Ogólne zasady 

postępowania na rzecz 

zapobiegania 

powikłaniom podczas 

pobytu chorego w 

szpitalu

 

 

Do najważniejszych i podstawowych 

działań należą:
Profilaktyka zakażeń 
wewnątrzszpitalnych,
Organizacja środowiska materialnego 
na rzecz pacjentów szczególnie 
narażonych na zakażenia,
Stosowanie zasad i technik 
wykonywania zabiegów 
pielęgniarskich z grupy aseptycznych,
Przestrzeganie izolacji i segregacji 
pacjentów w celu zapobiegania 
rozprzestrzenianiu się zakażeń 
wewnątrzszpitalnych,

 

 

Przestrzeganie zasad aseptyki na 
wszystkich etapach badań 
diagnostycznych, a szczególnie 
związanych z ingerencją w 
organizm pacjenta,
Stosowanie określonych procedur i 
zasad w usprawnianiu pacjenta,
Stosowanie zasad higieny i 
antyseptyki w celu zmniejszenia 
ryzyka zakażenia się personelu.

 

 

Zakażenie szpitalne

jest to zakażenie, które nastąpiło w 
szpitalu, ujawniło się w czasie pobytu 
tutaj lub do 3miesiący po jego 
opuszczeniu, a zostało spowodowane 
przez udokumentowany czynnik 
chorobotwórczy pochodzący od 
innego chorego lub od pracowników 
szpitalnych albo też spowodowany 
przez endogenny czynniki 
mikrobiologiczny.

 

 

Podział zakażeń 
szpitalnych

Zakażenia szpitalne, na powstanie 
których działalność zapobiegawcza 
personelu szpitalnego ma wpływ 
ograniczony.
Zakażenia szpitalne będące 
następstwem niedbalstwa, braku 
nawyków higienicznych, a nierzadko 
braku wiedzy wśród personelu 
szpitalnego.

 

 

Ogólne przyczyny zakażeń 
szpitalnych

Stosowanie przestarzałych technik mycia i 

dezynfekcji
Brak skutecznych metod postępowania ze 

skażonym sprzętem jednorazowego użytku
Ndst. kontrola procesów sterylizacji
Niski poziom higieny pomieszczeń
Stosowanego sprzętu trudnego do mycia, 

dezynfekcji i sterylizacji
Szerokie i niewłaściwe stosowanie 

antybiotyków, które prowadzi do oporności 

mikroorganizmów
Częste przemieszczanie personelu i pacjentów 

na terenie szpitala
Złożone, inwazyjne metody leczenia 

(skomplikowane zabiegi operacyjne obniżające 

odporność pacjentów)
Przewaga pacjentów w starszym wieku

 

 

Nieprzestrzeganie przez personel 
podstawowych zasad higieny, w tym 
brak higieny rąk i ignorowanie zasad 
aseptyki,
Ndst wyposażenie szpitali i oddziałów 
w nowoczesny sprzęt sterylizacyjny, 
sprzęt jednorazowego użytku, środki 
dezynfekcyjne, środki higieniczne,
Brak systematycznego doskonalenia 
pielęgniarek w zakresie profilaktyki 
zakażeń wewnątrzszpitalnych,
Zatrudnienie personelu 
pielęgniarskiego niezgodnie z 
potrzebami opieki pielęgniarskiej,

 

 

Przestarzałe systemy 
architektoniczne, w nich 
przecinające się ciągi komunikacji 
i transportu,
Brak standardów i procedur 
postępowania pielęgniarskiego w 
szpitalu,
Brak kryteriów jakość pracy 
pielęgniarskiej.

 

 

Zakażenia szpitalne 
występują najczęściej u:

Noworodków,
Niemowląt,
Osób dorosłych leczonych 

antybiotykami, cytostatykami, 

hormonami kory nadnerczy, 

promieniami X
Chorych poddawanych zabiegom 

operacyjnym, przebywających 

dłuższy czas w szpitalu

 

 

Czynniki zwiększające 
ryzyko:

Cewnikowanie układu moczowo – 

płciowego
Endoskopia
Bronchoskopia
Tracheotomia
Cewnikowanie dożylne, dotętnicze
Dializa
Stosowanie respiratorów
Otyłość
Cukrzyca
Niedożywienie
Niedokrwienie 

 

 

Do najczęstszych szczepów bakteryjnych 

w zakażeniach wewnątrzszpitalnych 
należą pałeczki Gram – ujemne i 
szczepy gronkowcowe.

Niebezpieczeństwami, jakie zagrażają 

pacjentom, są powikłania stanowiące 
zagrożenie zdrowia, a nawet życia. Do 
najczęstszych należą: wstrząs 
septyczny wywołany gronkowcem 
złocistym bytującym w zakażonej 
skórze, w ranach. 

Do zakażeń szpitalnych należy zakażenie 

nie tylko pacjentów, ale także i 
personelu, wywołane wirusem typu B i 
C. 

 

 

Zakażenia szpitalne 

powstają 

w wyniku współistnienia 

trzech warunków

 

 

Rezerwuar lub źródło 
zakażenia, którymi są:

Chorzy lub nosiciele – gryzonie, owady, żywność – 

od których zakażenie szerzy się drogą 

bezpośredniego lub pośredniego kontaktu
Personel szpitalny 
Osoby odwiedzające
Sprzęt szpitalny – nieodpowiednio sterylizowany i 

dezynfekowany (narzędzia chirurgiczne i 

zabiegowe, aparatura diagnostyczna, lecznicza, 

materiały opatrunkowe)
Bielizna, odzież, pościel, buty szpitalne, materace, 

koce, poduszki
Przedmioty szpitalne zanieczyszczone 

drobnoustrojami – łóżka, baseny, wanny, klamki 

itp.
Leki zanieczyszczone drobnoustrojami – krew, 

plazma, krople do oczu, środki dezynfekcyjne 

stosowane do odkażania ran
żywność

 

 

Drogi szerzenia się 
zakażenia

Droga pokarmowa – żywność, napoje
Droga powietrzna – kurz, kropelki 
wydzielin z dróg oddechowych pacjenta
Droga kontaktowa -  kontakt 
bezpośredni, poprzez ręce, odzież 
ochronną pracowników szpitala, sprzęt 
medyczny, higieniczny, mydło w kostce, 
ręczniki wielokrotnego użytku
Droga krwi – zakażony materiał 
biologiczny, krew i jej preparaty, 
zakażone płyny infuzyjne, leki 
dotkankowe, niesterylne narzędzia 
chirurgiczne.

 

 

Wrażliwy na zakażenie 
chory przyjęty do szpitala

Wrażliwość chorego na 
zakażenia pozostaje w ścisłym 
związku z jego wiekiem, 
odpornością osobniczą, 
żywieniem, rodzajem choroby. 

 

 

Aseptyka

 

To postępowanie zapobiegające, nie 

dopuszczające do zakażenia 
drobnoustrojami środowiska, 
sprzętu, materiałów i pacjentów. 
Jest to posługiwanie się 
materiałem i narzędziami 
wyjałowionymi, czyli 
pozbawionymi bakterii, wirusów, 
grzybów.

 

 

Antyseptyka

 

Jest to postępowanie 

zapobiegające zakażeniom przez 
niszczenie lub zahamowanie 
rozwoju drobnoustrojów za 
pomocą środków chemicznych.

 

 

Dezynfekcja

 

Jest to postępowanie pozwalające 

zmniejszyć florę bakteryjną 
patogenną na skórze rąk, z pola 
operacyjnego, na narzędziach, 
przedmiotach, materiałach. 
Dezynfekcja zwykła ą prowadzi do 
zniszczenia form wegetatywnych, lecz 
nie niszczy przetrwalników bakterii, 
prątków, części wirusów i grzybów.
Dezynfekcja wysokiego stopnia – 
niszczy formy wegetatywne bakterii, 
wirusów, prątków.

 

 

Dezynfekcja chemiczna

 

Stosowana jest dla narzędzi, 

przedmiotów optycznych i wielu 
innych, które ze względu na 
budowę są wrażliwe na wysoką 
temperaturę.

Stosując tą metodę należy często 

zmieniać środki dezynfekcyjne ze 
względu na powstanie odporności 
drobnoustrojów po dłuższym ich 
stosowaniu.

 

 

Dezynfekcja termiczna

 

Do tej metody należy, np. 

gotowanie w temperaturze 
100

0

C przez 30 minut. Metodą tą 

inaktywuje się HIV, prątki 
gruźlicy.

 

 

Sterylizacja

 

To wyjaławianie sprzętu, narzędzi, 

płynów, bielizny operacyjnej, 
materiałów opatrunkowych. 

Oznacza zabicie, zniszczenie 

wszystkich drobnoustrojów z ich 
formami przetrwalnikowymi i 
zarodnikami. 

 

 

Metody sterylizacji

Suchym gorącym powietrzem,
Parą wodną pod zwiększonym 
ciśnieniem,
Parą o niskiej temperaturze (48 – 
75

0

C) z aldehydem mrówkowym,

Tlenkiem węgla,
Promieniowaniem jonizującym. 

 

 

W trakcie wykonywania czynności 

pielęgnacyjnych pielęgniarka 
narażona jest na zakażenie 
przeniesione z chorych na personel. 
Wyróżnia się 4 podstawowe drogi 
przenoszenia zakażeń:

1. Kontakt bezpośredni – dotykanie 

rękoma pielęgniarki 
zanieczyszczonych płynów 
ustrojowych, wydalin, wydzielin 
zakażonego pacjenta,

2. Droga pokarmowa – jedzenie i płyny 

zanieczyszczone florą z przewodu 
pokarmowego pacjenta,

 

 

3. Droga kropelkowa – 

drobnoustroje zawarte w 
powietrzu z kropelkami wydzielin 
pacjentów,

4. Droga krwiopochodna – w 

trakcie wykonywania zabiegów 
pielęgniarskich dochodzi do 
przypadkowych nakłuć, skaleczeń 
skóry rąk pielęgniarki i 
drobnoustroje pacjenta 
zakażonego przedostają się do 
krwioobiegu pielęgniarki. 

 

 

Zapobieganie zakażeniom 
personelu

Ocena stanu zdrowia pielęgniarek, 
okresowa, bieżąca z oceną stanu 
odporności,
Poddawanie się szczepieniom, które 
chronią pielęgniarkę przed 
zachorowaniem na chorobę zakaźną,
Prowadzenie dokumentacji tzw. 
zranień i ukłuć jako wypadku przy 
pracy,
Zaopatrywanie zranień 
wodoodpornym opatrunkiem,

 

 

Dekontaminacja rąk,
Używanie rękawiczek w kontakcie 
z wydzielinami i wydalinami 
podczas pielęgnowania pacjenta,
Stosowanie masek ochronnych w 
przypadku zakażeń szerzących się 
drogą wziewną,
W przypadkach ukłucia igłą 
zakażoną krwią należy spłukać 
ukłute miejsce strumieniem wody 
i nie tamować krwawienia.