KOSZTY PRODUKCJI

 

 

Zysk księgowy – wynika z kalkulacji księgowej; 

jest to różnica między przychodami ze 
sprzedaży a kosztami uwzględnionymi w 
rachunku wyników przedsiębiorstwa.

Przychody ze sprzedaży – wszystkie wpływy 

pieniężne osiągnięte przez przedsiębiorstwo w 
danym okresie, pochodzące wytworzonych 
produktów i usług.

Koszty uwzględnione w rachunku wyników 

przedsiębiorstwa są to wszystkie wydatki 
pieniężne poniesione przez przedsiębiorstwo w 
danym okresie w celu uzyskania przychodów ze 
sprzedaży. Są to tzw. koszty księgowe. 

 

 

W modelu neoklasycznym zakłada się, że 

koszty przedsiębiorstwa są ujmowane jako 
koszty alternatywne. Założenie to ma dwie 
konsekwencje:

1.

Wydatki pieniężne rzeczywiście poniesione 
w celu uzyskania określonego przychodu ze 
sprzedaży są najniższe z możliwych.
Gdyby bowiem istniała ewentualność 
lepszego, a więc tańszego zakupu i 
zastosowania czynników produkcji, 
przedsiębiorca by ją wykorzystał.

 

 

2.

Oprócz kosztów zaewidencjonowanych jako 
rzeczywiście poniesione wydatki pieniężne, 
uwzględnia  się koszty alternatywne, 
stanowiące utratę najlepszej z możliwych 
korzyści w odniesieniu do zastosowania ziemi, 
pracy i kapitału właściciela w danej firmie.
Ten rodzaj kosztów alternatywnych w ujęciu 
pieniężnym określa się jako koszty implicite, 
w przeciwieństwie do ewidencyjnych 
wydatków pieniężnych, czyli kosztów 
księgowych, określanych jako koszty explicite. 

 

 

Zysk 

księgowy

Koszt 

księgowy

Przychód 

ze sprzedaży

Zysk 

ekonomiczny

Koszt implicite

Koszt 

księgowy

K

o

sz

t e

k

o

n

o

m

ic

zn

y

 

 

Rodzaje kosztów w krótkim okresie

W analizie krótkookresowej możemy koszty podzielić 

na:



koszty stałe,



koszty zmienne.

Koszty stałe (KS) są to koszty, których wysokość w 

danym okresie i w typowych warunkach jest 
niezależna od zmian wielkości produkcji.
Są to koszty, które są ponoszone przez 
przedsiębiorstwo niezależnie od wielkości 
produkcji. 
Występują one nawet wówczas, gdy produkcja 
wynosi zero. Wykres krzywej kosztów stałych 
całkowitych ma kształt linii prostej.

 

 

Koszty zmienne (KZ) są to koszty, których 

wysokość w danym okresie i w typowych 
warunkach zależy od zmian wielkości 
produkcji.

Są to koszty związane z wykorzystaniem w 

procesie produkcji czynników zmiennych, 
których ilości wzrastają lub zmniejszają się w 
zależności od rozmiarów produkcji. 

Tempo wzrostu jest nierównomierne: 

początkowo rośnie wolniej następnie po 
przekroczeniu pewnego poziomu zaczyna 
rosnąć szybciej.

 

 

Koszty w krótkim okresie

Co jest kosztem stałym, a co zmiennym zależy 

w dużej mierze od okresu analizy. Im jest on 
krótszy, tym więcej kosztów będzie 
zaliczonych do stałych, a im dłuższy, tym 
więcej do kosztów zmiennych.

 

 

Przykłady kosztów stałych w 

przedsiębiorstwie                (w ciągu 

miesiąca):



koszty utrzymania budynków i budowli,



amortyzacja maszyn i urządzeń,



czynsz za wynajem gruntów, budowli, 
magazynów,



wynagrodzenie pracowników stałych 
zatrudnionych w systemie godzinowym,



wydatki na niektóre rodzaje ubezpieczeń,



wydatki na opłacenie niektórych podatków: 
od nieruchomości, gruntowego.

 

 

Przykłady kosztów zmiennych w 

przedsiębiorstwie                (w ciągu 

miesiąca):



wydatki na zakup surowców i materiałów, 
półfabrykatów, elementów gotowych, 
materiałów eksploatacyjnych,



wydatki na energię elektryczną zużywaną w 
procesach produkcji, 



wynagrodzenia w systemie akordowym,



wynagrodzenie za pracę w nadgodzinach,



wynagrodzenie pracowników sezonowych.

 

 

Koszty w krótkim okresie

Koszty całkowite (KC) są sumą kosztów 

stałych i kosztów zmiennych.

KC = KS + KZ

 

 

 

 

Koszty przeciętne

Koszt stały przeciętny (KSP) – koszt stały 

przypadający na jednostkę produktu.

Koszt stały przeciętny zmniejsza się nieustannie 

wraz ze wzrostem rozmiarów produkcji, co 
oznacza że krzywa kosztów stałych 
przeciętnych jest nachylona w prawo w dół. 

KSP nie osiąga wartości równej zero. Nawet 

przy bardzo dużej produkcji na każdy 
wytworzony produkt przypada jakaś część 
kosztów stałych.

Q

KS

KSP

 

 

Koszty przeciętne

Koszt zmienny przeciętny (KZP) – koszt 

zmienny przypadający na jednostkę produktu.

Koszt zmienny przeciętny zmniejsza się wraz ze 

wzrostem produkcji, a następnie po 
przekroczeniu pewnej wielkości zaczyna rosnąć. 

Krzywa kosztu zmiennego przeciętnego jest do 

pewnego momentu nachylona w prawo w dół, a 
po przekroczeniu określonej wartości produkcji 
zaczyna wzrastać. 

Q

KZ

KZP

 

 

Koszty przeciętne

Koszt całkowity przeciętny (KCP) – koszt 

całkowity przypadający na jednostkę 
produktu.
Nazywany jest kosztem jednostkowym, 
ponieważ informuje, ile przeciętnie 
kosztowało daną firmę wyprodukowanie 
jednostki produktu.

KZP

KSP

Q

KS

KZ

Q

KC

KCP











 

 

Koszty marginalne (krańcowe)

Koszty marginalne (krańcowe) – określają, 

o ile zmienią się koszty całkowite, gdy 
zmienimy wielkość produkcji o dodatkową, 
kolejną jednostkę.

Q

KZ

Q

KC

KM

KZ

KC

 

czyli

 

0,

KS

KZ

KS

KC

KZ

KS

KC

Q

KC

KM











































 

 

Koszt marginalny w pierwszej fazie maleje, co 

wynika z tego, że początkowo produkcja 
kolejnych jednostek wyrobu jest związana z 
ponoszeniem relatywnie niewielkich 
nakładów czynników zmiennych. 

Po osiągnięciu minimum kosztu marginalnego 

konieczne jest ponoszenie coraz większych 
nakładów czynników zmiennych ze względu 
na ograniczone zasoby i wymogi 
technologiczne.

 

 

 

 

Zależności między kosztami 

przeciętnymi a kosztami marginalnymi

1.

Krzywa kosztów zmiennych przeciętnych nie 
przecina funkcji kosztów całkowitych 
przeciętnych i leży poniżej tej ostatniej. Gdyby 
koszty stałe były równe 0, wtedy funkcje kosztów 
całkowitych i kosztów zmiennych byłyby 
identyczne, czyli tym samym i funkcje KZP i KCP 
miały taki sam przebieg. Z tego wynika, e 
wielkość kosztów stałych jest odpowiedzialna za 
oddalenie funkcji kosztów całkowitych 
przeciętnych od kosztów zmiennych przeciętnych. 
Im KS jest większe, tym wyżej w stosunku do KZP 
leży KCP.

 

 

Zależności między kosztami 

przeciętnymi a kosztami marginalnymi

2.

Funkcje kosztów zmiennych przeciętnych i 
kosztów marginalnych rozpoczynają się w tym 
samym punkcie.

3.

Koszty marginalne przecinają  funkcje kosztów

 

zmiennych przeciętnych i kosztów całkowitych 
przeciętnych w ich minimach.

4.

Minimalny poziom kosztu całkowitego 
przeciętnego ma charakter techniczny (informuje 
przy jakiej wielkości produkcji koszt 
wyprodukowania jednostki produktu jest 
najniższy), a więc nie jest wystarczającym 
kryterium decyzji produkcyjnych dla 
przedsiębiorstwa maksymalizującego zysk.

 

 

Koszty w długim okresie

W długim okresie mogą zmieniać się: rozmiary 

przedsiębiorstwa, metody produkcji, 
pracownicy i ich liczba, umowy z dostawcami 
surowców. 

Zatem w długim okresie wszystkie czynniki 

produkcji są zmienne i wszystkie koszty 
są zmienne.

Kształt krzywej kosztów długookresowych 

wynika ze zmian skali produkcji (zjawiska 
korzyści i niekorzyści skali).

 

 

      

korzyści skali            stabilizacja kosztów      

niekorzyści skali    Q

D

łu

g

o

o

k

re

so

w

y 

k

o

sz

t 

p

rz

e

ci

ę

tn

y

 

 

Jeżeli koszty całkowite rosną wolniej niż 

rozmiary produkcji, krzywa 
długookresowego kosztu opada – koszty 
przeciętne obniżają się. 

Oznacza to, że przedsiębiorstwo osiąga 

korzyści skali.

 Uzyskiwanie ich jest jednym z głównych 

argumentów uzasadniających dominację 
dużych przedsiębiorstw w gospodarce 
światowej.

 

 

Wewnętrzne korzyści skali



techniczne: lepszy podział pracy, wyższa 
sprawność, lepsze wykorzystanie narzędzi,



handlowe: kupno i sprzedaż na 
korzystniejszych warunkach, zatrudnienie 
fachowych sił sprzedaży, możliwość szerokiej 
reklamy,



finansowe: dostęp do różnych źródeł 
kapitału, tańszy kapitał, lepsze warunki 
finansowania.

 

 

Zewnętrzne korzyści skali



praca: wyspecjalizowanie rynku pracy w danym 
regionie (specjalizacja pracy oznacza niższe koszty),



kooperacja: tworzy się warunki współpracy z 
lokalnymi podmiotami,



rozwój usług: rozwój danego sektora w regionie 
powoduje specjalizację banków, firm 
ubezpieczeniowych, itd.

Z korzyści skali nie można korzystać w 

nieskończoność. Ciągłe powiększanie rozmiarów 
firmy i skali produkcji może prowadzić do 
narastania trudności, pojawienia się niekorzyści 
skali i wzrostu kosztów przeciętnych.

 

 

Wewnętrzne niekorzyści skali



trudności w koordynacji zarządzania,



alienacja pracowników, będąca skutkiem 
monotonii,



ryzyko występowania przerw w pracy 
(skutek strajków),



możliwy wzrost kosztów transportu.

 

 

Zewnętrzne niekorzyści skali



niedobór wykwalifikowanej siły roboczej,



niedobór surowców,



drogie tereny budowlane,



zwiększone zapotrzebowanie na usługi 
transportowe.