i

zmianę kwalifikacji zawodowych.

4) rozwijane są usługi pośrednictwa pracy

świadczone przez biura pracy, zwłaszcza

dotyczące udzielania informacji o wolnych

miejscach pracy,

3) Aktywna i pasywna polityka

Państwa

) aktywna polityka rządowa

przejawiająca się m.in. w organizowaniu
prac interwencyjnych, publicznych i
sezonowych. Bezrobotni uczestniczą np.
przy budowie czy porządkowaniu dróg,
ulic, parków, budynków publicznych, a
jednocześnie dają pracę i zarobki
bezrobotnym.

Oprócz tych działań do

środków aktywnej polityki

zalicza się:



organizowanie kursów dokształcających

lub zmieniających kwalifikacje,



udzielanie pożyczek na rozpoczęcie przez

bezrobotnych własnej działalności,



organizację zatrudnienia u pracodawców

zagranicznych.

b) Pasywna polityka państwa

Na rynku pracy obejmuje różnorodne formy

pomocy finansowej dla bezrobotnych.

Należy tu wymienić:



zasiłki dla bezrobotnych,



jednorazowe odszkodowania dla osób

zwalnianych z pracy,



dodatki związane z wcześniejszym

przechodzeniem na emeryturę,



promowanie pracy w niepełnym wymiarze

godzin.

Document Outline