Zdrowie publiczne w
Zdrowie publiczne w
kontekście
kontekście
starzenia się ludności
starzenia się ludności
w Polsce.
w Polsce.
Zdrowie publiczne w
Zdrowie publiczne w
kontekście
kontekście
starzenia się ludności
starzenia się ludności
w Polsce.
w Polsce.
STRUKTURA ZGONÓW NA ŚWIECIE, 2000
STRUKTURA ZGONÓW NA ŚWIECIE, 2000
Ogólna liczba zgonów: 55 694 000
Ogólna liczba zgonów: 55 694 000
Urazy 9,1%
Urazy 9,1%
Przewlekłe
Przewlekłe
choroby
choroby
niezakaźne
niezakaźne
59%
59%
Choroby zakaźne,
Choroby zakaźne,
niedobory
niedobory
żywieniowe,
żywieniowe,
zgony
zgony
okołoporodowe
okołoporodowe
31,9%
31,9%
WHO, World Health
Report,2001
Polskie społeczeństwo się
starzeje
Od kilku lat zmniejsza się liczba
mieszkańców Polski, przede
wszystkim z powodu malejącej liczby
urodzeń. Równocześnie zwiększa się
średnia długość życia Polaków.
Eksperci GUS przewidują gwałtowne
starzenie się społeczeństwa - do
2030 r. ludność Polski zmniejszy się o
2,5 mln, a średni wiek mieszkańców
wzrośnie z 37 do ponad 45 lat.
Polskie społeczeństwo się
starzeje
W końcu 2004 r. liczba ludności Polski
wynosiła 38 175 tys. osób, o 80 tys.
mniej niż w roku 2000 - poinformował
w najnowszym raporcie Główny
Urząd Statystyczny. Obecnie pod
względem liczby ludności Polska
znajduje się na 30. miejscu wśród
krajów świata i na 9. w Europie.
Ruch naturalny ludności w latach 1989-2004
Polskie społeczeństwo się
starzeje
Zmniejszeniu liczby urodzeń towarzyszy
spadek liczby zgonów (od 1991 r.) i
wydłużanie się życia. Dla 2003 r. średnia
oczekiwana długość życia mężczyzn
wynosiła 70,5 roku, kobiet zaś 78,9 roku.
W stosunku do 1990 r. trwanie życia
mężczyzn wydłużyło się o 4 lata, zaś kobiet
o 3,4 roku. W porównaniu z czołówką krajów
europejskich wiek dożywania Polaków jest
jednak niższy o 4-5 lat dla kobiet i o ok. 6-7
lat dla mężczyzn.
Przeciętne trwanie życia w latach 1950-2003
55
60
65
70
75
80
1950
1955
1960
1965
1970
1975
1980
1985
1990
1995
2000
Rok
L
at
a
ży
ci
a
Mężczyźni
Kobiety
Zgony według przyczyn w wybranych latach 1990, 1995 i 2003
Polskie społeczeństwo się
starzeje
Prowadzone przez demografów badania i analizy wskazują, że
trwający od kilkunastu lat spadek dzietności jeszcze nie
jest procesem zakończonym i dotyczy w coraz większym
stopniu kolejnych roczników młodzieży. Wśród przyczyn tego
zjawiska wymienia się: zwiększone zainteresowanie
zdobywaniem wykształcenia, trudności na rynku pracy,
zmniejszenie świadczeń socjalnych na rzecz rodziny, brak w
polityce społecznej filozofii umacniania rodziny i generalnie
trudne warunki społeczno-ekonomiczne, w jakich znalazło się
pokolenie w wieku prokreacyjnym. Zgodnie z opiniami
ekspertów, w najbliższych latach należy liczyć się z dalszym
spadkiem współczynnika dzietności z obecnej średniej 1,22
dziecka na kobietę do około 1,1 w 2010 r., po czym w latach
2011-2020 można oczekiwać niewielkiego wzrostu dzietności
do wartości około 1,2. Taki poziom dzietności nie zapewnia
prostej zastępowalności pokoleń.
Urodzenia i zgony w latach 1989-2003 oraz prognoza do 2030 r.
Polskie społeczeństwo się
starzeje
Okres po 2020 roku będzie
charakteryzował się gwałtownym
starzeniem się ludności. Znaczny przyrost
nastąpi w najstarszych grupach wieku. Liczba
osób w wieku 85 lat i więcej wzrośnie do 2010
r. o 50 % i osiągnie pół miliona, a w 2030 r. do
prawie 800 tys. (obecnie liczba osób w tym
wieku wynosi niespełna 320 tys.).
Ludność według płci i wieku w 2002 i 2030 r.
15-29
30-39
40-49
50-59
60-69
70-79
80 +
22
60
154
333
395
386
446
0
100
200
300
400
500
15-29
30-39
40-49
50-59
60-69
70-79
80 +
GRUPY WIEKU
wskaźnik na 1000 osób w danym wieku
15-29
30-39
40-49
50-59
60-69
70-79
80 +
3,9
6,6
18,3
23,2
26,3
14,9
6,8
0
5
10
15
20
25
30
15-29
30-39
40-49
50-59
60-69
70-79
80 +
%
GRUPY WIEKU
Odsetek osób niepełnosprawnych w poszczególnych grupach wieku.
20-24
40-44
60-64
70-74
0,46
0,6
1,2
1,86
2,86
3,77
3,1
3,79
0,0
0,5
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
3,5
4,0
20-24
40-44
60-64
70-74
Mężczyźni
Kobiety
GRUPY WIEKU
średnia liczba chorób przewlekłych
Choroby przewlekłe w wybranych grupach wieku.
Mężczyźni
Kobiety
0,46
1,2
2,86
3,1
0,6
1,86
3,77
3,79
0,0
0,5
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
3,5
4,0
Mężczyźni
Kobiety
20-24
40-44
60-64
70-74
GRUPY WIEKU
średnia liczba chorób przewlekłych
C horoby przewlekłe w wybranych grupach wieku wg płci.
6
0
-6
9 7
0
-7
9
8
0
+
O
g
ó
łe
m
0
1
0
2
0
3
0
4
0
5
0
6
0
7
0
6
0
-6
9 7
0
-7
9
8
0
+
O
g
ó
łe
m
M
ę
żczyźn
i
K
o
b
ie
ty
WIEK
%
6
0
-6
9 7
0
-7
9
8
0
+
O
g
ó
łe
m
0
1
0
2
0
3
0
4
0
5
0
6
0
7
0
6
0
-6
9 7
0
-7
9
8
0
+
O
g
ó
łe
m
M
ę
żczyźn
i
K
o
b
ie
ty
WIEK
%
Z
g
o
n
y
z p
o
w
o
d
u
n
o
w
o
tw
o
ró
w
zło
śliw
y
ch Z
g
o
n
y
z p
o
w
o
d
u
ch
o
ró
b
u
k
ła
d
u
k
rą
że
n
ia
BK
Europejskie wytyczne
Europejskie wytyczne
zapobiegania chorobom
zapobiegania chorobom
sercowo naczyniowym
sercowo naczyniowym
Opracowane przez Trzecią Połączoną
Opracowane przez Trzecią Połączoną
Grupę Roboczą złożoną z przedstawicieli
Grupę Roboczą złożoną z przedstawicieli
ośmiu towarzystw naukowych i
ośmiu towarzystw naukowych i
zaproszonych ekspertów.
zaproszonych ekspertów.
(Wytyczne przyjęte w Polsce)
(Wytyczne przyjęte w Polsce)
BK
Choroby sercowo-naczyniowe
Choroby sercowo-naczyniowe
stanowią
stanowią
główną
główną
przyczynę
przyczynę
przedwczesnych zgonów w większości
przedwczesnych zgonów w większości
populacji europejskich, są ważną
populacji europejskich, są ważną
przyczyną inwalidztwa i są w dużej
przyczyną inwalidztwa i są w dużej
mierze odpowiedzialne za rosnące
mierze odpowiedzialne za rosnące
koszty opieki zdrowotnej
koszty opieki zdrowotnej
BK
Przyczyną chorób układu krążenia jest
Przyczyną chorób układu krążenia jest
w większości przypadków
w większości przypadków miażdżyca,
miażdżyca,
rozwijająca się podstępnie przez wiele
rozwijająca się podstępnie przez wiele
lat już zaawansowana w chwili
lat już zaawansowana w chwili
wystąpienia objawów podmiotowych
wystąpienia objawów podmiotowych
BK
Na
tur
al
Na
tur
al
na
his
tor
ia
na
his
tor
ia
I
I
HD
HD
Narastanie zmian miażdżycowych
S Capewell 2004
Możliwości prewencji
Możliwości prewencji
choroby niedokrwiennej serca
choroby niedokrwiennej serca
BK
Na
tur
al
Na
tur
al
na
his
tor
ia
na
his
tor
ia
I
I
HD
HD
Narastanie zmian miażdżycowych
S Capewell 2004
Możliwości prewencji
Możliwości prewencji
choroby niedokrwiennej serca
choroby niedokrwiennej serca
BK
Zgon, zawał serca, udar mózgu są
Zgon, zawał serca, udar mózgu są
niejednokrotnie pierwszymi objawami,
niejednokrotnie pierwszymi objawami,
występują niespodziewanie a wtedy
występują niespodziewanie a wtedy
może już być za późno na interwencję
może już być za późno na interwencję
BK
Częstość występowania chorób
Częstość występowania chorób
układu krążenia ściśle wiąże się
układu krążenia ściśle wiąże się
ze
ze stylem życia
stylem życia
i poddającymi się
i poddającymi się
modyfikacji czynnikami
modyfikacji czynnikami
fizjologicznymi
fizjologicznymi
BK
Na
tur
al
Na
tur
al
na
his
tor
ia
na
his
tor
ia
I
I
HD
HD
Narastanie zmian miażdżycowych
S Capewell 2004
Możliwości prewencji
Możliwości prewencji
choroby niedokrwiennej serca
choroby niedokrwiennej serca
BK
Na
tur
al
Na
tur
al
na
his
tor
ia
na
his
tor
ia
I
I
HD
HD
Narastanie zmian miażdżycowych
S Capewell 2004
Prewencja wtórna
Możliwości prewencji
Możliwości prewencji
choroby niedokrwiennej serca
choroby niedokrwiennej serca
BK
Modyfikacja czynników ryzyka zmniejsza
Modyfikacja czynników ryzyka zmniejsza
umieralność i chorobowość, zwłaszcza u
umieralność i chorobowość, zwłaszcza u
osób ze stwierdzoną, lub jeszcze nie
osób ze stwierdzoną, lub jeszcze nie
rozpoznaną chorobą sercowo-
rozpoznaną chorobą sercowo-
naczyniową.
naczyniową.
Choroba sercowo-naczyniowa zwykle
Choroba sercowo-naczyniowa zwykle
stanowi następstwo jednoczesnego
stanowi następstwo jednoczesnego
wpływu kilku czynników ryzyka.
wpływu kilku czynników ryzyka.
BK
Na
tur
al
Na
tur
al
na
his
tor
ia
na
his
tor
ia
I
I
HD
HD
Narastanie zmian miażdżycowych
S Capewell 2004
Prewencja wtórna
PREWENCJA PIERWOTNA
PREWENCJA PIERWOTNA
Możliwości prewencji
Możliwości prewencji
choroby niedokrwiennej serca
choroby niedokrwiennej serca
BK
Działania profilaktyczne
Działania profilaktyczne
Zapobieganie wszystkim incydentom
Zapobieganie wszystkim incydentom
naczyniowym,
naczyniowym,
nie tylko chorobie
nie tylko chorobie
wieńcowej
wieńcowej
.
.
Szereg chorób sercowo-naczyniowych ma to
Szereg chorób sercowo-naczyniowych ma to
samo podłoże patogenetyczne -miażdżyca
samo podłoże patogenetyczne -miażdżyca
BK
działania mające na
działania mające na
celu zapobieganie
celu zapobieganie
wystąpieniu choroby.
wystąpieniu choroby.
dotyczy osób już chorujących
dotyczy osób już chorujących
ma na celu zapobieganie postępowi
ma na celu zapobieganie postępowi
choroby ponownemu wystąpieniu
choroby ponownemu wystąpieniu
ostrych incydentów, powikłań (także
ostrych incydentów, powikłań (także
ponownych).
ponownych).
BK
U osób, które doświadczyły powikłań,
U osób, które doświadczyły powikłań,
zaostrzeń
zaostrzeń
Zapobieganie powtórnemu wystąpieniu,
Zapobieganie powtórnemu wystąpieniu,
pogłębieniu
pogłębieniu
u osób z rozpoznaną chorobą
u osób z rozpoznaną chorobą
zapobieganie zaostrzeniom,
zapobieganie zaostrzeniom,
powikłaniom
powikłaniom
BK
1.
1.
Osoby z rozwiniętą chorobą
Osoby z rozwiniętą chorobą
wieńcową, chorobą tętnic
wieńcową, chorobą tętnic
obwodowych lub chorobą
obwodowych lub chorobą
naczyniową mózgu na
naczyniową mózgu na
podłożu
podłożu
miażdżycy
miażdżycy
BK
2.
2.
Osoby bez objawów podmiotowych
Osoby bez objawów podmiotowych
choroby sercowo-naczyniowej, obciążone
choroby sercowo-naczyniowej, obciążone
dużym ryzykiem jej rozwoju na podłożu
dużym ryzykiem jej rozwoju na podłożu
miażdżycy z powodu
miażdżycy z powodu
:
:
•
Obecności licznych czynników ryzyka wskutek czego 10-letnie bądź
Obecności licznych czynników ryzyka wskutek czego 10-letnie bądź
ekstrapolowane na 60 r. ż. ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-
ekstrapolowane na 60 r. ż. ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-
naczyniowych wynosi ≥5%
naczyniowych wynosi ≥5%
•
Wyraźnie zwiększonych wartości pojedynczych czynników ryzyka
Wyraźnie zwiększonych wartości pojedynczych czynników ryzyka
cholesterol ≥320 mg/dl, LDL ≥240 mg/dl, RR ≥180/110 mmHg
cholesterol ≥320 mg/dl, LDL ≥240 mg/dl, RR ≥180/110 mmHg
•
Cukrzycy typu 2 lub typu 1 z mikroalbuminurią
Cukrzycy typu 2 lub typu 1 z mikroalbuminurią
BK
3. Bliscy krewni osób, u których wystąpiła
3. Bliscy krewni osób, u których wystąpiła
przedwcześnie choroba sercowo-
przedwcześnie choroba sercowo-
naczyniowa
naczyniowa
na podłożu miażdżycy, osób
na podłożu miażdżycy, osób
bez objawów
bez objawów
podmiotowych choroby
podmiotowych choroby
sercowo-
sercowo-
naczyniowej, które obciążone są
naczyniowej, które obciążone są
szczególnie
szczególnie
dużym ryzykiem
dużym ryzykiem
4. Inne osoby spotykane w codziennej
4. Inne osoby spotykane w codziennej
praktyce
praktyce
klinicznej
klinicznej
BK
Zmniejszenie częstości występowania
Zmniejszenie częstości występowania
pierwszego i kolejnego incydentu
pierwszego i kolejnego incydentu
wieńcowego, udaru niedokrwiennego
wieńcowego, udaru niedokrwiennego
mózgu lub incydentu związanego z
mózgu lub incydentu związanego z
chorobom tętnic obwodowych
chorobom tętnic obwodowych
Zapobieganie inwalidztwu i wczesnym zgonom
Zapobieganie inwalidztwu i wczesnym zgonom
BK
•
Zmiany stylu życia
Zmiany stylu życia
•
Modyfikacja głównych czynników
Modyfikacja głównych czynników
ryzyka
ryzyka
•
Stosowanie leków zapobiegających
Stosowanie leków zapobiegających
wystąpieniu klinicznych
wystąpieniu klinicznych
postaci
postaci
choroby
choroby
BK
•
Zaprzestanie palenia tytoniu
Zaprzestanie palenia tytoniu
•
Modyfikacja diety
Modyfikacja diety
•
Zwiększenie aktywności fizycznej
Zwiększenie aktywności fizycznej
BK
•
Dieta zróżnicowana, zawierająca taką ilość kalorii, która
Dieta zróżnicowana, zawierająca taką ilość kalorii, która
zapewnia utrzymanie należnej masy ciała.
zapewnia utrzymanie należnej masy ciała.
•
Duża zawartość owoców, warzyw, pełnoziarnistych
Duża zawartość owoców, warzyw, pełnoziarnistych
produktów
produktów
zbożowych, niskotłuszczowych produktów
zbożowych, niskotłuszczowych produktów
mlecznych, ryb, chudego
mlecznych, ryb, chudego
mięsa
mięsa
•
Zwiększone spożycie
Zwiększone spożycie
ω
ω
-3 nienasyconych kwasów
-3 nienasyconych kwasów
tłuszczowych
tłuszczowych
(tłuste ryby)
(tłuste ryby)
•
30% podaży energetycznej w formie tłuszczów z czego
30% podaży energetycznej w formie tłuszczów z czego
tylko 1/3
tylko 1/3
tłuszczów nasyconych
tłuszczów nasyconych
BK
•
Zaprzestanie palenia tytoniu
Zaprzestanie palenia tytoniu
•
Zmniejszenie masy ciała u osób
Zmniejszenie masy ciała u osób
otyłych
otyłych
•
Leczenie zaburzeń lipidowych
Leczenie zaburzeń lipidowych
•
Leczenie nadciśnienia tętniczego
Leczenie nadciśnienia tętniczego
•
Zwiększenie aktywności ruchowej
Zwiększenie aktywności ruchowej
BK
Wiek >45 lat u mężczyzn >55 lat u kobiet
Wiek >45 lat u mężczyzn >55 lat u kobiet
Płeć męska
Płeć męska
Czynniki genetyczne (wywiad rodzinny)
Czynniki genetyczne (wywiad rodzinny)
Obecność choroby na podłożu miażdżycy*
Obecność choroby na podłożu miażdżycy*
Obecność cukrzycy*
Obecność cukrzycy*
* Wcześnie wykrywać i właściwie leczyć
* Wcześnie wykrywać i właściwie leczyć
BK
palenie tytoniu
palenie tytoniu
niewłaściwa dieta
niewłaściwa dieta
niska aktywność fizyczna
niska aktywność fizyczna
otyłość
otyłość
BK
palenie tytoniu*
palenie tytoniu*
niewłaściwa dieta
niewłaściwa dieta
niska aktywność fizyczna
niska aktywność fizyczna
otyłość*
otyłość*
* w razie wskazań wspomaganie farmakologiczne
* w razie wskazań wspomaganie farmakologiczne
BK
nadciśnienie tętnicze
nadciśnienie tętnicze
hiperlipidemia/dyslipidemia
hiperlipidemia/dyslipidemia
zaburzenia tolerancji glukozy
zaburzenia tolerancji glukozy
czynniki trombogenne
czynniki trombogenne
BK
nadciśnienie tętnicze
nadciśnienie tętnicze
hiperlipidemia/dyslipidemia
hiperlipidemia/dyslipidemia
zaburzenia tolerancji glukozy
zaburzenia tolerancji glukozy
czynniki trombogenne
czynniki trombogenne
BK
Dla zapobiegania
Dla zapobiegania
chorobom sercowo-
chorobom sercowo-
naczyniowym
naczyniowym
konieczne jest postępowanie
konieczne jest postępowanie
polegające na
polegające na
zmniejszaniu ogólnego ryzyka
zmniejszaniu ogólnego ryzyka
sercowo-naczyniowego
sercowo-naczyniowego
zamiast leczenia
zamiast leczenia
izolowanych czynników ryzyka
izolowanych czynników ryzyka
BK
© World Health Organization 2002
BK
Ograniczyć spożycie soli do 5
Ograniczyć spożycie soli do 5
gramów na dobę,
gramów na dobę,
Owoce i warzywa spożywać w
Owoce i warzywa spożywać w
ilości 5 porcji (400-500 g) na
ilości 5 porcji (400-500 g) na
dobę
dobę
1 porcja odpowiada 1 jabłku,
1 porcja odpowiada 1 jabłku,
bananowi lub 3 łyżkom
bananowi lub 3 łyżkom
gotowanych warzyw
gotowanych warzyw
Ograniczyć spożycie tłustego
Ograniczyć spożycie tłustego
mięsa, i olejów do smażenia
mięsa, i olejów do smażenia
Spożycie ryb co najmniej 3 razy
Spożycie ryb co najmniej 3 razy
tygodniowo, najlepiej tłuste ryby
tygodniowo, najlepiej tłuste ryby
Unikać nadużywania alkoholu
Unikać nadużywania alkoholu
Mężczyźni do 2 drinków
Mężczyźni do 2 drinków
Kobiety do 1 drinka dziennie
Kobiety do 1 drinka dziennie
(25g alkoholu)
(25g alkoholu)